Dergiler / Türkbilig / 2018 / Cilt: 1 - Sayı: 35

ROL KURAMI İLE FİİLLERİN ANLAMBİLİMSEL KATEGORİLERİNİN İLİŞKİSİ: İYİ VE KÖTÜ PRENS ÖYKÜSÜ ÖRNEĞİ

Relation of Role Theory and Semantic Categories of Verbs: A Case of İyi ve Kötü Prens Öyküsü

Sayfa
125–142
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Belirtilenalanın tespiti için artzamanlı yaklaşım benimsenerek Eski Uygur Türkçesi ileyazılmış “İyi ve Kötü Prens Öyküsü” uygulama metni olarak seçilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İstem, dilin kendi içinde sistemini sürdürebilmesi için kelime kategorilerininbaşka biçimbirimlere ihtiyaç duymasıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bağlamaişi, yüklemcil öge görevindeki fiil tarafından belirlenen roller çerçevesindegerçekleşmektedir.Bu çalışmada, Rol Kuramı’ndan hareketle yüklemcil fiillerin atadığı eyleyen,deneyimci, etkilenen, harekete konu olan varlık, hedef, yer, araç, amaç, zaman gibirollerin isteme etkisi tartışılmakta ve söz konusu rollerin metin üzerinden tespitedilen anlambilimsel fiil kategorilerine göre dağılımları ele alınmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Belirtilenalanın tespiti için artzamanlı yaklaşım benimsenerek Eski Uygur Türkçesi ileyazılmış “İyi ve Kötü Prens Öyküsü” uygulama metni olarak seçilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

İstem, dilin kendi içinde sistemini sürdürebilmesi için kelime kategorilerininbaşka biçimbirimlere ihtiyaç duymasıdır. Fiilden, isme kadar sözlüksel birimlercümlede belirli bir anlamı karşılamak için kendini biçimce ve anlamca bütünleyentamlayıcıyla birlikte görünmek istemektedir. Tesnier tarafından “Bağlantılı DilBilgisi”, Fillmore tarafından “Durum Dil Bilgisi” ve Chomsky tarafından “RolKuramı” içinde ele alınan “istem” kategorisi, sözlüksel birimleri yine morfolojikbirimlere ya da yine sözlüksel birimlere bağlama eğilimine işaret etmektedir. Bağlamaişi, yüklemcil öge görevindeki fiil tarafından belirlenen roller çerçevesindegerçekleşmektedir.Bu çalışmada, Rol Kuramı’ndan hareketle yüklemcil fiillerin atadığı eyleyen,deneyimci, etkilenen, harekete konu olan varlık, hedef, yer, araç, amaç, zaman gibirollerin isteme etkisi tartışılmakta ve söz konusu rollerin metin üzerinden tespitedilen anlambilimsel fiil kategorilerine göre dağılımları ele alınmaktadır. Belirtilenalanın tespiti için artzamanlı yaklaşım benimsenerek Eski Uygur Türkçesi ileyazılmış “İyi ve Kötü Prens Öyküsü” uygulama metni olarak seçilmiştir.

Abstract

Valency, is the need for other forms of word categorization so that language can sustain its system in itself. Lexical units from verbs to nouns appear together with formative and meaningful complements to meet a specific meaning. Valency has been handled in the theories like “Dependence Grammar” by Tesnier, “Case Grammar” by Fillmore, and “Theta Theory” by Chomsky. It explains the tendency to link morphological units together. This link is created within the framework of the roles defined by the verb in the predicate task. In this study the effect of the agent, experiencer, direct object, indirect object, target, place, instrument, goal, and time on valency in the framework of Theta Theory will be discussed. These roles will be analysed according to the semantic categories of the verbs that are determined in the text “İyi ve Kötü Prens Öyküsü” written in Old Uighur via diachronic perspective.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

HİRİK, S. (2018). ROL KURAMI İLE FİİLLERİN ANLAMBİLİMSEL KATEGORİLERİNİN İLİŞKİSİ: İYİ VE KÖTÜ PRENS ÖYKÜSÜ ÖRNEĞİ. Türkbilig, Cilt: 1 - Sayı: 35, 125–142. https://ajindex.com/articles/399054

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (30)

  1. ASLAN DEMİR, Sema (2016), Görünüş Kategorisi: Türkmence Örneği, Ankara:
  2. Grafiker Yayınları.
  3. BARUTÇU ÖZÖNDER, Sema (2011), “Türk Dilinde Fiil ve Fiil Çekimi”, Türk Gramerinin Sorunları I-II Toplantı Bildirileri, Ankara:
  4. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  5. BLACK, Cheryl A. (1999), A step-by-step Introduction to the Government and Binding Theory of Syntax, ABD: Summer Institute of Linguistics. CHAFE, Wallace L. (1970), Meaning and the Structure of Language, Chicago: University of Chicago Press.
  6. CHOMSKY, Noam (1957),
  7. Syntactic Structure, Mouton Publishers, Paris: The Hagua. CHOMSKY, Noam (1981),
  8. Lectures on Government and Binding, Dordrecht: Foris Publications. DOĞAN, Nuh (2011), Türkiye Türkçesi Fiillerinde İsteme Göre Anlam Değişiklikleri, Doktora tezi, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
  9. DOĞAN, Nuh (2014), “Çok İşlevlilik Açısından Türkçe Edatların Söz Dizimsel ve Anlam Bilimsel Yapısı”, Dil Araştırmaları, S. 15: 105-119.
  10. DOĞAN, Nuh (2015), “Türkçe Sıfatların İstem Bilgisi”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, C. 12, S. 3: 77-90.
  11. DOĞAN, Nuh (2016), “İstem Sözlükleri ve Türkçe”, The Journal of Academic Social Science Studies, N 42, III: 251-268.
  12. DOĞAN, Nuh (2017), “Türkçe Fiillerin Anlambilimsel Sınıfları”, Uluslararası Dil ve Edebiyatta Modernleşme ve Gelenek Sempozyumu, Karabük: Karabük Üniversitesi.
  13. ERCİLASUN, Ahmet Bican (2004), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Ankara:
  14. Akçağ Yayınları.
  15. FILLMORE, Charles J. (1968), The Case for Case. Universals in Linguistic Theory, (Ed. Bach and R. Harms), New York, Holt, Rinehart, and Winston. GENCAN, Tahir Nejat (2001),
  16. Dilbilgisi, Ankara:
  17. Ayraç Yayınları.
  18. GÜLENSOY, Tuncer (2007), Türkiye Türkçesinde Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Ankara:
  19. TDK Yayınları.
  20. HAEGEMAN, Liliane (1994), Introduction to Government and Binding Theory, Oxford UK and Massachusetts USA: Blackwell. HAMILTON, James Russell (1998), İyi ve Kötü Prens Öyküsü, (Çev. Vedat Köken) Ankara:
  21. TDK Yayınları.
  22. KAHRAMAN, Tahir (1996), Çağdaş Türkiye Türkçesindeki Fiillerin Durum Ekli Tamlayıcıları, Ankara:
  23. TDK Yayınları.
  24. KARAAĞAÇ, Günay (2012). Türkçenin Dil Bilgisi. Ankara:
  25. Akçağ Yayınları.
  26. KARADOĞAN, Ahmet (2009),
  27. Türkiye Türkçesinde Kılınış, Ankara:
  28. Divan Kitap. KARADOĞAN, Ahmet; HİRİK, Erkan (2015), “Türkçe Fiillerde Kılınış Türlerinin Dil Öğretimindeki Yeri Üzerine”, International Journal of Languages’ Education and Teaching: 48-59.
  29. KARAHAN, Leyla (1997), “Fiil-Tamlayıcı İlişkisi Üzerine”, Türk Dili, S. 549: 209-213.
  30. KERİMOĞLU, Caner (2014)