Dergiler / Marife Dini Araştırmalar Dergisi / 2008 / Cilt: 8 - Sayı: 3

Şiîliğin İran Topraklarında Egemenliği: Safeviler Öncesi Arka Plan ve Safevi Dönemi Şiîleştirme Politikaları

The Dominance of Shiism in Iran: the Pre-Safawid Background and the Safawid Shiitization Policies

Sayfa
183–203
Yayın Tarihi
2008-12-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Şah İsmail’in Şiîliği yerleştirmek için devreye soktuğu enstrümanlar; ezana yapılan ilaveler, hutbelerin on iki imam adına okunması gibi şekli uygulamalarla, İmâmiyye Şiîliğini bilen Irak bölgesinden Şiî Arap bilginleri İran’a getirmesi olmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İran’ın bir bütün olarak Şiîleşme tarihi, Safevi Devleti’nin kuruluşuna da-yanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Safevi öncesi dönemde İran’ın büyük bir çoğunluğu Sünni olmakla birlikte Moğol işgalinden sonra özellikle Hülagu zamanında Tusi ve Muhakkık Hilli gibi Şiî ilahiyatçıların etkisiyle İmâmiyye Şiîliği kendine alan açabil-miştir.
💡
Sonuç & Katkı:Şah İsmail’in Şiîliği yerleştirmek için devreye soktuğu enstrümanlar; ezana yapılan ilaveler, hutbelerin on iki imam adına okunması gibi şekli uygulamalarla, İmâmiyye Şiîliğini bilen Irak bölgesinden Şiî Arap bilginleri İran’a getirmesi olmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İran · Şiîlik · İsnâaşeriyye

Özet

İran’ın bir bütün olarak Şiîleşme tarihi, Safevi Devleti’nin kuruluşuna da-yanmaktadır. Şah İsmail’in, Safevi Devleti’ni kurduktan sonra yaptığı ilk iş, İsnâaşe-riyye Şiîliğini devletin resmi mezhebi ilan etmesi ve bunu o dönemde çoğunluğu Sünni olan halka dayatmasıdır. Safevi öncesi dönemde İran’ın büyük bir çoğunluğu Sünni olmakla birlikte Moğol işgalinden sonra özellikle Hülagu zamanında Tusi ve Muhakkık Hilli gibi Şiî ilahiyatçıların etkisiyle İmâmiyye Şiîliği kendine alan açabil-miştir. Kezâ o dönemde var olan tasavvufi hareketlerin Şiî karakterli oluşu da Şiîlik lehine bir gelişme olmuştur. Şah İsmail’in Şiîliği yerleştirmek için devreye soktuğu enstrümanlar; ezana yapılan ilaveler, hutbelerin on iki imam adına okunması gibi şekli uygulamalarla, İmâmiyye Şiîliğini bilen Irak bölgesinden Şiî Arap bilginleri İran’a getirmesi olmuştur.

Abstract

Shiism became a dominant sect in the whole territory of Iran with the es-tablishment of the Safawid rule by Shah Ismail, whose first political action was to adopt The Twelver Shia as the offical sect of his rule and impose the creeds of that sect on his subjects who were then largely Sunnites. The tools used by Shah Ismail to promote Shiism as the offical sect in his kingdom were to make additions to the formulation of Adhzan and to the Friday Khutbah as well as bring Shiite scholars from the Iraqi area to Iran.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KAPLAN, D. (2008). Şiîliğin İran Topraklarında Egemenliği: Safeviler Öncesi Arka Plan ve Safevi Dönemi Şiîleştirme Politikaları. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, Cilt: 8 - Sayı: 3, 183–203. https://ajindex.com/articles/394363

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Algar, Hamid, “Necmeddîn-i Kübrâ”, DİA, XXXII, İstanbul: TDV, 2006, s.498–506.
  2. Allouce, Adel, Osmanlı-Safevi İlişkileri-Kökenleri ve Gelişimi, Çev. Ahmet Emin Dağ, İstanbul: Anka Yayınları, 2001. Âlu Safa, Muhammed Cabir, Târîhu Cebel Âmil, Beyrut: Dâru’n-Nehâr, t.y. Aştiyani, Abbas İkbal, Tarih-i Mufassal-ı İran ez Sadr-ı İslam ta İnkıraz-ı Kaçariyye, Tahran: Kitabhâne-yi Hayam, t.y. Azamat, Nihat, “Erdebîlî, Alâeddin”, DİA, XI, İstanbul: TDV, 1995, s.279. Bausani, Alessandro, The Persians from The Earliest Days to The Twentieth Century. İtalyanca’dan Çev. J.B.Donne, 2.Baskı, London: Elek Books, 1975.
  3. Bausani, Alessandro, “Religion Under The Mongols,” The Cambridge History of Iran: vol. V. The Saljuq and Mongol Periods, Edited by: John Andrew Boyle, Cambridge: Cambridge University Pres, 1968.
  4. Browne, Edward Granwille (ö.1926), A Literary History of Persia, -Modern Times (1500–1924)-
  5. IV, Cambridge: Cambridge University, 1930.
  6. Cahen, Cl, “Buwayhids or Bûyids”, The Encyclopedia of Islam New Edition, I, Leiden: E. J. Brill, 1960.
  7. Cemali, Muhammed Kerim Yusuf, Teşkil-i Devlet-i Safevi ve Ta’mim-i Mezheb-i Teşeyyu’ Düvazdeh İmâmi be-Unvân-ı Tenha Mezheb-i Resmi, Isfahan:İntişârât-ı Emir Kebir, 1372. Çelenk, Mehmet, 16. ve 17.Yüzyıllarda Safevî Şiîliği. Uludağ Üniversitesi SBE (Basılmamış Doktora Tezi) Bursa 2005.
  8. Fığlalı, Ethem Ruhi, “İsnâaşeriyye”, DİA, XXIII, İstanbul: TDV, 2001, s.142–147.
  9. Floor, Willem, Safavid Government Institutions, California, Mazda Publishers, 2001.
  10. Gibb, Elias John Wilkinson (ö.1901),
  11. A History of Ottoman Poetry, I, London: Lowe and Brydone Ltd, 1958.
  12. Gölpınarlı, Abdülbaki, 100 Soruda Türkiye’de Mezhepler ve Tarikatlar, İstanbul: Gerçek Yayınevi,1969.
  13. Hicazifer, Haşim, Şah İsmail-i Evvel ve Ceng-i Çaldran, Tahran: İntişârât-ı Sâzmân-ı İsnad-ı Milli-yi İran, 1374. Hinz, Walther, Uzun Hasan ve Şeyh Cüneyd –XV. Yüzyılda İran’ın Millî Bir Devlet Haline Yükselişi-, Çev. Tevfik Bıyıklıoğlu, Ankara: TTK, 1992.
  14. İbn Bezzaz, Tevekküli b. İsmail (ö.14.yüzyıl), Safvetu’s-Safa, Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya Bölümü, No: 3099. İbn Kemal Paşa (ö.940/1534), Tercîhu’l-Mezhebi’l-Hanefi ala gayrih, Süleymaniyet Ktp. vr.9b-13a. İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klâsik Çağ (1300–1600),
  15. Çev. Ruşen Sezer, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003.
  16. Kara, Mustafa, Tasavvuf ve Tarikatlar Tarihi, İstanbul: Dergâh Yayınları, 1985.
  17. Kazvini, Hamdullah Mustevfi b. Ebu Bekir b. Ahmed (ö.750/1350), Nuzhetu’l-Kulub, Edit. G. Le Strange, Leyden: E. J. Brill, 1915. Ke