Dergiler / Türk Dünyası Araştırmaları / 2021 / Cilt: 128 - Sayı: 253

TÜRKİSTAN’DAN GÜNÜMÜZE PİŞMİŞ TOPRAK KÜLTÜRÜNDE LALE

Sayfa
323–344
Yayın Tarihi
2021-08-23
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Lale, sanatsallığıyla dokumada, mimaride, ahşap, metal, taş işlemeciliğinde gerek kabartma gerekse yüzey bezemelerinde karşımıza çıktığı gibi özellikle de iki boyutlu olarak seramik yüzeylerde tüm zarafeti ile kendini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Anavatanı Asya olarak bilinen ve özellikle Türk İslam coğrafyasında öne çıkan lale, Türklerin çiçek sevgisini sanatsal düşünsellikle çeşitli yüzeylere aktararak ifade etmesi suretiyle, Türk tezyinat anlayışında ve dolayısıyla Türk kültüründe önemli bir motif olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Erken çağlardan itibaren nebatat çıkışlı süslemelere batı sanatında rastlamamıza karşın batının lale ile tanışması, dolayısıyla figürlerinin sanata yansıması ancak 15. yüzyıl sonrasında gerçekleşmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Lale, sanatsallığıyla dokumada, mimaride, ahşap, metal, taş işlemeciliğinde gerek kabartma gerekse yüzey bezemelerinde karşımıza çıktığı gibi özellikle de iki boyutlu olarak seramik yüzeylerde tüm zarafeti ile kendini göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Lale · Türk-İslam Sanatı · Çini

Özet

Anavatanı Asya olarak bilinen ve özellikle Türk İslam coğrafyasında öne çıkan lale, Türklerin çiçek sevgisini sanatsal düşünsellikle çeşitli yüzeylere aktararak ifade etmesi suretiyle, Türk tezyinat anlayışında ve dolayısıyla Türk kültüründe önemli bir motif olmuştur. Erken çağlardan itibaren nebatat çıkışlı süslemelere batı sanatında rastlamamıza karşın batının lale ile tanışması, dolayısıyla figürlerinin sanata yansıması ancak 15. yüzyıl sonrasında gerçekleşmiştir. Lale motifinin, en etkili uygulamalarını Türk İslam sanatında görmekteyiz. Anadolu Selçukluları tarafından 12. yüzyıldan itibaren süsleme motifi olarak kullanılan lale bitkisi, 15. ve 16. yüzyılda Osmanlı sanatında büyük bir beğeniyle ilgi görmüş ve bir döneme adını verecek kadar öne çıkmıştır. Lale motifi, Türk el sanatları arasında özellikle çini sanatında gül, karanfil, sümbül vb. çiçeklerle birlikte çeşitli üsluplardan oluşan kompozisyonlarda uzun yıllar kullanılmıştır. Lale, sanatsallığıyla dokumada, mimaride, ahşap, metal, taş işlemeciliğinde gerek kabartma gerekse yüzey bezemelerinde karşımıza çıktığı gibi özellikle de iki boyutlu olarak seramik yüzeylerde tüm zarafeti ile kendini göstermektedir. Lale figürleri, Türk çini sanatında genel olarak yarı stilize (kısmen natüralist) bir üslupla betimlenmiştir. Çini sanatı, günümüzde de kültürel kapsamda benzer üslup ve yöntemlerle Kütahya ve İznik merkezli üretilerek yaşatılmaktadır. Tarihsel ve kültürel değere sahip bu önemli Türk motifi, çağdaş seramik sanatında da yerini alarak estetik kapsamda kendini göstermeye devam etmektedir. Lalenin çağdaş seramik sanatındaki en önemli değişimi, salt iki boyutlu olmanın dışında üç boyutlu olarak da betimlenmesidir. Birçok seramik sanatçısının modern sanat anlayışında lale yorumlamaları, ulusal bir figür olarak kabul gören laleye asırlardır süregelen bir kültür mirasımızın uzantısı olarak farklı açılardan değer katmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÜNAL, S. (2021). TÜRKİSTAN’DAN GÜNÜMÜZE PİŞMİŞ TOPRAK KÜLTÜRÜNDE LALE. Türk Dünyası Araştırmaları, Cilt: 128 - Sayı: 253, 323–344. https://ajindex.com/articles/385036

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. AKSU, Hatice: Rumî Motifinin İlk Öncüleri, Türkler Ansiklopedisi, 4. Cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  2. ATASOY, Nurhan, RABY, Jullian: IZNIK The Pottery of Ottoman Turkey, Alexandria Press, London, 1989
  3. ATAY, Ceren Y: Başlangıcından Günümüze Kütahya Çinileri ve Çini Motiflerinin Seramik Yüzeylerde Yorumlanarak Uygulanması, (Yüksek Lisans Tezi) Eskişehir, 2007
  4. BALKANAL, Zeynep: Bilgi ve Sanatı Kaplayan Sanat: Ciltçilik, Türkler Ansiklopedisi, 12.cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  5. DEMİRİZ, Yıldız: Osmanlı Çini Sanatı, Türkler Ansiklopedisi, 12.cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  6. DENİZ, Bekir: Osmanlı Dönemi Halı ve Düz Dokuma Yaygıları, Türkler Ansiklopedisi, 12.cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  7. DERMAN, Çiçek: Türk Tezhip Sanatının Asırlar İçinde Değişimi, Türkler Ansiklopedisi, 12.cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  8. GÜNDOĞDU, Hamza: Tarihî Türk Halıcılığı, Türkler Ansiklopedisi, 8.cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  9. IŞIK, İskender: Kütahya Çiniciliği, Seramik Türkiye Dergisi, 2010, İstanbul, s.43-44
  10. İREPOĞLU, Gül: Lale Doğada Tarihte Sanatta, YKY Yayınları, İstanbul, 2017
  11. KOÇER, Mehmet: Kütahya’da Çini Sanatı Artık Bir Sektöre Dönüştü, Seramik Türkiye Dergisi,, Ekim-Aralık 2010, Sayı:34, İstanbul, 2010
  12. KURU, Alev: Orta Asya Türk Sanatında Palmet ve Lâle Motiflerinin Değerlendirilmesi Hakkında Bir Deneme, Belleten, Ankara, 1997 MÜLAYİM Selçuk: Selçuklu Palmet Motiflerinin Tipolojisi, Anadolu (Anatolia) S.XX, Ankara, 1984
  13. ÖNEY, Gönül: İslam Mimarisinde Çini, Ada Yayınları, İzmir, 1987
  14. PARLAR, Gündegül A.: İlhanlılarda Sikke Formları, Türkler Ansiklopedisi, 8.cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  15. SALMAN, Fikri: Osmanlı Dönemi Türk Kumaş Sanatı, Türkler Ansiklopedisi, 12. cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  16. TEKİN, Oğuz: Başlangıcından Türkiye Cumhuriyeti'ne Kadar Türk Devletlerinin Sikkeleri, Türkler Ansiklopedisi, 5.cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  17. TURAN, Sitare B: İznik Çinileri ve Gülbenkyan Koleksiyonu, T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1999
  18. ÜÇER, Kaya: Batı Sanatı Etkisinde Değişen Türk Kalemişi Bezeme Programı, 5. Uluslararası Geleneksel Ve Yöresel Değerler Sempozyumu, Kültür Sanat Etkinlikleri (26-28 Ekim 2018), Afyonkarahisar/Sandıklı, 2018
  19. YENİŞEHİRLİOĞLU, Filiz: Klasik Dönem Osmanlı Sanatı, 11.cilt, Türkler Ansiklopedisi, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002
  20. YETKİN, Şerrare: Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, No: 1631,