Dergiler / Bilig / Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi / 2009 / Sayı: 48

Divânü Lugâti’t-Türk’te Kençekler ve Bazı Kençekçe Kelimeler Üzerine Düşünceler

Kancaks in Divân Lugât at-Turk and Notes on Some Kancakian Words

Sayfa
75–90
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makalede Kençeklerin kökenleri ve tarihleri hakkında ortaya atılan görüşlere kısaca değinildikten sonra Kâşgarlı’nın Kençekçe olarak zikrettiği kendük, togrıl, yudug, kenpe, körke, çaha, çulıman, çawlı, çowlı, çeşkel, şenbuy, kewli ve dünüşge kelimelerinin etimolojileri üzerinde değerlendirmeler yapılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Divânü Lugâti’t-Türk, Türk dili Türk kültürünün en önemli eserlerinden biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bilgilerin en değerlilerinden biri de Kâşgarlı Mahmud’un çeşitli Türk toplulukları hakkında derlediği verilerdir.
💡
Sonuç & Katkı:Makalede Kençeklerin kökenleri ve tarihleri hakkında ortaya atılan görüşlere kısaca değinildikten sonra Kâşgarlı’nın Kençekçe olarak zikrettiği kendük, togrıl, yudug, kenpe, körke, çaha, çulıman, çawlı, çowlı, çeşkel, şenbuy, kewli ve dünüşge kelimelerinin etimolojileri üzerinde değerlendirmeler yapılacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Divânü Lugâti’t-Türk, Türk dili Türk kültürünün en önemli eserlerinden biridir. Onu ayrıcalıklı kılan temel özelliği, araştırmacılara üzerinde hassasiyetle durulması, ayrıntılı olarak incelenip gözden geçirilmesi gereken pek çok bilgiyi ortaya koymasıdır. Bu bilgilerin en değerlilerinden biri de Kâşgarlı Mahmud’un çeşitli Türk toplulukları hakkında derlediği verilerdir. Bu topluluklardan biri de adlarına sadece Divân’da rastlanan Kençeklerdir. Makalede Kençeklerin kökenleri ve tarihleri hakkında ortaya atılan görüşlere kısaca değinildikten sonra Kâşgarlı’nın Kençekçe olarak zikrettiği kendük, togrıl, yudug, kenpe, körke, çaha, çulıman, çawlı, çowlı, çeşkel, şenbuy, kewli ve dünüşge kelimelerinin etimolojileri üzerinde değerlendirmeler yapılacaktır.

Abstract

Divân Lugât at-Turk is one of the most important works of the whole Turkish culture in general and of Turkish language in specific. What distinguishes this work is its presentation of a lot of information that requires meticulous research, analysis, and evaluation. A most valuable aspect of the work, for instance, is the information collected by Mahmûd al-Kâšgarî about various Turkish communities. One of these communities is the Känčäks, who are mentioned only in Divân. This article briefly dwells on the opinions about the origins and history of the Känčäks. It then makes evaluations about the etymology of Känčäk words such as kendük, togrıl, yudug, kenpe, körke, çaha, çulıman, çawlı, çowlı,çeşkel, şenbuy, kewli and dünüşge, which are cited by Mahmûd al-Kâšgarî in his Divân.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GÜNER, G. (2009). Divânü Lugâti’t-Türk’te Kençekler ve Bazı Kençekçe Kelimeler Üzerine Düşünceler. Bilig / Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 48, 75–90. https://ajindex.com/articles/353175

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (16)

  1. Alinei, Mario (2003). Interdisciplinary and linguistic evidence for Palaeolithic continuity of Indo-European, Uralic and Altaic populations in Eurasia, with an excursus on Slavic ethnogenesis. Conference Ancient Settlers in Europe. Kobarid. 29-30 May. (http://www.continuitas.com/interdisciplinary.pdf).
  2. Arat, R. Rahmeti (2006). Kutadgu Bilig-Yusuf Has Hacib. Metin-Çeviri-Dizin. İstanbul:
  3. Kabalcı Yay. Atalay, Besim (1999). Divanü Lûgat-it-Türk-Kâşgarlı Mahmud. IV c. Ankara:
  4. TDK Yay. Bailey, H. W. (1939). “Turks in Khotanese texts”. The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (JRAS) 1. 85-91.
  5. Bailey, H. W. (1950). “Irano-Indica III”. Bulletin of thi School of Oriental (and African) Studies (BSOAS) 13. 389-409.
  6. Barthold, V. V (2004). Orta Asya Türk Tarihi Dersleri. (Yay. haz.) Hüseyin Dağ. Ankara:
  7. Çağlar Yay. Caferoğlu, Ahmet (1993). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. İstanbul:
  8. Enderun Yay. Clauson, S. Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth Century Turkish. Oxford: University Press.
  9. Çağbayır, Yaşar (2007). Ötüken Türkçe Sözlük-5 Cilt. İstanbul:
  10. Ötüken Yay. Dankoff, R., James Kelly (1982, 1984, 1985). Mahmūd al-Kāsġarį- Compendium of the Turkic Dialects (Dįwān Luġāt at-Turk). III part. Harvard University Printing Office. Demir, Nurettin, Emine Yılmaz (2003). Türk Dili El Kitabı. Ankara: Grafiker Yay Derleme Sözlüğü (1963-1982). C. I-XII. Ankara:
  11. TDK Yay. Doerfer, Gerhard (1987). “Mahmūd al-Kāšγarī, Arγu, Chaladsch”. Ural-Altaische Jahrbücher (UAJB). Neue Folge. Band 7. 105-114.
  12. Doerfer, Gerhard(1967). Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen-Band III. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag Gmbh. Ercilasun, A. Bican (2007). “Türkçenin En Eski Komşuları”. Makaleler (Dil-Destan-Tarih-Edebiyat). Ankara: Akçağ Yay. 41-63.
  13. Genç, Reşat (1997). Kaşgarlı Mahmud’a Göre XI. Yüzyılda Türk Dünyası. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay. Golden, Peter B. (2002). Türk Halkları Tarihine Giriş. Ankara:
  14. Karam Yay. Gökdağ, Bilgehan A. (2007). “Kençekler ve Kençekçe”. Dil Araştırmaları 1/1, Ankara. 97-108.
  15. Güner, Galip (2003). Türk Dilinde Ünsüz Değişmeleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Kayseri. Hamilton, James Russell (1998). Budacı İyi ve Kötü Kalpli Prens Masalının Uygurcası-Kalyanamkara ve Papamkara. Çev. Ece Korkut, İsmet Birkan. Ankara:
  16. Simurg Yay. İzgi, Özkan (1974). “Central Asia After the Mongol Invasion-Islam and Sedentray Life as a Consequence”. Hacettepe Bulletin of Social Scie