Dergiler / Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi / 2015 / Cilt: 4 - Sayı: 2

MOĞOLİSTAN'DAKİ UYGUR HARFLİ YAZITLAR

INSCRIPTIONS WITH UIGUR ALPHABETS IN MONGOLIA

Sayfa
503–520
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada, runik yazı sisteminden Uygur yazısına geçiş süreci ile birlikte Uygurların kendi inanç ve kültürleri ekseninde çeşitli dönemlerde Köktürkçe, Soğdca, Çince’nin yanında Uygurca yazmış oldukları ve günümüzde de Moğolistan coğrafyasında yer alan yazıtlar ve bunlarla ilgili yapılmış çalışmalar dikkatlere sunulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:744-840 yılları arasında bugünkü Moğolistan coğrafyasında yaşadıkları bilinen Uygurlara ait kültür ve uygarlık eserleri, Türk kültür tarihi açısından oldukça önemlidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Erken dönemlerinde runik yazı sistemini kullanan Uygurlar, daha sonra Mani dininin de izlerini taşıyan ve Soğd yazısından uyarlanan Uygur yazısını geliştirmiş ve resmî yazı olarak kullanmışlardır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada, runik yazı sisteminden Uygur yazısına geçiş süreci ile birlikte Uygurların kendi inanç ve kültürleri ekseninde çeşitli dönemlerde Köktürkçe, Soğdca, Çince’nin yanında Uygurca yazmış oldukları ve günümüzde de Moğolistan coğrafyasında yer alan yazıtlar ve bunlarla ilgili yapılmış çalışmalar dikkatlere sunulmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

744-840 yılları arasında bugünkü Moğolistan coğrafyasında yaşadıkları bilinen Uygurlara ait kültür ve uygarlık eserleri, Türk kültür tarihi açısından oldukça önemlidir. Erken dönemlerinde runik yazı sistemini kullanan Uygurlar, daha sonra Mani dininin de izlerini taşıyan ve Soğd yazısından uyarlanan Uygur yazısını geliştirmiş ve resmî yazı olarak kullanmışlardır. Bu çalışmada, runik yazı sisteminden Uygur yazısına geçiş süreci ile birlikte Uygurların kendi inanç ve kültürleri ekseninde çeşitli dönemlerde Köktürkçe, Soğdca, Çince’nin yanında Uygurca yazmış oldukları ve günümüzde de Moğolistan coğrafyasında yer alan yazıtlar ve bunlarla ilgili yapılmış çalışmalar dikkatlere sunulmaktadır.

Abstract

Cultur and civilization traces belonging to the Uigur who they lived in today’s Mongolia geography between the years of 744-840 is substantially important in the sense of Turkish history. Afterwars, the Uighurs using the system of runic in their earliest period developed Uighur writing that carried the traces of Manichaeism and was adopted from Sogd writing and they used it as formal writing. In this study, the period of transcription to Uighur writing from the system of runic, inscriptions that the Uighurs wrote in Gokturk, Sogd, China and Uigur Alphabets as part of their faith and cultures and have taken part in Mongolia geography at the present time, the studies interested in these inscriptions are presented to attention.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

BATTULGA, T. (2015). MOĞOLİSTAN'DAKİ UYGUR HARFLİ YAZITLAR. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, Cilt: 4 - Sayı: 2, 503–520. https://ajindex.com/articles/321146

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (7)

  1. ALYILMAZ, C. (2005). Gürbelcin (Gurvaljin Uul) Yazıtıyla İlgili Bazı Düzeltmeler. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 13. ALYILMAZ, C. (2007). Köktürk Harfli yazıtların İzinde. Ankara:
  2. Karam Yayıncılık. AYDIN, E. (2007). Şine Usu Yazıtı. Çorum: Karam Yayınları.
  3. AYDIN, E. (2011). Uygur Kağanlığı Yazıtları. Konya: Kömen Yayınları.
  4. AZZAYA, B. (2013). Orhon Biçgiin Dursgal V (Moyunçuriin Gerelt Höşöö). -ŞUA, X3X, Mongoliin Altay Sudlaaçdın Holboo XIV, Ulaanbaatar. BAZILHAN, B. (1980). Terhiin Türeg Biçees. Studia Archaeologica, VII (15), 1-15.
  5. BAZILHAN, B. (1980); Terhiin Türeg Biçees. Studia Mongolica, VIII (16), 12. BAZILHAN, N. (2005). Doloodoin Bitiktası. Kazakistan-Tarihi-Turalı-Türk Derektemeleri, II,- Almatı. BOLD, L. (2000). Orkhon biçgiin dursgal II. Ulaanbaatar. CLAUSON, S. G. (1962). Turkish and Mongolian Studies. London. ÇAĞATAY, S. Ş. (1943). Uygur Yazı Dili. A.Ü. DTCFD, 1, 4. DORJSÜREN, Ts. (1957). Doloogoidoin Bulş Ba Tünii Khöshö. Şinjleh Uhaan Teknik, UB, 5- 6. GABAİN, A. Von (1998). Eski Türkçenin Yazı Dili. TDAY-B, 1959, 311-32. (çev. Sabit Paylı), GUMİLYEV, L. N. (1963). Po Povodu-İnterpretatsii-Ulankomskoi-Nadpisi,-SovetskayaArkheologya, №1, Moskva. HAMİLTON, J. R. (1975). Le colophon de I’Irq Bitig. Turcica, Revue d’Études Turques, 7, 7-19.
  6. HAMİLTON, J. R. (1978). Sur deux présages de I’Irq Bitig. Quand le crible était dans la paille, 247-254.
  7. HANENDA, A. ve YAMADA, N. (1961). A list of the manuscript remains in Uighur script preserved in Ryukoku Library. In: Buddhist Manuscripts and secular documents of the ancient languages in Sentral Asia, Monumenta Serindica, 6, 29. HARJAUBAY, S. (2002). Obiedinennyi kaganat tiurkov v 745-760 godakh. Astana. HARJAUBAY, S. (2002). Pervıi pamiatnik Eli-Etmiş Bilge kağana (Tesinkaia stela). Obiedinennıi kaganat tiurkov v 745-760 godakh (po materialam runiçeskikh nadpisei), Astana. KLYAŞTORNIY, S. G. (1961). K İstoriografiçeskoi Otsenke-Ulangomskoi Nadpisi,-Epigrafika Vostoka 14. Moskva. KLYAŞTORNIY, S. G. (1970). Ob izuçenii drevneuigurskikh pamiatnikov v SSSR. İssledovania po uigurskomu iazıku, 2, Alma-Ata. KLYAŞTORNIY, S. G. (1980). Terkhinskaia nadpisi (predvaritelinaia publikatsia). Sovetskaia Tiurkologia, №3, Baku. KLYAŞTORNIY, S. G. (1980). Tesinkaia stela (Predvaritelinaia publikatsia). KLYAŞTORNIY, S. G. (2003). İstorya Tsenralinoi Azii İ Pamyatniki-Runiçeskovo-Pisma. Sanktpetersburg. MERT, O. (2009). Ötüken Uygur Dönemi Yazıtlarından Tes, Tariat, Şine Us. Ankara: Belen Yayıncılık. MÖN