Dergiler / RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi / 2018 / Sayı: 12

Türkçede Ek Eylemin İşlevi: Ad Tümcelerini Yeniden Düşünmek

The Function of Predicative Verb in Turkish: Rethinking the Nominal Sentences

Sayfa
134–152
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İster ek ister yardımcı eylem olarak değerlendirilsin söz konusu biçim birimin bir adı eylemleştirdiği ve söz diziminde yüklem görevine soktuğu düşünülürse Türkçede bir ad tümcesinden söz etmek doğru olmayacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkçede, tümcelerin sınıflandırılması konusunda kullanılan ölçütlerden biri de yüklemdeki sözcüğün türüdür.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yine geleneksel kabule dayanarak bir ek olduğu halde, +i- biçim birimini ek eylem/ yardımcı eylem olarak kabul edersek adlara uladığımız et-, kıl-, ol- gibi yardımcı eylemlerle kurup birleşik eylem olarak değerlendirdiğimiz sözcüklerin yüklem olduğu tümceleri eylem tümcesi; ek eylemle kurulanlara ad tümcesi demek de bir çelişki doğurmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:İster ek ister yardımcı eylem olarak değerlendirilsin söz konusu biçim birimin bir adı eylemleştirdiği ve söz diziminde yüklem görevine soktuğu düşünülürse Türkçede bir ad tümcesinden söz etmek doğru olmayacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Cümle türleri · sözcük türleri · yüklem

Özet

Türkçede, tümcelerin sınıflandırılması konusunda kullanılan ölçütlerden biri de yüklemdeki sözcüğün türüdür. Sözcük türleri ise morfolojik, dizimsel ya da semantik ölçütler uygulanarak değişik sınıflandırmalara tabi tutulabilir; ancak üçünde de özellikle Türkçe için kesin olan ad ve eylem ayrımı bulunur. Bu iki temel sınıf açısından bakıldığında tümcenin ad tümcesi ve eylem tümcesi olarak sınıflandırılması doğru görünür; ancak yüklemin iş, oluş ya da durum bildiren bir sözcük olması nedeniyle ad olması mümkün müdür? Ek eylem, cevheri fiil, kopula, ana yardımcı eylem gibi terimlerle anılan er-(> +i-) eyleminin işlevine dikkat etmenin ve tekrar yorumlamanın sorunu başka bir şekilde açıklamaya olanak tanıyacağı açıktır. Eğer +i- bir ek olarak kabul edilirse bir addan eylem yapma eki gibi işlediği iddia edilebilir; ancak geleneksel kanımız yapım eklerinin eklendiği sözcüğün temel anlamını değiştirdiği yönünde olduğundan yapım eki tanımımızı gözden geçirmek zorunda kalabiliriz. Yine geleneksel kabule dayanarak bir ek olduğu halde, +i- biçim birimini ek eylem/ yardımcı eylem olarak kabul edersek adlara uladığımız et-, kıl-, ol- gibi yardımcı eylemlerle kurup birleşik eylem olarak değerlendirdiğimiz sözcüklerin yüklem olduğu tümceleri eylem tümcesi; ek eylemle kurulanlara ad tümcesi demek de bir çelişki doğurmaktadır. İster ek ister yardımcı eylem olarak değerlendirilsin söz konusu biçim birimin bir adı eylemleştirdiği ve söz diziminde yüklem görevine soktuğu düşünülürse Türkçede bir ad tümcesinden söz etmek doğru olmayacaktır.

Abstract

One of the criterion held while classifying the sentences in Turkish is the class of the word used as predicate. Parts of speech can be determined by using morphological, syntactik or semantic criterions; but there’s name and verb parts which is a absolute characteristic for Turkish. When we use this two basic parts, it seeems correct to determine the sentence classes as nominal and verbal sentences; but predicate should be the word that denotes action, occurrence or situation. In this condition is it possible to classify any sentence as nominal sentence? It’s clear that paying attention to functions and interpreting the verb er-(>+i-) which is refered as predicative verb, copulla or main auxiliary verb may give us an opportunity to explain the problem in another way. If the verb -i- is considered as suffix it can be claimed that it functions a derivational suffix; but in our conventional notion, a derivational suffix must change the main meaning. In this condition we will have to review our derivational suffix description. Although it’s an suffix, based on conventional acceptance, if we evaluate the -i- morphem as an predicative verb/auxiliary verb, calling the sentences that we set up with the words that we evaluate as auxiliary verbs such as et-, kıl-, ol-, verbal and others we set up with the predicative verb nominal sentences, causes a contradiction. Whether it is considered as a suffix or an auxiliary verb, it will not be accurate to mention a nominal sentence in Turkish, considering that the morphem mentioned sets a name on the predicate task in the syntax.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

YENER, M. L. (2018). Türkçede Ek Eylemin İşlevi: Ad Tümcelerini Yeniden Düşünmek. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 12, 134–152. https://ajindex.com/articles/319855

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Aksan, D. (1989). Her Yönüyle Dil- Ana Çizgileriyle Dilbilim (Cilt 2). Ankara:
  2. TDK Yayınları.
  3. Aktan, B. (2009). Türkiye Türkçesinin Söz Dizimi. Ankara:
  4. Gazi Kitabevi.
  5. Atabay, N., Özel, S., & Çam, A. (2003). Türkiye Türkçesinin Sözdizimi (2. b.). İstanbul:
  6. Papatya Yayıncılık. Ayrancı, B. B. (2017). Cümle Problemlerine Dair Bir Alan Yazın Araştırması. Route Educational and Social Science Journal Volume, 4(6), 392-417.
  7. Banguoğlu, T. (1995). Türkçenin Grameri (4. baskı b.). Ankara:
  8. TDK Yay. Baydar, T. (2013). İsim+ Yardımcı Fiil Şeklinde Oluşan Birleşik Fiiller Üzerine. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 49, 55-66.
  9. Delice, H. İ. (2000). Türk Dilinde İşlevsel Ek Tasnifi Denemesi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi(24), 221-235.
  10. Delice, H. İ. (2002). Yüklem Olarak Türkçede Fiil. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 185-212.
  11. Delice, H. İ. (2007). Türkçenin Sözdizimi. İstanbul:
  12. Kitabevi Yayınları.
  13. Delice, H. İ. (2008). Sözcük Türleri. Sivas: Asitan. Delice, H. İ. (2012). Cümle Nasıl Tanımlanmalıdır? Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(1), 37-40.
  14. Delice, H. İ. (2012). Sözcük Türleri Nasıl Tasnif Edilmelidir? Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7/4(Fall), 27-34.
  15. Eckmann, J. (1995). Nehcü’l-Feradis Uştmahlarnın Açuq Yolı Cennetlerin Açık Yolu, I Metin, II Tıpkıbasım. (S. TEZCAN, & H. ZÜLFİKAR, Dü) Ankara:
  16. TDK. Ediskun, H. (1992). Türk DilBilgisi. İstanbul:
  17. Remzi Kitabevi.
  18. Eker, S. (2011). Çağdaş Türk Dili (7. baskı b.). Ankara:
  19. Grafiker Yayınları.
  20. Ergin, M. (2002). Türk Dil Bilgisi. İstanbul:
  21. Bayrak Basım, Yayım, Dağıtım. Erkul, R. (2007). Cümle Metin Bilgisi (2. b.). Ankara:
  22. Anı Yayıncılık. Gece, K. M. (1993). Türkçe Sözdiziminin Temel Mantığı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 97-104.
  23. Gedizli, M. (2013). Türkçede Yardımcı Fiillerin Morfo-Semantiği ve İşlevi. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(13), 897-914.
  24. Gencan, T. N. (2001). Dilbilgisi. Ankara:
  25. Ayraç. Grönbech, K. (2000). Türkçenin Yapısı. (M. Akalın, Çev.) Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu. Gülsevin, G. (1997). Türkiye Türkçesindeki Zaman ve Kip Çekimlerinde Birleşik Yapılar Üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 215-224.
  26. Gülsevin, G. (2004). Türkçede ‘Sıra Dışı Ekler’ ve Eklerin Tasnif-Tan