Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu çalışmada, eserlerin yazıldığı dönemdeki işlevlerini anlamak için söz konusu eserler “terceme yollu yazma” (Paker, 2014: 46) stratejisi olarak “te’lîf” kavramı ışığında yeniden değerlendirilecektir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Çeviri tarihi araştırmalarında “tercüme” kavramı “Osmanlı kültürüne bağlı pek çok aktarım çeşidini kapsayan bir pratikler bütünü” olarak karşımıza çıkmaktadır (Paker, 2014: 67). Bu bağlamda “tercüme” kavramı “nakl”, “taklid”, “te’lîf” gibi kavramsal tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Yapılan araştırmalarda Osmanlı’nın “te’lîf” eser anlayışının günümüzün “özgün” eser anlayışından farklı olarak “yabancı sayılabilecek kaynak ya da kaynaklara dayanan, kısmen terceme olabilen, kısmen yazarın katkılarıyla üretilen” eserleri kapsadığı vurgulanmaktadır (2014: 38). Bu açıdan Osmanlı kültüründe “tercüme” “çok çeşitli yeniden yazma pratiklerini kapsayan bir kavram” (2014: 42), “te’lîf” pratiği ise “terceme yollu bir sahiplenme edimi” (2014: 56) olarak düşünülmektedir. Böylece te’lîf eser ve tercüme eser arasındaki keskin sınırlar bulanıklaşmakta ve tercüme yoluyla oluşturulan eserler karşımıza çıkmaktadır. “Te’lif” kavramının “tercüme” kavramı çerçevesinde değerlendirilmesi, “te’lîf” ve “tercüme” olarak sunulan eserlerin yeniden incelenmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Osmanlı’daki ilk yerli polisiye edebiyat örneklerini bu çerçevede irdelemektir. Bahsi geçen polisiye edebiyat eserlerine “Türklerin Sherlock Holmes’ü” olarak tanıtılan ve farklı “yazarlar” tarafından kaleme alınan “Amanvermez” serileri (1913–1934) örnek gösterilebilir. İlk seri polisiye edebiyat eserleri gerek kurgu gerek karakter yaratımı açısından Batılı polisiye örneklerine benzemesine rağmen kendi döneminin özelliklerini yansıtması sebebiyle “özgün mü?” yoksa “taklit mi?” sorularını gündeme getirmiştir (Örn. Öztürk, 2012; Şahin, 2011). Bu çalışmada, eserlerin yazıldığı dönemdeki işlevlerini anlamak için söz konusu eserler “terceme yollu yazma” (Paker, 2014: 46) stratejisi olarak “te’lîf” kavramı ışığında yeniden değerlendirilecektir.
Abstract
In the studies of translation history, the concept of “tercüme” (“translation”) emerges as “an amalgamation of many forms of transfer practices bound to the Ottoman culture” (Paker, 2014: 67). Within this context, the concept of “tercüme” brought forward conceptual discussions on terms such as “nakl” (“appropriated transfer”), “taklid” (“imitation”) and “te’lîf” (“creative mediation”). The studies highlight that, in contrast to the contemporary conception of “original” used as synonymous with “te’lîf” today, the Ottoman understanding of “te’lif” covers “works that are produced based on a source or sources that can be considered foreign and that could partially be a translation and partially be shaped by the author’s contribution” (2014: 38). In this respect, “tercüme” in Ottoman culture is considered as “a concept that encompasses many forms of rewriting practices” (2014: 42), and “te’lîf” practice is “an act of appropriation through translation” (2014: 56). This way, the strict distinction between original works and translated works gets blurred, and we encounter works that are produced via translation. Considering “te’lif” within the framework of the concept of “tercüme” necessitates the re-examination of works that were presented as “original” or “translated”. The aim of this study is to analyse the first local examples of Ottoman crime fiction within this perspective. “Amanvermez” series (1913-1934), written by different “authors” and presented as the “Sherlock Holmes of the Turks”, are among the aforementioned crime fiction works. Despite their similarities to the Western crime fiction works in terms of both narrative and character creation, the first crime fiction literary works, also reflecting the specific features of their era, open up the debate of whether they are “original” or “imitation” (See Öztürk, 2012; Şahin, 2011). Our study aims to reconsider these works in light of the concept of “te’lîf”, a strategy of “writing through translation” (Paker, 2014: 46) to understand their functions in the era they were written in.