KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Sayı: 6

Erzurumlu Zihnî’nin Besmele Konulu Mesnevisi

Kaplan Üstüner
Sayfa
18–48
Yayın Tarihi
2016-04-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Beyitlerin günümüz Türkçesine aktarılmasıyla okuyucunun mesnevi ile doğrudan iletişim kurması amaçlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İslam dininin kaynaklarında önemle yer alan ve her hayırlı işin başı olarak tekrarlanan besmele, klasik şiirimizde de bahsedilen konular arasındadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Aruzun “fe‘ilâtün fe‘ilâtün fe‘ilün” kalıbıyla yazılan mesnevinin toplam beyit sayısı 118’dir. “Dinî mesneviler” grubunda yer alan manzumede, bölümler kesin çizgilerle birbirinden ayrılmamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Beyitlerin günümüz Türkçesine aktarılmasıyla okuyucunun mesnevi ile doğrudan iletişim kurması amaçlanmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Besmele · Erzurumlu Zihnî · Mesnevi

Özet

İslam dininin kaynaklarında önemle yer alan ve her hayırlı işin başı olarak tekrarlanan besmele, klasik şiirimizde de bahsedilen konular arasındadır. Besmele, daha çok divanların önsözleri ile ilk beyitlerinde, “bismillah” redifli gazellerde ve mesnevilerin giriş bölümlerinde ele alınmıştır. Besmelenin, divanlarda müstakil ve hacimli olarak ele alındığı mesnevi sayısı ise çok azdır. Bunlardan biri de Erzurumlu Zihnî’nin Divanında bulunan mesnevisidir. Bu makalede, bir divan şairinin müstakil olarak yazdığı besmele konulu mesnevisi incelenmeye çalışıldı. Besmele hakkındaki genel bilgiler giriş bölümünde verildi. Mesnevi, şekil ve içerik açısından incelendi. Aruzun “fe‘ilâtün fe‘ilâtün fe‘ilün” kalıbıyla yazılan mesnevinin toplam beyit sayısı 118’dir. “Dinî mesneviler” grubunda yer alan manzumede, bölümler kesin çizgilerle birbirinden ayrılmamıştır. Mesnevide besmele, çok çeşitli açılardan ele alınmış, değişik benzetmelere konu edilmiştir. Mesnevinin bütün beyitlerinin dil içi çevirisi yapılmıştır. Beyitlerin günümüz Türkçesine aktarılmasıyla okuyucunun mesnevi ile doğrudan iletişim kurması amaçlanmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Üstüner, K. (2016). Erzurumlu Zihnî’nin Besmele Konulu Mesnevisi. Mavi Atlas, Sayı: 6, 18–48. https://doi.org/10.18795/ma.16828

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. AYDIN, Fuat (2004). “Melekût”, TDVİA, 29, s. 45-47.
  2. ÇELEBİOĞLU, Amil (1998). Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  3. DERMAN, M. Uğur ve Mustafa UZUN (1992). “Besmele (Hat)”, TDVİA, 5, s. 532-537.
  4. DURAN, Hamiye (2014). Besmele Tefsiri (Şerh-i Besmele) Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  5. EFE, Ahmet (2014). Besmele Yazıları, Ankara: Akçağ Yayınları.
  6. GÖZÜBÜYÜKZADE, İbrahim Efendi (1977). Risâletün fî Hakk-il Besmele (Besmele Risalesi), Ankara: Sevinç Matbaası.
  7. GÜNDÜZ, İrfan (1993). “Ceberût”, TDVİA, 7, s.193-194.
  8. GÜRGENDERELİ, Müberra (2010). Türkçe Mesnevilerde Besmele Şiirleri, İstanbul: Acar Bilgi Merkezi Yayınları.
  9. KARTAL, Ahmet (2013). Doğu’nun Uzun Hikâyesi Türk Edebiyatında Mesnevî, İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları.
  10. MACİT, Muhsin (2001). Erzurumlu Zihnî Divanı, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  11. SEVGİ, Ahmet (1999). “Molla Câmî’nin Besmele Şerhi ve Türk Edebiyatına Tesirleri”, S.Ü. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 5, s. 1-50.
  12. TULUM, Mertol (2011). 17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  13. UZUN, Mustafa (1992). “Besmele (Kültür ve Edebiyat)”, TDVİA, 5, s. 538-540.
  14. ÜSTÜNER, Kaplan (2014). Tasavvuf ve Klasik Şiirimiz, Ankara: Akçağ Yayınları.
  15. ÜZGÖR, Tahir (1990). Türkçe Divan Dibaceleri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  16. YAVUZ, Yusuf Şevki (2003). “Levh-i Mahfûz”, TDVİA, 27, s. 151.
  17. YILDIRIM, Suat (1992). “Besmele”, TDVİA, 5, s. 529-532.