KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / 2020 / Cilt: 20 - Sayı: 1

Türk Lehçelerindeki /b-/>/m-/ Değişmesinin Fonetik Açıdan İncelenmesi

Phonetic Analysis of /b-/>/m-/ Change in Turkish Dialects

Ensar KILIÇ
Sayfa
59–96
Yayın Tarihi
2020-06-22
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada, bu değişime ait Türk lehçelerindeki temel etkileşim ses birimleri /(ḍ>) y, ġ, g, (ş>ʝ>) j, ḳ, k, l, m, n, ŋ, ń, r, z/ olarak tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Muhtelif sebepleri olan /b-/>/m-/ değişimi, dünya dillerinde sık yaşanan bir ses hadisesidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sonuçları itibarıyla hava basıncının burun kanalına yönelmesiyle oluşan bu hadise, dil bilimi literatüründeki genizsilleşme ve burun uyumu gibi kavramlarla ifade edilen fonolojik genişlemenin içerisinde değerlendirilmektedir. /b-/>/m-/ gelişimi, lehçe çalışmalarında genellikle yüzeysel olarak incelenen, Türk lehçeleri için karşılaştırmalı ve kapsayıcı çalışmaların yapılmadığı bir alandır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada, bu değişime ait Türk lehçelerindeki temel etkileşim ses birimleri /(ḍ>) y, ġ, g, (ş>ʝ>) j, ḳ, k, l, m, n, ŋ, ń, r, z/ olarak tespit edilmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:phonemic development of /b-/>/m-/ · nasalisation · labial consonants

Özet

Muhtelif sebepleri olan /b-/>/m-/ değişimi, dünya dillerinde sık yaşanan bir ses hadisesidir. Sonuçları itibarıyla hava basıncının burun kanalına yönelmesiyle oluşan bu hadise, dil bilimi literatüründeki genizsilleşme ve burun uyumu gibi kavramlarla ifade edilen fonolojik genişlemenin içerisinde değerlendirilmektedir. /b-/>/m-/ gelişimi, lehçe çalışmalarında genellikle yüzeysel olarak incelenen, Türk lehçeleri için karşılaştırmalı ve kapsayıcı çalışmaların yapılmadığı bir alandır. İşte bu makalede /b-/>/m-/ değişimi, fonolojik ve anatomik açıdan değerlendirilmiş; oluşturulan ortak kelime örnekleminin de yardımıyla değişimin lehçelerdeki fonemik eğilimleri saptanmıştır. Ayrıca fonemlerin burunsallık değerleri üzerine yapılan çalışmalardan yararlanılarak /b-/ sesiyle diğer seslerin analojik etkileşimi tartışılmıştır. Çalışmada, bu değişime ait Türk lehçelerindeki temel etkileşim ses birimleri /(ḍ>) y, ġ, g, (ş>ʝ>) j, ḳ, k, l, m, n, ŋ, ń, r, z/ olarak tespit edilmiştir. Değişimi tetikleyen beş fonolojik nedenin yanında, semantik kaçınmanın da /b-/>/m-/ değişimi üzerinde etkili olduğu belirlenmiş; etkileşim seslerinden /n, ŋ, ń/ fonemlerinin bu ses hadisesine neden olan en güçlü belirleyiciler olduğu ortaya koyulmuştur.

Abstract

The /b-/>/m-/ change is a frequent phonemic evolution in languages. This change causes the air pressure to be directed towards the epipharynx. This phonemic expansion-based change is known as nasalization in linguistics. The /b-/>/m-/ change is an area that is generally examined superficially in dialectal studies, where comparative studies aren’t done for Turkish dialects. In this article, the /b-/>/m-/ change is evaluated phonologically and anatomically with the help of the lexical sample group. Also the assimilations and phonemic tendencies impressing the /b-/ in Turkish was discussed by using the studies on the nasalance values. This change is caused by five phonological triggers, as well as phono-semantic avoidance. In the study, fundamental phonemic triggers in Turkish dialects of this change were determined as /(ḍ>) y, ġ, g, (ş>ʝ>) j, ḳ, k, l, m, n, ŋ, ń, r, z/. Also, the phonemes that trigger this voice change most are /n, ŋ, ń/.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KILIÇ, E. (2020). Türk Lehçelerindeki /b-/>/m-/ Değişmesinin Fonetik Açıdan İncelenmesi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt: 20 - Sayı: 1, 59–96. https://ajindex.com/articles/168741

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Akalın, Ş. H. vd. (2011). Büyük Türkçe Sözlük. Ankara:
  2. Türk Dil Kurumu. Akın, C. (2011). Kırgız Türkçesinde Alıntı Kelimelerdeki Ses Değişmeleri. Turkish Studies, 6 (1), 621-635.
  3. Arıkoğlu, E. & Kuular, K. (2003). Tuva Türkçesi Sözlüğü. Ankara:
  4. Türk Dil Kurumu. Aripov, M., Norov, A. & Abdurakhmonova, N. (2019). Composing Modification of the Uzbek Phonetic Alphabet Based on International Phonetic Alphabet. International Journal of Advanced Manufacturing Technology, 6, 10731-10735.
  5. Ata, A. (2002). Harezm-Altın Ordu Türkçesi. İstanbul:
  6. Kebikeç. Atıcı, A. (2015). Sungur Türkçesi Ses ve Şekil Bilgisi. Konya: Eğitim. Atkinson, Q. (2011). Phonemic Diversity Supports a Serial Founder Effect Model of Language Expansion from Africa. Science, 332 (6027), 346-349.
  7. Atmaca, E. (2012). Kazak Türkçesinin Söz Varlığındaki Rusça Alıntılar ve Ses Değişmeleri. Turkish Studies, 7 (3), 275-298.
  8. Bayniyazov, A., Bayniyazova, J. & Koç, K. (2019). Türkiye Türkçesi-Kazak Türkçesi Sözlüğü. Ankara:
  9. Türk Dil Kurumu. Begmetov, Z., Madvaliyev, A., Mahkamov, N., Mirzayev, T., Toxliyev, N., Umarov, Z., Hudoyberganova, D. & Hociyev, A. (2006-2008). Özbek Tilining İzåhli Luğäti. Özbekistan Respublikasi Fanlar Akademiyasi Alişer Navaiy Namidagi Til va Adabiyat İnstitüti, Özbekistan Milliy Ensiklopediyasi Davlat İlmiy Naşriyati. Boer, B. (2001). The Origins of Vowel Systems. Studies in the Evolution of Language, 1, Oxford University Press.
  10. Brown, S. (2017). The Distribution of Phoneme Inventory and Language Evolution. Cultural Anthropology and Ethnosemiotics, 3, 22-34.
  11. Caferoğlu, A. (2015). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara:
  12. Türk Dil Kurumu. Ceylan, E. (1997). Çuvaşça Çok Zamanlı Ses Bilgisi. Ankara:
  13. Türk Dil Kurumu. Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth-century Turkish. Oxford: Calerendon. Clauson, G (2017). Türkçe-Moğolca Çalışmaları. Fatma Kömürcü (Çev.). Ankara:
  14. Türk Dil Kurumu. Crystal, D. (2018). Dilin Kısa Tarihi. Tufan Göbekçin (Çev.). İstanbul:
  15. Alfa. Cohn, A. (1993). Nasalisation in English: Phonology or Phonetics. Phonology, 10 (1), 43-81.
  16. Çatal, A. (2012). Kıbrıs Türk Ağızları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Doğu Akdeniz Üniversitesi,
  17. Gazimağusa. Dağlı, H. (2019). Türk Lehçelerinde İnsan Anatomisi ve Fizyolojisine Bağlı Terimlerin Fonetik Değişkeleri Üzerine. International Social Sciences Studies Journal, 5 (34), 2200-2222.
  18. Daşdemir, M. (2008). Anadolu Ağızlarında Çekimli Yapılarda Ortaya Çıkan /+En/ Eki ve Buna Bağlı Ses Değişmeleri. A.Ü. Türkiyat A