Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 41 Sayı: 4

Yabancı Dil Olarak İngilizce Öğretiminde Eleştirel Kültürel Farkındalık: Türk Öğretmenlerin Bakış Açılarına Yönelik Karma Yöntemli Bir Çalışma

Critical Cultural Awareness (CCA) in the EFL Classroom: A Study of Turkish Teachers' Perspectives

Hafize Ayaz Yılmaz(GİRESUN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8715-3194
İsmail Yaman(ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0003-1323-4909
Sayfa
901–917
Yayın Tarihi
2026-10-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ardından nicel bulguları daha derinlemesine açıklamak amacıyla, anketi yanıtlayan katılımcılar arasından 14 gönüllü öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten Türk öğretmenlerin, Byram’ın Kültürlerarası İletişimsel Yeterlilik modelinin temel bileşenlerinden biri olan ve kültürel bakış açılarının, uygulamaların ve ürünlerin eleştirel olarak değerlendirilmesini içeren eleştirel kültürel farkındalık kavramına ilişkin görüşlerini araştırmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmada özellikle öğretmenlerin eleştirel kültürel farkındalığı nasıl kavramsallaştırdıkları, bu kavramın İngiliz dili öğretimi programlarına entegrasyonuna ve ders kitapları ve materyallerdeki temsiline ilişkin algıları ile dil eğitiminde eleştirel kültürel farkındalığı geliştirmeye yönelik stratejiler incelenmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Ardından nicel bulguları daha derinlemesine açıklamak amacıyla, anketi yanıtlayan katılımcılar arasından 14 gönüllü öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:120 katılımcı
⚙️Değişkenler:Eleştirel Kültürel Farkındalık · İngilizce Dil Öğretimi · İngilizceyi Yabancı Dil Olarak Öğreten Öğretmenler

Özet

Bu çalışma, İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten Türk öğretmenlerin, Byram’ın Kültürlerarası İletişimsel Yeterlilik modelinin temel bileşenlerinden biri olan ve kültürel bakış açılarının, uygulamaların ve ürünlerin eleştirel olarak değerlendirilmesini içeren eleştirel kültürel farkındalık kavramına ilişkin görüşlerini araştırmaktadır. Çalışmada özellikle öğretmenlerin eleştirel kültürel farkındalığı nasıl kavramsallaştırdıkları, bu kavramın İngiliz dili öğretimi programlarına entegrasyonuna ve ders kitapları ve materyallerdeki temsiline ilişkin algıları ile dil eğitiminde eleştirel kültürel farkındalığı geliştirmeye yönelik stratejiler incelenmektedir. Açıklayıcı sıralı karma yöntem araştırma deseninin kullanıldığı çalışmada, nicel veriler kartopu örnekleme yoluyla belirlenen 120 katılımcıya çevrimiçi uygulanan Eleştirel Kültürel Farkındalık Anketi ile toplanmıştır. Ardından nicel bulguları daha derinlemesine açıklamak amacıyla, anketi yanıtlayan katılımcılar arasından 14 gönüllü öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, öğretmenlerin kültürel çeşitliliği, kültürel eşitliği ve öğrencilerin yerel kültürel kimliklerinin İngiliz dili öğretimine dâhil edilmesini güçlü bir şekilde desteklediğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte öğretmenlerin eleştirel kültürel farkındalık anlayışları, Byram’ın eleştirel kültürel farkındalık kavramını niteleyen temsil, güç ilişkileri, ideoloji ve eşitsizliğin eleştirel olarak sorgulanmasından çok kültürlerarası karşılaştırma, kültürel anlayış ve karşılıklı saygı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Katılımcılar ayrıca İngiliz dili öğretimi programlarında ve küresel öğretim materyallerinde Batılı ve anadili İngilizce olan konuşurlara ait kültürel bakış açılarının hâkimiyetinin sürdüğünü düşünmekte ve yerel kültürel içeriğe daha fazla yer verilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Öğretmenler, eleştirel kültürel farkındalığı artırmak için özgün materyalleri, mesleki gelişim olanaklarını ve uluslararası projeleri önemli araçlar olarak görmektedir. Çalışmanın bulguları, İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten Türk öğretmenlerin eleştirel kültürel farkındalığının gelişmekte olan ancak tutarsız bir görünüm sergilediğine işaret etmektedir. Bu doğrultuda çalışma, öğretmen yetiştirme programlarının ve müfredatların kültürün temsil, ideoloji ve güç gibi eleştirel boyutlarını daha açık bir biçimde ele almasının gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu bulgular, kültürlerarası dil eğitimi, öğretmen bilişi ve Türkiye’de yabancı dil olarak İngilizce bağlamında kültüre duyarlı öğretim materyallerine ilişkin süregelen tartışmalara katkı sağlamaktadır.

Abstract

This study investigates Turkish EFL teachers’ perspectives on Critical Cultural Awareness (CCA), a key component of Byram’s Intercultural Communicative Competence (ICC) model that involves the critical evaluation of cultural perspectives, practices, and products. Specifically, the study explores teachers’ conceptualizations of CCA, their perceptions of its integration into English Language Teaching (ELT) programs, its representation in ELT textbooks and materials, and strategies for fostering CCA in language education. Employing an explanatory sequential mixed-methods design, quantitative data were first collected through the Critical Cultural Awareness Questionnaire (CCAQ), administered online to 120 participants using snowball sampling. Subsequently, semi-structured interviews were conducted with 14 volunteer participants selected from the survey respondents to provide deeper insight into the quantitative findings. The findings indicate that teachers strongly support cultural diversity, cultural equality, and the inclusion of learners’ local cultural identities in ELT. However, their understandings of CCA tend to emphasize intercultural comparison, cultural understanding, and mutual respect rather than the critical examination of representation, power relations, ideology, and inequality that characterize Byram’s notion of critical cultural awareness. Participants also perceived a continued dominance of Western and native-speaker cultural perspectives in ELT programs and globally produced materials, while expressing the need for greater inclusion of local cultural content. In addition, teachers identified authentic materials, professional development opportunities, and international projects as important means of promoting CCA. The study suggests that Turkish EFL teachers demonstrate an emerging but uneven development of critical cultural awareness and highlights the need for teacher education programs and curricula that more explicitly address the critical dimensions of culture, including representation, ideology, and power. These findings contribute to ongoing discussions on intercultural language education, teacher cognition, and culturally responsive ELT materials in the Turkish EFL context.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yılmaz, H. A., Yaman, İ. (2026). Yabancı Dil Olarak İngilizce Öğretiminde Eleştirel Kültürel Farkındalık: Türk Öğretmenlerin Bakış Açılarına Yönelik Karma Yöntemli Bir Çalışma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 41 Sayı: 4, 901–917. https://doi.org/10.16986/hunefd.1841862

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (38)

  1. Atai, M. R., Babaii, E., & Taghipour Bazargani, D. (2017). Developing a questionnaire for assessing Iranian EFL teachers’ critical cultural awareness (CCA). Teaching English as a Second Language Quarterly, 36(2), 1–38.
  2. Atay, D., Kurt, G., Çamlıbel, Z., Ersin, P., & Kaslıoğlu, Ö. (2009). The role of intercultural competence in foreign language teaching. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 123–135.
  3. Azizpour, S. (2021). Fostering cultural awareness in EFL classes: An exploration of EFL teachers’ perceptions and practices in Iranian language schools. Applied Research on English Language, 10(4), 71–98. https://doi.org/10.22108/ARE.2021.130585.1777
  4. Baker, W. (2012). From cultural awareness to intercultural awareness: Culture in ELT. ELT Journal, 66(1), 62–70. https://doi.org/10.1093/elt/ccr017
  5. Barany, L. K. (2016). Language awareness, intercultural awareness and communicative language teaching: Towards language education. International Journal of Humanities and Cultural Studies, 2(4), 257–282.
  6. Bayyurt, Y. (2006). Non‐native English language teachers’ perspective on culture in English as a foreign language classrooms. Teacher Development, 10(2), 233–247. https://doi.org/10.1080/13664530600773366 Byram, M. (1997). Teaching and assessing intercultural communicative competence. Multilingual Matters. Byram, M. (2008). From foreign language education to education for intercultural citizenship: Essays and reflections. Multilingual Matters. Byram, M. (2009). The intercultural speaker and the pedagogy of foreign language education. In D. K. Deardorff (Ed.), The SAGE handbook of intercultural competence (pp. 321–332). SAGE. Byram, M. (2012). Language awareness and (critical) cultural awareness – relationships, comparisons and contrasts. Language Awareness, 21(1–2), 5–13. https://doi.org/10.1080/09658416.2011.639887
  7. Byram, M., Gribkova, B., & Starkey, H. (2002). Developing the intercultural dimension in language teaching: A practical introduction for teachers. Council of Europe. https://rm.coe.int/16802fc1c3
  8. Çalışkan, K. S. (2022). Evaluation of a local EFL coursebook in terms of intercultural communicative competence components (Publication No. 758487) [Master’s thesis, Başkent University]. YÖK Tez Merkezi.
  9. Canagarajah, A. S. (1999). Resisting linguistic imperialism in English teaching. Oxford University Press.
  10. Clarke, V., & Braun, V. (2017). Thematic analysis. The Journal of Positive Psychology, 12(3), 297–298. https://doi.org/10.1080/17439760.2016.1262613
  11. Cortazzi, M., & Jin, L. X. (1999). Cultural mirrors: Materials and methods in the EFL classroom. In E. Hinkel (Ed.), Culture in second language teaching and learning (pp. 196–219). Cambridge University Press.
  12. Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE.
  13. Durna, S. (2024). A comparison of cultural elements in EFL textbooks for 6th graders used at Turkish and German schools. Humanising Language Teaching, 26(5).
  14. Ghaffari, M., Kuhi, D., & Aslrasouli, M. (2022). Iranian EFL learners and teachers’ attitudes toward critical cultural awareness. Issues in Language Teaching, 11(1), 67–93.
  15. Gómez Rodríguez, L. F. (2015). The cultural content in EFL textbooks and what teachers need to do about it. Profile: Issues in Teachers’ Professional Development, 17(2), 167–187. https://doi.org/10.15446/profile.v17n2.44272
  16. Ho, S. T. K. (2009). Addressing culture in EFL classrooms: The challenge of shifting from a traditional to an intercultural stance. Electronic Journal of Foreign Language Teaching, 6(1), 63–76.
  17. Hoa, N. T. M. (2011). Developing EFL learners’ intercultural communicative competence: A gap to be filled? In R. Nunn & S. Sivasubramaniam (Eds.), From defining EIL competence to developing EIL learning (pp. 86–99). Asian EFL Journal Press.
  18. Houghton, S. (2013). Introduction. In S. Houghton, Y. Furumura, M. Lebedko, & S. Li (Eds.), Critical cultural awareness: Managing stereotypes through intercultural (language) education (pp. 1–3). Cambridge Scholars Publishing.
  19. Huang, T., & Guo, J. (2026). Investigating critical language awareness and critical cultural awareness in EFL materials use. Language Awareness, 35(1), 68–86. https://doi.org/10.1080/09658416.2024.2434012
  20. Köşker, G., & Gülmez, G. (2018). The role of the teacher in building intercultural communication skills in foreign language teaching: Teachers’ views with examples from France and Turkey. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 157–171. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.6c1s7m
  21. Lee, J. F., & Li, X. (2020). Cultural representation in English language textbooks: A comparison of textbooks used in mainland China and Hong Kong. Pedagogy, Culture & Society, 28(4), 605–623. https://doi.org/10.1080/14681366.2019.1681495
  22. Maghsoudi, M. (2020). Intercultural communicative competence in high school English textbooks of Iran and India: A comparative analysis. Iranian Journal of Comparative Education, 3(4), 874–892. https://doi.org/10.22034/IJCE.2020.250406.1220
  23. Nugent, K., & Catalano, T. (2015). Critical cultural awareness in the foreign language classroom. NECTFL Review, 75, 15–30.
  24. Obaid, A. A., Ismail, L., Razali, A. B. M., Mansor, N. S., Othman, M., & Aralas, D. (2019). A descriptive analysis of cultural content of “English for Iraq” textbooks used in the intermediate schools in Iraq. International Journal of Applied Linguistics and English Literature, 8(4), 88–99. https://doi.org/10.7575/aiac.ijalel.v.8n.4p.88
  25. Önalan, O. (2005). EFL teachers' perceptions of the place of culture in ELT: A survey study at four universities in Ankara/Turkey. Journal of Language and Linguistic Studies, 1(2), 215–235. https://izlik.org/JA43ZS49KU
  26. Østrem, I. M. (2021). Analysis of EFL textbooks for lower secondary school: How effectively do new EFL textbooks in lower secondary schools facilitate intercultural competence and accommodate LK20 guidelines about intercultural competence? [Master’s thesis, Høgskulen på Vestlandet]. HVL Open. https://hdl.handle.net/11250/2770430
  27. Özışık, B. Z., Yeşilyurt, S., & Demiröz, H. (2019). Developing intercultural awareness in language teaching: Insights from EFL lecturers in Turkey. Journal of Language and Linguistic Studies, 15(4), 1436–1458. https://doi.org/10.17263/jlls.668546
  28. Parker, C., Scott, S., & Geddes, A. (2019). Snowball sampling. In P. Atkinson, S. Delamont, A. Cernat, J. W. Sakshaug, & R. A. Williams (Eds.), SAGE Research Methods Foundations. SAGE. https://doi.org/10.4135/9781526421036831710
  29. Phillipson, R. (1992). Linguistic imperialism. Oxford University Press.
  30. Rohmani, L. A., & Andriyanti, E. (2022). Culture teaching in EFL classes: Teachers’ beliefs, attitudes, and classroom practices. Studies in English Language and Education, 9(1), 237–257. https://doi.org/10.24815/siele.v9i1.21834
  31. Sen Gupta, A. (2002). Changing the focus: A discussion of the dynamics of the intercultural experience. In G. Alred, M. Byram, & M. Fleming (Eds.), Intercultural experience and education (pp. 155–178). Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781853596087
  32. Sercu, L. (2005). Teaching foreign languages in an intercultural world. In L. Sercu, E. Bandura, P. Castro, L. Davcheva, C. Laskaridou, U. Lundgren, M. del C. Méndez García, & P. Ryan, Foreign language teachers and intercultural competence: An international investigation (pp. 1–18). Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781853598456
  33. Shemshadsara, Z. G. (2012). Developing cultural awareness in foreign language teaching. English Language Teaching, 5(3), 95–99. https://doi.org/10.5539/elt.v5n3p95
  34. Soodmand Afshar, H., & Yousefi, M. (2019). Do EFL teachers ‘critically’ engage in cultural awareness? A mixed-method investigation. Journal of Intercultural Communication Research, 48(4), 315–340. https://doi.org/10.1080/17475759.2019.1629331
  35. Tirnaz, M. H., & Morady Moghaddam, M. (2023). Multicultural content in English language teaching textbooks. Journal of Applied Linguistics and Professional Practice, 17(1), 73–94. https://doi.org/10.1558/jalpp.20434
  36. Wickersham, W. (2020). An investigation of the cultural content in English instructional materials used in Sweden’s secondary education [Unpublished master’s dissertation]. Malmö University.
  37. Wiseman, R. L. (2002). Intercultural communication competence. In W. B. Gudykunst & B. Mody (Eds.), Handbook of international and intercultural communication (2nd ed., pp. 207–224). SAGE.
  38. Young, T. J., Sachdev, I., & Seedhouse, P. (2009). Teaching and learning culture on English language programmes: A critical review of the recent empirical literature. Innovation in Language Learning and Teaching, 3(2), 149–169. https://doi.org/10.1080/17501220802283178