Dergiler / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 39

Gagavuz Türkçesindeki Modal Laflar ve Parçacıkların Kiplik İşlevleri

Modal Words and the Modal Functions of Particles in Gagauz Turkish

Mehmet Fatih Dinçaslan(Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi)0000-0003-4725-0739
Sayfa
141–160
Yayın Tarihi
2026-11-11
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca bu parçacıkların; yargının vurgu, tonlama ve konuşmacı tavrına göre şekillenmesinde kritik ve işlevsel görevler üstlendiği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kiplik, konuşmacının bir önermeye ilişkin tutumunu, yargının gerçeklik derecesini ve yükümlülük alanını belirleyen temel dil bilgisel-anlamsal kategorilerden biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Türk yazı dillerinde kiplik çoğunlukla fiil çekim ekleri aracılığıyla ifade edilmekle birlikte, bazı Türk yazı dillerinde bu kategori leksik ve analitik yapılar üzerinden de kurulmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca bu parçacıkların; yargının vurgu, tonlama ve konuşmacı tavrına göre şekillenmesinde kritik ve işlevsel görevler üstlendiği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Gagavuz Türkçesi · kiplik · modal laflar

Özet

Kiplik, konuşmacının bir önermeye ilişkin tutumunu, yargının gerçeklik derecesini ve yükümlülük alanını belirleyen temel dil bilgisel-anlamsal kategorilerden biridir. Türk yazı dillerinde kiplik çoğunlukla fiil çekim ekleri aracılığıyla ifade edilmekle birlikte, bazı Türk yazı dillerinde bu kategori leksik ve analitik yapılar üzerinden de kurulmaktadır. Bu çalışmada, kipliğin Gagavuz Türkçesi özelinde “modal laflar” ve “modal parçacıklar” adı verilen müstakil birimler aracılığıyla işaretlenmesi incelenmektedir. Çalışmada betimsel ve karşılaştırmalı yöntemler birlikte kullanılmış olup genel dil bilim literatüründeki kiplik kuramına ilişkin temel yaklaşımlardan hareketle kuramsal çerçeve oluşturulduktan sonra modal lafların ve parçacıkların sınıflandırılması ve işlevleri, özellikle Pokrovskaya’nın Gagavuz Türkçesi üzerine yaptığı çalışmalardan hareketle belirlenmiş, örnekler mevcut metinlerden alınarak önceden belirlenen kuramsal kategoriler doğrultusunda sistematik biçimde çözümlenmiştir. Elde edilen veriler; modal lafların cümle kuruluşunu yönlendiren temel kiplik işaretleyicileri olarak işlev gördüğünü, modal parçacıkların ise cümleye kattığı ince kipsel ayrıntılarla ünlemlerden ayrıştığını ortaya koymaktadır. Ayrıca bu parçacıkların; yargının vurgu, tonlama ve konuşmacı tavrına göre şekillenmesinde kritik ve işlevsel görevler üstlendiği tespit edilmiştir.

Abstract

Modality is one of the fundamental grammatical-semantic categories that determine the speaker's attitude toward a proposition, the degree of reality of a judgment, and the domain of obligation. While modality in Turkic literary languages is predominantly expressed through verbal inflectional suffixes, in certain Turkic varieties, this category is constructed via lexical and analytical structures. This study examines the marking of modality in Gagauz Turkish through independent units categorized as “modal words” (modal laflar) and “modal particles” (modal parçacıklar). Utilizing both descriptive and, to a limited extent, comparative methods, the study establishes a theoretical framework based on fundamental approaches to modality in general linguistics literature. Subsequently, the classification and functions of modal words and particles are determined, primarily drawing upon Pokrovskaya’s research on Gagauz Turkish. Examples selected from existing texts are systematically analyzed in accordance with these predefined theoretical categories. The findings reveal that modal words function as primary modality markers that govern sentence structure, whereas modal particles are distinguished from interjections by the subtle modal nuances they contribute to the sentence. Furthermore, it has been identified that these particles play critical and functional roles in shaping the judgment according to emphasis, intonation, and the speaker's attitude.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dinçaslan, M. F. (2026). Gagavuz Türkçesindeki Modal Laflar ve Parçacıkların Kiplik İşlevleri. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 39, 141–160. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1852175

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. ARNDT, Walter (1960). ‘Modal Particles’ in Russian and German. Word, 16/3: 323-336.
  2. BABOGLU, Nikolay İgnatyeviç; BABOGLU, İgnat (1999). Gagauzçanın Grammatikası. Fonetika, Leksika, Morfologiya, Sintaksis. Eksperimental Üürenmäk Kiyadı. Chişinău: Ştiinţa.
  3. BİRAY, Nergis (2009). Kazak Türkçesinde Modal Söz (Kelimenin Dokuzuncu Türü mü?). Turkish Studies, 4/3: 338-361.
  4. DELİCE, Tuna Beşen (2018). Türkmen Türkçesi Gramerlerinde Sözcük Türleri. Diyalektolog Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 19: 1-13.
  5. DİLBAŞ, Ebru (2025). Gagauz Türkçesinde Zaman, Görünüş, Kip ve Kiplik. Doktora Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
  6. HAKAN DAŞMAN, Gülsün Betül (2025). Kırgız Türkçesinde Kiplik. Doktora Tezi. Manisa: Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
  7. KOPUŞÇU, Mariya (2015). G.A.Gaydarcı-Yazıcı, Folklorcu, Lingvist. Komrat: Gagauziya M.V. Maruneviç Adına Bilim-Aaraştırma Merkezi.
  8. MAVRODİ, Mariya (2021). Üürenelim Gagauzça! Üürenmäk Kıyadı (B2). Komrat: Gagauziya M.V. Maruneviç Adına Bilim-Aaraştırma Merkezi.
  9. NARROG, Heiko (2005). On Defining Modality Again. Language Sciences, 27/2: 165-192.
  10. ÖZ ÖZCAN, Aynur (2008). Özbek ve Türkiye Türkçesinde “Kesinlik” Bildiren Modal Sözler. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 5/9: 447-459.
  11. ÖZKAN, Nevzat (2019). Gagavuz Türkçesi Grameri. Ankara:Türk Dil Kurumu.
  12. PALMER, Frank Robert (1986). Mood and Modality. Cambridge: Cambridge University Press.
  13. POKROVSKAYA, Lyudmila Aleksandrovna (1964). Grammatika Gagauzskogo Yazıka. Fonetika i Morfologiya. Moskva:Nauka.
  14. POKROVSKAYA, Lyudmila Aleksandrovna (1997). Modern Gagauz Dili: Ders Notları. Komrat Devlet Üniversitesi / Покровская, Людмила Александровна (1997). Современный гагаузский язык: курс лекций. Комрат: КГУ.
  15. SOROÇANU, Evdokiya; ŞARŞOV, Tatyana (2015). Lingvistika Terminneri Danışma Sözlüü: Gagauzça-Rusça-Romınca, Kişinöv: CEP USM.
  16. ŞAHİN, Savaş; KOCA, Selcen (2024). Türkmen Türkçesi Gramerleri Temelinde Modal Sözlerin Sözcük Türleri İçerisindeki Konumu Üzerine Öneriler. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 16: 279-296.
  17. UZUN, Gülsine (2021). Kırgız Türkçesinde Parçacıkların İşlevleri. Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 9/24: 84-103.
  18. YAZICI ERSOY, Habibe (2011). Başkurt Türkçesinde Kiplik Parçacıkları. Türkbilig, 22: 43-56.
  19. YAZICI ERSOY, Habibe (2014). Başkurt Türkçesinde Kip. Ankara: Türk Dil Kurumu.
  20. ZEYNALOV, Ferhad (1993). Türk Lehçelerinin Karşılaştırmalı Dil Bilgisi. İstanbul: Cem Yayınevi.