Dergiler / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 39

Orhon Yazıtları Örnekleminde Kazganmak Ediminin Kavramsal Görünümü

The Conceptual Appearance of the Act of Kazganmak in the Sample of the Orhon Inscriptions

İsmail Ekici(Millî Eğitim Bakanlığı)0000-0001-6941-6731
Sayfa
105–119
Yayın Tarihi
2026-11-11
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tunyukuk yazıtlarında geçen bu edimin KAZANMAK/BAŞARMAK VAR OLMAKTIR kavramsal metaforu temelinde kullanıldığı sağlanan bilişsel, dilsel bağlam ve semantik ilişkilendirme metodu ile öne sürülmüştür.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dil konuşurları, sahip oldukları veya edindikleri bilgiye göre konuştukları dili semantik bakımdan derinleştirebilmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Başlangıçta temel anlamıyla kullanılan bir dilsel ifade, zaman içerisinde işlenerek metaforik değer kazanır.
💡
Sonuç & Katkı:Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tunyukuk yazıtlarında geçen bu edimin KAZANMAK/BAŞARMAK VAR OLMAKTIR kavramsal metaforu temelinde kullanıldığı sağlanan bilişsel, dilsel bağlam ve semantik ilişkilendirme metodu ile öne sürülmüştür.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eski Türkçe · Kül Tigin · Bilge Kağan

Özet

Dil konuşurları, sahip oldukları veya edindikleri bilgiye göre konuştukları dili semantik bakımdan derinleştirebilmektedir. Başlangıçta temel anlamıyla kullanılan bir dilsel ifade, zaman içerisinde işlenerek metaforik değer kazanır. Sözcüğün metaforik değerinin ortaya konması, söz konusu dil konuşurlarının kavramsallaştırdıkları deneyimi, bilgiyi veya gerçekliği de açığa çıkarır. Bu bakımdan eldeki çalışmada metaforik olarak kullanıldığı düşünülen kazganmak edimi Orhon yazıtlarından Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tunyukuk metinleri çerçevesinde ele alınmıştır. Artzamanlı olarak yapılan bu inceleme, verilen güncel örneklerle eşzamanlılık niteliği de kazanmıştır. Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tunyukuk yazıtlarında geçen bu edimin KAZANMAK/BAŞARMAK VAR OLMAKTIR kavramsal metaforu temelinde kullanıldığı sağlanan bilişsel, dilsel bağlam ve semantik ilişkilendirme metodu ile öne sürülmüştür.

Abstract

Language users can deepen the language they speak semantically according to the knowledge they possess or acquire. A linguistic expression that is initially used with its basic meaning may, over time, be processed and gain a metaphorical value. Revealing the metaphorical value of a word also brings to light the experience, knowledge, or reality conceptualized by the speakers of that language. In this respect, the present study examines the act of kazganmak, which is thought to be used metaphorically, within the framework of the Kül Tigin, Bilge Kağan, and Tunyukuk texts of the Orhon inscriptions. This diachronic analysis also gains a synchronic dimension through the contemporary examples provided. It is argued, through the supplied cognitive and linguistic context and the method of semantic association, that this act as it appears in the Kül Tigin, Bilge Kağan, and Tunyukuk inscriptions is used on the basis of the conceptual metaphor WINNING / SUCCEEDING IS EXISTING.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ekici, İ. (2026). Orhon Yazıtları Örnekleminde Kazganmak Ediminin Kavramsal Görünümü. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 39, 105–119. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1905062

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (22)

  1. AYDIN, Erhan (2022). Türklerin Bilge Atası Tonyukuk. İstanbul: Kronik Kitap.
  2. AYDIN, Erhan (2024). Orhon Yazıtları. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
  3. BERTA, Árpad (2022). Sözlerimi İyi Dinleyin. (Çev. Emine Yılmaz). Ankara: Türk Dil Kurumu.
  4. CHURCH, Kenneth W.; PATRICK Hanks (1990). "Word Association Norms, Mutual Information, and Lexicography". Computational Linguistics, 16/1: 22-29.
  5. CLAUSON, Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. London: Oxford University Press.
  6. E-GTS = Türk Dil Kurumu (2025). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 18.11.2025)
  7. EKİCİ, İsmail (2025). Bilişsel Eksilti -Tunyukuk Yazıtı Bağlamında-. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
  8. FIX, Blair (2019). "Personal Income and Hierarchical Power". Journal of Economic Issues(4), 928-945.
  9. GIBBS, Raymond W. (1994). The Poetics of Mind - Figurative Tthought, Language, and Understanding. New York: Cambridge University Press.
  10. HACIZADE, Naile (2011). "Türkçede Susma ve Sessizlik Kavramları Üzerine". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 1/29: 1-10.
  11. KÖVECSES, Zoltán (2017). "Context in Cultural Linguistics: The Case of Metaphor". Advances in Cultural Linguistics (Edt. Farzad Sharifian). London: Springer, 307-323.
  12. KÖVECSES, Zoltán (2024). "Proverbs in Extended Conceptual Metaphor Theory". Proverbs Within Cognitive Linguistics (Edt. Sadia Belkhir). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. 307-323.
  13. KAFESOĞLU, İbrahim (2010). Türk Milî Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  14. LAKOFF, George; JOHNSON, Mark (2015). Metaforlar. (Çev. Gökhan Yavuz Demir). İstanbul: İthaki.
  15. MCCLELLAND, David C. (1961). The Achieving Society. New York: Irvington Publishers.
  16. ÖZKAYA, A. SEFA (Edt.) (2019). Hunlar'dan Günümüze Türk Askerî Kültürü. İstanbul: Kronik Kitap.
  17. SHUCKBURGH, Emily (2008). Survival: The Survival of the Human Race. New York: Cambridge University Press.
  18. ŞAHİNER, Özge Ezel (2025). "Eski Türkçede Savaşın Biçim Bilimi ve yorı- Fiili Örneğinde Metaforik Savaş". Dil Araştırmaları, 36: 237-256.
  19. TAŞAĞIL, Ahmet (2019). "Türk Askerî Tarihinin Başlangıcı: Hun Ordusu". Hunlar'dan Günümüze Türk Askerî Kültürü (Edt. A.Sefa Özkaya). İstanbul: Kronik Kitap, 142-158.
  20. TEKİN, Talat (2017). Orhon Yazıtları (Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk). Ankara: Bilgesu.
  21. WILKENS, Jens (2021). Eski Uygurcanın El Sözlüğü. Göttingen: Akademie der Wissenschaften zu Göttingen.
  22. BERTA, Árpad (2022). Sözlerimi İyi Dinleyin. (Çev. Emine Yılmaz). Ankara: Türk Dil Kurumu.