Dergiler / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 39

Dağlık Altay Yazıtlarından Manırlu-Kobı I (A-64) Yazıtı Üzerine Yeni Bir Okuma ve Anlamlandırma

A New Reading and Interpretation on Manırlu-Kobı I (A-64) from the Mountainous Altai Inscriptions

Tümer Karaayak(BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2322-9663
Sayfa
87–104
Yayın Tarihi
2026-11-11
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca, Manırlu-Kobı II (A-65) yazıtının epigrafik işaretlerinden hareketle /d1 p d1 t1 d1 r2 p y1 ŋ r2/ şeklinde transliterasyonun yapılabileceği, (a)d(ı)p (a)d(a) t(u)d(a) (e)r(i)p (a)y(ı) (e)ŋ(e)r şeklinde okunabileceği ve “(kişinin) kafası karışık olunca sıkıntı2 hissedip çok korkar” şeklinde anlamlandırılabileceği önerilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Eski Türk Yazıtları, Türklerin dili, tarihi, kültürü ve sosyal hayatı hakkında önemli bilgiler veren temel kaynakların başında gelir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu makalede daha öncesinde üzerinde bütünlüklü bir çalışma yapılmayan Manırlu-Kobı I (A-64) yazıtının yeni bir okuması ve anlamlandırması yapılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca, Manırlu-Kobı II (A-65) yazıtının epigrafik işaretlerinden hareketle /d1 p d1 t1 d1 r2 p y1 ŋ r2/ şeklinde transliterasyonun yapılabileceği, (a)d(ı)p (a)d(a) t(u)d(a) (e)r(i)p (a)y(ı) (e)ŋ(e)r şeklinde okunabileceği ve “(kişinin) kafası karışık olunca sıkıntı2 hissedip çok korkar” şeklinde anlamlandırılabileceği önerilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eski Türk Yazıtları · Dağlık Altay Yazıtları · Manırlu-Kobı I (A-64) Yazıtı

Özet

Eski Türk Yazıtları, Türklerin dili, tarihi, kültürü ve sosyal hayatı hakkında önemli bilgiler veren temel kaynakların başında gelir. Türkler, Moğolistan coğrafyası başta olmak üzere Yenisey bölgesi (Hakasya ve Tuva), Kırgızistan (Talas), Kazakistan, Özbekistan, Dağlık Altay bölgesi ve Çin Halk Cumhuriyeti gibi bölgelerde çok sayıda bırakmışlardır. Bu yazıtlardan Dağlık Altay Cumhuriyeti bölgesinde yer alanlar daha az araştırılmış ve çalışılmış olanlarıdır. Bu makalede daha öncesinde üzerinde bütünlüklü bir çalışma yapılmayan Manırlu-Kobı I (A-64) yazıtının yeni bir okuması ve anlamlandırması yapılmıştır. Makale, daha önceki yayınlarda yer verilen transkripsiyonların, transliterasyonların ve anlamlandırmaların değerlendirilmesini, yazıtın runik harflerinin tanımlanmasını, karşılaştırılmasını ve incelenmesini içermektedir. Ayrıca, Manırlu-Kobı II (A-65) yazıtının epigrafik işaretlerinden hareketle /d1 p d1 t1 d1 r2 p y1 ŋ r2/ şeklinde transliterasyonun yapılabileceği, (a)d(ı)p (a)d(a) t(u)d(a) (e)r(i)p (a)y(ı) (e)ŋ(e)r şeklinde okunabileceği ve “(kişinin) kafası karışık olunca sıkıntı2 hissedip çok korkar” şeklinde anlamlandırılabileceği önerilmiştir.

Abstract

Old Turkic Inscriptions are among the primary sources providing important information about the language, history, culture, and social life of the Turks. The Turks have left numerous inscriptions in regions such as Mongolia, the Yenisei region (Khakassia and Tuva), Kyrgyzstan (Talas), Kazakhstan, Uzbekistan, the Altai Mountains region, and the People's Republic of China. Those located in the Altai Mountains region have been less researched and studied. This article presents a new reading and interpretation of the Manırlu-Kobı I (A-64) inscription, which has not been comprehensively studied before. The article includes an evaluation of the transcriptions, transliterations, and interpretations presented in previous publications, as well as the identification, comparison, and examination of the runic letters in the inscription. Furthermore, based on the epigraphic signs of the Manırlu-Kobı II (A-65) inscription, it has been suggested that it could be transliterated as /d1 p d1 t1 d1 r2 p y1 ŋ r2/, read as (a)d(ı)p (a)d(a) t(u)d(a) (e)r(i)p (a)y(ı) (e)ŋ(e)r, and interpreted as “(when a person's) mind is confused, they feel distress and become very afraid.”

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karaayak, T. (2026). Dağlık Altay Yazıtlarından Manırlu-Kobı I (A-64) Yazıtı Üzerine Yeni Bir Okuma ve Anlamlandırma. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 39, 87–104. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1907190

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (67)

  1. AYDEMİR, Hakan (2013). Die alttürkische Xuanzang-Biographie IX. Wiesbaden: Harrassowitz.
  2. AYDIN, Erhan (2015). Yenisey Yazıtları. Konya: Kömen.
  3. AYDIN, Erhan (2019). Sibirya’da Türk İzleri. İstanbul: Kronik.
  4. AYDIN, Erhan (2021). “Eski Türkçe Çağı: Türk Runik Harfli Yazıtlar Dönemi”. Kökler: Yay Çeken Kavimlerin Şafağı. Dil, Arkeoloji, Tarih, Antropoloji ve Etnografya Işığında Altay Halklarının Kökeni. I. Cilt: Dil ve Edebiyat (Edt. Sergen Çirkin). İstanbul: Ötüken, 341-381.
  5. AYDIN, Erhan (2022). “Dağlık Altay Yazıtlarından Kuray I (A 4) Üzerinde Yeni Bir Okuma ve Anlamlandırma”. Journal of Old Turkic Studies, 6/1: 7-20.
  6. AYDIN, Erhan (2025a). “Ocak Kelimesinin Aslı: Dağlık Altay’dan Kuray II (A 5) Yazıtı Üzerinde Yeni Bir Okuma ve Anlamlandırma”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 113: 63-74.
  7. AYDIN, Erhan (2025b). “Dağlık Altay’dan Yabogan Yazıtı (A 84) Üzerinde Yeni Okuma ve Anlamlandırmalar”. Türk Kültürü, 2025/1: 1-20.
  8. AYDIN, Erhan (2025c). “Bolshoy-Yaloman III Inscription-A New Reading and Interpretation”. Written Monuments of the Orient, 11/2(23): 50-64.
  9. BANG, Willi; GABAIN, Annemarie von; RACHMATI; G[abdul]. R[aşid]. (1934). Türkische Turfantexte. VI. Das buddhistische Sūtra Säkiz Yükmäk. Berlin.
  10. CLAUSON, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon.
  11. DIETZ, Siglinde; ÖLMEZ, Mehmet; RÖHRBORN, Klaus (2015). Die alttürkische Xuanzang-Biographie V. Wiesbaden: Harrassowitz.
  12. ERDAL, Marcel (1991). Old Turkic Word Formation. A FunctionalApproach to the Lexicon, Vol.I-II. Wiesbaden: Harrassowitz.
  13. ERDAL, Marcel (2004). A Grammar of Old Turkic. Leiden-Boston: Brill.
  14. ERDAL, Marcel; KUBAREV, Gleb (2019). “Güneydoğu Altay’daki Sarı-Kobı Yazıtı” (Çev. Rysbek Alimov). Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları, 30: 227-239.
  15. GABAIN, Annemarie von (1954) Türkische Turfan-Texte VIII. Texte in Brāhmī-schrift. Berlin.
  16. GÜRBÜZ, Emine (2026). “Dağlık Altay Yazıtlarından Mendür-Sokkon V (A-36) Yazıtı Üzerine Okuma ve Anlamlandırma Denemesi”. Söylem Filoloji Dergisi, 11(2): 938-959.
  17. HAMILTON, James (1986). Manuscrits ouїgours du IXe-Xe siécle de Touen-houang. T. 1-2. Paris: Peeters.
  18. HAMILTON, James (1998). Budacı İyi ve Kötü Kalpli Prens Masalının Uygurcası. Kalyāṇaṃkara ve Pāpaṃkara (Çev. Ece Korkut, İsmet Birkan). Ankara: Simurg.
  19. KAÇALİN, Mustafa S[inan]; ÖLMEZ, Mehmet (2023). Dîvânu Lugâti't-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. İstanbul: Vakıfbank Kültür.
  20. KIZLASOV, I[gor] L[eonidoviç] (2019). “Svidetel’stva dal’nego prodvijeniya yeniseyskogo runiçeskogo pis’ma na zapad. (Odna iz form samovospriyatiya v severnom maniheystve)”. Zvuçat Liş’ Pis’mena. K yubileyu A. A. Medıntsevoy (edt. V. Yu. Koval’). Moskva: Institut Arheologii RAN, 251-290.
  21. KOÇEEV, V[iktor] A[leksandroviç] (2006). Svod Drevnetyurkskikh Runicheskikh Pamyatnikov Gornogo Altaya. Gorno-Altaysk: Akın.
  22. KONKOBAYEV, Kadıralı; USEYEV, Nurdin; ŞABDANALİYEV, Negizbek (2015). Altay Cumhuriyeti’ndeki Eski Türk Yazıtları Albümü. Astana: Gılım.
  23. KONKOBAYEV, Kadıralı; USEYEV, Nurdin; ŞABDANALİYEV, Negizbek (2021). Atlas Drevnetyurkskih Pismennıh Pamyatnikov (v 7 tomah). Bişkek, Nur-Sultan: Bilge.
  24. MAUE, Dieter (2008). “An Uighur Version of Vāgbhaṭa’s Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā”. Asian Medicine, 4/1: 113-173.
  25. MAUE, Dieter (2015). Alttürkische Handschriften. Teil 19: Dokumente in Brāhmī und tibetischer Schrift, Teil 2. Stuttgart: Franz Steiner.
  26. MİRSULTAN, Aysima (2010). Die alttürkische Xuanzang-Biographie X. Wiesbaden: Harrassowitz.
  27. MOZİOĞLU, Emine (2015). Runik Harfli Dağlık Altay Bölgesi Yazıtları. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi.
  28. MOZİOĞLU, Emine (2016). “Altay Yazıtları”. Yenisey-Altay-Kırgızistan Yazıtları ve Kâğıda Yazılı Runik Belgeler (Edt. Igor Kormuşin vd.). Ankara: Bilgesu, 228-311.
  29. NADELYAEV, V[ladimir] M[ihayloviç] vd. (1969). Drevnetyurkskiy Slovar’. İzdat. Nauka, Leningradskoye Otd., Leningrad.
  30. NEVSKAYA, İrina (2011). “Recently discovered Old Turkic Runic inscriptions in Mountainous Altai”. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler (Edt. Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım). İstanbul: Eren, 9-20.
  31. NEVSKAYA, İrina (2022). “Old Turkic runic inscriptions in the Altai Mountains and their reflection of traditional beliefs and religion of the ancient Turkic population: the case of the inscription Kuttuu-I”. Religion and State in the Altaic World (Edt. Oliver Corff). Berlin, Boston: De Gruyter, 153-160.
  32. NEVSKAYA, İrina vd. (2018). “3D documentation of Old Turkic Altai runiform inscriptions and revised readings of the inscriptions Tuekta-V and Bichiktu-Boom-III”. Turkic Languages, 22: 194-216.
  33. NEVSKAYA, İrina; MARCEL, Erdal (2015). “Introduction”. Interpreting the Turkic Runiform Sources and the Position of the Altai Corpus (Edt. Irina Nevskaya, Marcel Erdal). Berlin: Klaus Schwarz, 8-16.
  34. NEVSKAYA, İrina; TIBIKOVA, Larisa (2018) “ The New Way of Reading of the Ancient Turkic Inscription Bichiktu-Boom-III According to the 3D Fixation Data”. Russian Turcology, No. 3-4 (20-21): 11-23.
  35. ÖLMEZ, Mehmet (2015). Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi Moğolistan’daki Eski Türk Yazıtları. Metin-Çeviri-Sözlük. Ankara: BilgeSu.
  36. ÖLMEZ, Mehmet (2017). “Eski Uygurca İkilemeler Üzerine”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 65/2: 243-311.
  37. RÖHRBORN, Klaus (1977-1998) Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. Lieferung 1–6. Wiesbaden: Franz Steiner.
  38. RÖHRBORN, Klaus (1991). Die alttürkische Xuanzang-Biographie VII. Wiesbaden: Harrassowitz.
  39. RÖHRBORN, Klaus (2010). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. Neubearbeitung. I. Verben. Band 1: ab- – äzüglä-. Stuttgart: Franz Steiner.
  40. RÖHRBORN, Klaus (2015). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. Neubearbeitung. II. Nomina – Pronomina – Partikeln. Band 1: a – asvık. Stuttgart: Franz Steiner.
  41. RÖHRBORN, Klaus (2017). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. Neubearbeitung. II. Nomina – Pronomina – Partikeln. Band 2: aš – äžük. Stuttgart: Franz Steiner.
  42. ŞEN, Serkan (2002). Eski Uygur Türkçesinde İkilemeler. Yüksek Lisans Tezi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
  43. ŞİRİN, Hatice (2013). “Yabogan (A 80) Yazıtı Üzerine”. Bengü Belek Ahmet Bican Ercilasun Armağanı (Edt. Bülent Gül). Ankara: Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü, 457-464.
  44. ŞİRİN, Hatice (2016a). Eski Türk Yazıtları Söz Varlığı İncelemesi. Ankara: Türk Dil Kurumu.
  45. ŞİRİN, Hatice (2016b). “Dağlık Altay Bölgesi Yazıtları: Yeni Okuma ve Anlamlandırma Denemeleri”. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 42: 167-172.
  46. TEZCAN, Semih (1974). Das Insadi-Sūtra. Berlin. Akademie.
  47. TEZCAN, Semih (1975). Eski Uygurca Hsüan Tsang Biyografisi X. Bölüm. Doçentlik Çalışması Ankara.
  48. TIBIKOVA, L[arisa] N[ikolaevna]; NEVSKAYA, I[rina] A[natolyevna]; ERDAL, M[arcel] (2012). Katalog Drevnetyurkskih Runiçeskih Pamyatnikov. Gorno-Altaysk: Gorno-Altaysk Gosudarstvennıy Universitet.
  49. TIBIKOVA, Larisa N[ikolaevna]; TIBIKOVA, Alexandra T[aibanovna] (2015). “Documentation and Research on Old Turkic Runic Inscriptions of the Altai Mountains”. Interpreting the Turkic Runiform Sources and the Position of the Altai Corpus (Edt. Irina Nevskaya, Marcel Erdal). Berlin: Klaus Schwarz, 186-200.
  50. USEEV, Nurdin (2013a). “Altay Cumhuriyeti Yazıtlarından A 78 (Kurgak I) Yazıtı ya da Eski Türklerde Kurbanlık Yazısı”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 61/1: 101-118.
  51. USEEV, Nurdin (2013b). “Köpçegen (A 49) Yazıtı”. Yalım Kaya Bitigi. Osman Fikri Sertkaya Armağanı (Edt. Hatice Şirin User, Bülent Gül). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 607-612.
  52. USEEV, Nurdin (2014a). “Kalbak-Taş XX (A 43) ve Kalbak-Taş XXI (A 44) Yazıtları ya da Eski Türklerde Okuryazarlık”. Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 51: 5101-5115.
  53. USEEV, Nurdin (2014b). “Altay Yazıtlarından Bar-Burgazı II (A 21) Yazıtı”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 3/1: 22-28.
  54. USEEV, Nurdin (2017). “Altay Yazıtlarından Yabogan (A 84) Yazıtı ve Köktürkçe Vefeyat, At Tasviri Formülleri”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 65/1: 105-128.
  55. USEEV, Nurdin (2022). “Dağlık Altay Cumhuriyeti Yazıtları”. Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. Erişim adresi: http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/daglik-altay-cumhuriyeti-yazitlari. [Erişim tarihi: 01 Mart 2026].
  56. ÜNLÜ, Suat (2018). Karahanlı Türkçesi İlk Türkçe Satır-Arası Transkribeli Kur’an Tercümesi (TİEM 73) Örnekli – Açıklamalı Sözlük A-K (7.Cilt). Konya: Konya Selçuklu Belediyesi.
  57. VASILYEV, Dmitriy D[mitriyeviç] (1983a). Grafiçeskiy Fond Pamyatnikov Tyurkskoy Runiçeskoy Pis'mennosti Aziatskogo Areala (Opıt Sistematizatsii). Moskva: Izdatel’stvo “Nauka”.
  58. VASILYEV, Dmitriy D[mitriyeviç] (1983b). Korpus Tyurkskih Runiçeskih Pamyatnikov Basseyna Yeniseya. Leningrad “Nauka”: Leningradskoe Otdelenie.
  59. VASILYEV, Dmitriy D[mitriyeviç] (2013b). Korpus Tyurkskih Runiçeskih Nadpisey Yujnoy Sibiri. Çast’ 1: Drevnetyurkskaya Epigrafika Altaya. Astana: Too (Prosper Print).
  60. VAVULIN, Mikhail; NEVSKAYA, Irina; TIBIKOVA, Larisa (2019). “Digital macrophotogrammetry in documentation of Old Turkic runiform inscriptions in the Altai Mountains”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 19/2: 81-104.
  61. WILKENS, Jens (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen. Altuigurisch – Deutsch – Türkisch. Göttingen: Universitätsverlag Göttingen.
  62. YAKUP, Abdurishid (2006). Dišastvustik. Eine altuigurische Bearbeitung einer Legende aus dem Catuṣpariṣat-sūtra. Wiesbaden: Harrassowitz.
  63. YILDIZ, Hülya (2016). “New Analyses on Some Kalbak-Tash Inscriptions”. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, 69/4: 379-390.
  64. YILDIZ, Hülya (2019). “A New Analysis of Kalbak Taš I (A-23) Inscription”. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, 72/3: 309-323.
  65. YILDIZ, Hülya (2022). “A New Analysis of the Kalbak Taš XV (A-33) Inscription”. Religion and State in the Altaic World (Edt. Oliver Corff). Berlin, Boston: De Gruyter: 223-232.
  66. YILDIZ, Hülya (2025). “Some Notes on the Tuekta IV (A-88) Inscription in the Gorno-Altai Region”. Turkic Languages, 29/2: 207-221.
  67. ZIEME, Peter (1978). “Zur Lexikopraphie des Alttürkischen”. Orientalistische Literaturzeitung, 73/1-6: 163-165.