Dergiler / Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Sayı: 43

Çok Partili Dönemde Diyarbakır’da Hayvancılık Faaliyetleri: Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin Örneklerinde Karşılaştırmalı Bir Analiz (1945-1960)

LIVESTOCK ACTIVITIES IN DIYARBAKIR DURING THE MULTI-PARTY ERA: A COMPARATIVE ANALYSIS BASED ON THE EXAMPLES OF GAZIANTEP, ŞANLIURFA AND MARDIN (1945–1960)

Asım Kaçmaz(Dicle Üniversitesi Sezai Karakoç Edebiyat Fakültesi)0000-0002-3039-7665
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-11-12
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Özellikle TÜİK verileri detaylı analiz edilmiş olup; bölgede mevcut olan büyükbaş (sığır, manda, deve) ve küçükbaş (koyun, kıl ve tiftik keçisi) yetiştiriciliği hakkında bilgiler verilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Diyarbakır’ın iklimi ve coğrafi yapısının uygunluğu nedeniyle halkın hayvancılık ile uğraşı çok eski dönemlere kadar uzandığı bilinmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bağlamda, 1945–1960 yılları arasında yürütülen hayvancılık faaliyetleri büyük ölçüde mera hayvancılığına dayalı bir üretim biçimi olarak sürdürülmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:Özellikle TÜİK verileri detaylı analiz edilmiş olup; bölgede mevcut olan büyükbaş (sığır, manda, deve) ve küçükbaş (koyun, kıl ve tiftik keçisi) yetiştiriciliği hakkında bilgiler verilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Diyarbakır · Hayvancılık · Büyükbaş

Özet

Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Diyarbakır’ın iklimi ve coğrafi yapısının uygunluğu nedeniyle halkın hayvancılık ile uğraşı çok eski dönemlere kadar uzandığı bilinmektedir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinde hayvancılık önemli bir faaliyet ve ticaret alanı iken; bu durum Diyarbakır için de önem teşkil etmekteydi. Diyarbakır’ın ekonomik yapısının temelleri arasında yer alan hayvancılık, ayrıca halkın en önemli geçim kaynaklarının başında gelmekteydi. Tarihsel süreçte olduğu gibi Cumhuriyet’in ilk dönemleri ve sonrasında da sanayi sektörünün yeterince gelişmemiş olduğu Diyarbakır’da, nüfusun önemli bir bölümü geçimini hayvancılıkla sağlamıştır. Bu bağlamda, 1945–1960 yılları arasında yürütülen hayvancılık faaliyetleri büyük ölçüde mera hayvancılığına dayalı bir üretim biçimi olarak sürdürülmüştür. Bu dönemde (Çok Partili Dönem) şehrin hayvancılık politikasında önemli bir değişiklik olmamıştır. Bu çalışmada Diyarbakır’ın büyükbaş ve küçükbaş hayvan verilerinin bölgedeki Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin illeri ile kıyaslanması; bölge ve ülke ekonomisine katkısı ele alınmıştır. Özellikle TÜİK verileri detaylı analiz edilmiş olup; bölgede mevcut olan büyükbaş (sığır, manda, deve) ve küçükbaş (koyun, kıl ve tiftik keçisi) yetiştiriciliği hakkında bilgiler verilmiştir.

Abstract

Diyarbakır is located within the borders of the Southeastern Anatolia Region, and it is known that the people have been engaged in animal husbandry since ancient times due to its favorable climate and geographical structure. While animal husbandry was an important activity and trade area in Eastern and Southeastern Anatolian provinces, this was also important for Diyarbakır. Livestock breeding, which is among the foundations of Diyarbakır's economic structure, was also one of the most important sources of livelihood for the people. As in historical periods, and also during the early years of the Republic and afterwards, Diyarbakır, where the industrial sector was not sufficiently developed, had a significant portion of its population earning their living through livestock farming. In this context, livestock farming activities carried out between 1945 and 1960 were largely based on pasture-based production. During this period (Multi-Party Period), there was no significant change in the livestock policy of the city. In this study, Diyarbakır's bovine and ovine livestock data are compared with the provinces of Gaziantep, Şanlıurfa and Mardin in the region, and its contribution to the regional and national economy is discussed. Specifically, Turkish Statistical Institute (TÜİK) data has been analyzed in detail; information has been provided on the existing large-scale (cattle, buffalo, camel) and small-scale (sheep, goat and mohair goat) breeding in the region.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kaçmaz, A. (2026). Çok Partili Dönemde Diyarbakır’da Hayvancılık Faaliyetleri: Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin Örneklerinde Karşılaştırmalı Bir Analiz (1945-1960). Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 43. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1820701

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Başbakanlık. Başbakanlık Özel Kalem Müdürlüğü. BCA. 30-1-0-0/107-676-1.
  2. Başbakanlık. Başbakanlık Özel Kalem Müdürlüğü. BCA. 30-1-0-0/112-713-5.
  3. Başbakanlık. Kararlar Daire Başkanlığı. BCA. 30-18-1-2/224-66-2.
  4. Ülkeler. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi. BCA. 580/7459-41003-23.
  5. Ülkeler. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi. BCA. 580/7459-41003-22.
  6. BİGM. (1952). Hayvanlar ve hayvan ürünleri istatistiği 1945-1950 (Yayın No. 339). Ankara: Ankara Basımevi.
  7. BİGM. (1954). Ziraî bünye ve istihsal 1946-1953 (Yayın No. 351). Ankara: Ankara Basımevi.
  8. BİGM. (1962). Ziraî bünye ve istihsal 1958-1960 (Yayın No. 421). Ankara: Ankara Basımevi.
  9. BİUM. (1955). Ziraî bünye ve istihsal 1946-1954 (Yayın No. 363). Ankara: Ankara Basımevi.
  10. BİUM. (1959). Ziraî bünye ve istihsal 1954-1958 (Yayın No. 387). Ankara: Ankara Basımevi.
  11. Atasever, A. & Erdem, H. (2008). Manda yetiştiriciliği ve Türkiye’deki geleceği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 23(1).
  12. Çağlıyan, A. & Durmuş, E. (2010). Diyarbakır havzası ve yakın çevresinde küçükbaş hayvancılık. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2).
  13. Demir, H. (1972). Türkiye’de geleneksel hayvancılık ve deve yetiştiriciliği. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
  14. Evsile, M. (2022). Demokrat parti dönemin’de ziraat ve hayvancılık alanında meydana gelen gelişmelerin günlük hayata yansımaları. Near East Historical Review, 12(2).
  15. Fedai, A. (2023). Cumhuriyet döneminde Mardin [Doktora tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Genç, S. V. & Özgür, A. (2017). Demokrat parti dönemi hayvancılık politikaları ve veteriner hekimliği hizmetleri. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 88(2).
  16. Haspolat, Kenan, vd. (t.y.). Diyarbakır’da tarım hayvancılık. (Cilt 1). Anıl Matbaacılık.
  17. https://www.harita.gov.tr/urun/diyarbakir-fiziki-il-haritasi/420 (Erişim Tarihi 20.06.2026).
  18. Kaçmaz, A. (2023). Siyasî-sosyal ve ekonomik yönleriyle Diyarbakır. Sonçağ Yayıncılık.
  19. Sönmez, M. E., & Akgül, V. (2013). Şanlıurfa şehrinin alansal gelişiminin tarihi yapıların konumları ve uydu görüntüleri ile belirlenmesi. Türk Coğrafya Dergisi, (61).
  20. Tarım Akademi, 2025, Mart 1, https://akademitarim.com/2025/03/01/unutulmus-bir-mirasin-yeniden-dogusu-turkiyede-deve-yetistiriciligi/ (Erişim Tarihi 13.03.2026).
  21. Yücebaş, F. (2018). Cumhuriyet döneminde Güneydoğu Anadolu (Gaziantep-Mardin-Urfa)’ya yapılan kamu harcamaları ve yatırımlar [Doktora tezi, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].