Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI Insightİnceleme sonucunda, çiftliklerin mensûh statüye dönüşmesiyle, çiftlik nüfuslarının değişkenlik gösterdiği, askeri statüye ait vergilerin ortadan kalktığı ve bunun yerine reayâ vergilerinin uygulanmaya başlandığı tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Osmanlı Devleti’nin ilk düzenli birliklerinden olan yaya ve müsellemler, sefer zamanlarında savaşlara katılan; barış dönemlerinde ise kendilerine tahsis edilen çiftliklerde tarımsal faaliyette bulunan askeri bir zümreydi. Yeniçeri Ocağının ön plana çıkmasıyla asli askeri görevlerini kaybeden bu teşkilat, kendilerine tahsis edilen çiftlikler karşılığında ordunun geri hizmetinde görev almışlardır. Yaya ve müsellemlerin zamanla askeri işlevini yitirmesi sonucunda, tasarruflarındaki çiftlikler, vergi muafiyetlerini kaybederek, mensûh çiftliklere dönüştürülmüştür. Bu çalışmada XVI. ve XVII. yüzyıllarda Hamid Sancağı Gölhisar Kazası Horzum Karyesi sınırları içerisinde yer alan ve başlangıçta askeri statüde olan müsellem Divâne Yakub ve piyâde Mezid, Mustafa, İsa Çiftliklerinin mensûh statüye dönüşüm süreci, dönemin tahrir ve avârız defterlerinden elde edilen veriler ışığında incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda, Horzum Karyesi’ne bağlı çiftliklerin yapısal özellikleri, demografik durumları ve ekonomik faaliyetleri mukayeseli bir perspektifle analiz edilerek, dönemin sosyo-ekonomik dinamiklerine dair mikro ölçekli bir örneklem sunulması amaçlanmıştır. İnceleme sonucunda, çiftliklerin mensûh statüye dönüşmesiyle, çiftlik nüfuslarının değişkenlik gösterdiği, askeri statüye ait vergilerin ortadan kalktığı ve bunun yerine reayâ vergilerinin uygulanmaya başlandığı tespit edilmiştir.
Abstract
The Yaya and Müsellem corps, among the first regular military formations of the Ottoman State, constituted a military social class that participated in active warfare during campaigns and engaged in agricultural production on assigned landed estates (çiftliks) during peacetime. Following the ascendancy of the Janissary Corps, these units lost their primary combatant roles and were repurposed for auxiliary logistical services in exchange for their tenure over these estates. As the military utility of the Yaya and Müsellem organization waned, their estates were stripped of tax exemptions and reclassified as mensûh (abrogated) status. Focusing on the 16th and 17th centuries, this study examines the transition of the Divâne Yakub (müsellem) and the Mezid, Mustafa, and İsa (piyâde) estates—initially held under military tenure—into mensûh status within the borders of Horzum village (Gölhisar district, Sanjak of Hamid), utilizing data from contemporary cadastral (tahrir) and extraordinary tax (avârız) registers. By analyzing the structural characteristics, demographic shifts, and economic activities of these estates through a comparative lens, this research provides a micro-historical sample of the socio-economic dynamics of the period. The findings reveal that the shift to mensûh status triggered demographic fluctuations, the abolition of military-specific levies, and the imposition of standard reayâ (subject) taxation.