Dergiler / Dört Öge / 2026 / Sayı: 29

İbn Sînâ Jeolojisinde Dünyanın Ezeliliği ve Döngüselliği

Gürsel Aksoy(Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi)0000-0002-9962-2066
Mustafa Kaçar(FATİH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5867-7976
Sayfa
27–48
Yayın Tarihi
2026-11-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Son olarak İbn Sînâ’nın bu konudaki tezlerinin Avrupa’daki muhtemel etkileri ve izlerini ele alacağız.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede dünyanın ezeliliği görüşünün İbn Sînâ’nın el-Meʽâdin ve’l-âsâru’l-ulviyye adlı eserinin son bölümünde nasıl ele alındığı, savunulduğu ve geliştirildiği incelenecektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Eserin, ‘‘Dünyada Meydana Gelen Büyük Olaylar Hakkında’’ başlıklı son bölümü, yeryüzünde meydana gelen tufanlar ve ‘‘kıyametler’’, bu büyük felâketler sırasında insan soyunun ve diğer canlıların yok olması ve kendiliğinden üreme yoluyla tekrar ortaya çıkışı, ardından zanaatların yeniden gelişmesi gibi konulara odaklanmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Son olarak İbn Sînâ’nın bu konudaki tezlerinin Avrupa’daki muhtemel etkileri ve izlerini ele alacağız.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İbn Sînâ · Jeoloji tarihi · Kozmoloji tarihi

Özet

Bu makalede dünyanın ezeliliği görüşünün İbn Sînâ’nın el-Meʽâdin ve’l-âsâru’l-ulviyye adlı eserinin son bölümünde nasıl ele alındığı, savunulduğu ve geliştirildiği incelenecektir. Eserin, ‘‘Dünyada Meydana Gelen Büyük Olaylar Hakkında’’ başlıklı son bölümü, yeryüzünde meydana gelen tufanlar ve ‘‘kıyametler’’, bu büyük felâketler sırasında insan soyunun ve diğer canlıların yok olması ve kendiliğinden üreme yoluyla tekrar ortaya çıkışı, ardından zanaatların yeniden gelişmesi gibi konulara odaklanmaktadır. Bu bölümün önemi, İbn Sînâ’nın dünyanın ezeliliği görüşünü onun jeoloji alanındaki görüşleri üzerinden de takip edebilmemizi ve böylece temelde metafiziğe dayalı bir görüş için önerdiği fiziksel mekanizmalar hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlamasında yatmaktadır. İncelememiz boyunca İbn Sînâ’nın ezelî ve döngüsel dünya tasavvurunu bu konuda benzer görüşlere sahip olan Platon, Aristoteles ve Stoacıların fikirleriyle de karşılaştıracak ve İbn Sînâ’nın bazı noktalarda onlarla benzeştiğini, bazı noktalarda ayrıştığını göstereceğiz. Ayrıca İbn Sînâ’nın, dünyanın ezeliliği ve döngüselliği konusunda öncellerine olan borcuna rağmen kendi tasavvurunu ve yeniliklerini el-Meʽâdin ve’l-âsâru’l-ulviyye’nin genel kurgusunda ve ayrıntılarında büyük bir ustalıkla işlediğine dikkat çekeceğiz. Son olarak İbn Sînâ’nın bu konudaki tezlerinin Avrupa’daki muhtemel etkileri ve izlerini ele alacağız.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aksoy, G., Kaçar, M. (2026). İbn Sînâ Jeolojisinde Dünyanın Ezeliliği ve Döngüselliği. Dört Öge, Sayı: 29, 27–48. https://ajindex.com/articles/1668765

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (31)

  1. Albert the Great. 2010. On the Causes of the Properties of the Elements: Liber De Causis Proprietatum Elementorum. Translated by Irven M. Resnick. Milwaukee: Marquette University Press.
  2. Alexander of Aphrodisias. 2014. Quaestiones 1.1-2.15. Translated by R. W. Sharples. London: Bloomsbury.
  3. Aristoteles. 2019. Oluş ve Bozuluş. Çeviren: Y. Gurur Sev. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
  4. Aristotle. 1939. On the Heavens. Translated by W. K. C. Guthrie. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  5. Aristotle. 1943. Generation of Animals. Translated by A. L. Peck. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  6. Aristotle. 1952. Meteorologica. Translated by H. D. P. Lee. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  7. Aristotle. 1959. Politics. Translated by H. Rackham. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  8. Aristotle. 1962. Metaphysics. vol. II. Translated by Hugh Tredennick. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  9. el-Bîrûnî. 1962. Kitâbu Tahdîdi Nihâyâti’l-Emâkin li-Tashîhi Mesâfâti’l-Mesâkin. Tahkik: P. Bulgakov, İmam İbrahim Ahmed. Kahire: Mecelletü Maʿhedi’l-Mahtûtât el-Arabiyye. c. 8. [Tıpkıbasım: Fuat Sezgin. 1992. Islamic Geography. vol. 25. Frankfurt am Main: Institute for the History of Arabic-Islamic Science at the Johann Wolfgang Goethe University.]
  10. Câlînûs [Galenos]. 1974. Cevâmiʿu Kitâbi Tîmâvûs fî’l-İlmi’t-Tabîʿî, İhrâcu Huneyn bin İshâk. Tahkik: Abdurrahman Bedevî. Eflâtûn fî’l-İslâm içinde. Tahran: McGill University Institute of Islamic Studies.
  11. Cicero. 2012. Tanrıların Doğası: De Natura Deorum. Çeviren: Çiğdem Menzilcioğlu. İstanbul: Kabalcı Yayınevi. Duhem, Pierre. 1958. Le Système du Monde. t. 8. Paris: Éditions Hermann.
  12. Freudenthal, Gad. 1991. “(al-)Chemical Foundations for Cosmological Ideas: Ibn Sīnā On the Geology of An Eternal World”. Physics, Cosmology and Astronomy, 1300-1700: Tension and Accommodation. Edited by Sabetai Unguru. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
  13. Gmirkin, Russell E. 2006. Berossus and Genesis, Manetho and Exodus: Hellenistic Histories and the Date of the Pentateuch. London: T&T Clark.
  14. Grant, Edward. 1961. “Nicole Oresme and the Commensurability or Incommensurability of the Celestial Motions”. Archive for History of Exact Sciences. vol. 1, no: 4.
  15. Hasse, Dag Nikolaus. 2023. “Avicenna’s On Floods (De Diluviis) in Latin Translation: Analysis and Critical Edition with an English Translation of the Arabic”. Mastering Nature in the Medieval Arabic and Latin Worlds. Edited by Ann Giletti, Dag Nikolaus Hasse. Turnhout: Brepols.
  16. İbn Rüşd. 2016. Metafizik Büyük Şerhi. c. I. Çeviren: Muhittin Macit. İstanbul: Litera Yayıncılık.
  17. İbn Rüşd. 2021. Tehâfütü’t-Tehâfüt: Gazzâlî’ye Reddiye. Çeviren: Kemal Işık, Mehmet Dağ. Ankara Okulu Yayınları.
  18. İbn Sînâ. 1956. el-Burhân. Tahkik: Ebû’l-Alâ Afîfî. Kahire: el-Matbaatü’l-Emîriyye.
  19. İbn Sînâ. 1965. el-Meʿâdin ve’l-Âsâru’l-Ulviyye. Tahkik: Abdülhalim Muntasır, Said Zâyid, Abdullah İsmail. Kahire: el-Hey’etü’l-Âmme li-Şu’ûni’l-Metâbiʿ el-Emîriyye. İbn Sînâ. 2002. Metafizik. Çeviren: Ömer Türker. İstanbul: Litera Yayıncılık.
  20. İbn Sînâ. 2008. Oluş ve Bozuluş. Çeviren: Muammer İskenderoğlu. İstanbul: Litera Yayıncılık.
  21. İbn Sînâ. 2010. Sema ve Âlem. Çeviren: Harun Kuşlu, Muhittin Macit. İstanbul: Litera Yayıncılık.
  22. İbn Sînâ. 2024. Etkiler ve Edilgiler: el-Efʿâl ve’l-İnfiʿâlât. Çeviren: Mustafa Özbakır. İstanbul: Litera Yayıncılık.
  23. Jaeger, Werner. 1962. Aristotle: Fundamentals in the History of His Development. Translated by Richard Robinson. Oxford University Press.
  24. Laertius, Diogenes. 1925. Lives of Eminent Philosophers. vol. II. Translated by R. D. Hicks. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  25. Moseley, Geoffrey James. 2017. Plato Arabus: On the Arabic Transmission of Plato’s Dialogues. Yale University. Yayınlanmamış Doktora Tezi.
  26. Plato. 1962. The Statesman. Translated by Harold N. Fowler. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  27. Plato. 1981. Timaeus. Translated by R. G. Bury. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  28. Riet, S. Van. 1987. Avicenna Latinus: Liber Tertius Naturalium De Generatione et Corruptione. Leiden: E. J. Brill. Seneca. 1971. Naturales Quaestiones. Translated by Thomas H. Corcoran. The Loeb Classical Library. London: William Heinemann.
  29. Simmel, Georg. 1986. Schopenhauer and Nietzsche. Translated by Helmut Loiskandl, Deena Weinstein, Michael Weinstein. The University of Massachusetts Press.
  30. Smolin, Lee. 2019. Zamanın Yeniden Doğuşu: Fizikteki Krizden Evrenin Geleceğine. Çeviren: Bilgi Tanrıseven. Ankara: TÜBİTAK Yayınları.
  31. Şehristânî. 2014. Milel ve Nihal: Dinler, Mezhepler ve Felsefi Sistemler Tarihi. Çeviren: Mustafa Öz. İstanbul: Litera Yayıncılık.