Dergiler / Kilikya Felsefe Dergisi / 2026 / Sayı: 2

DEPEGÖZ ANLATISININ FELSEFİ ANLAM BOYUTLARI

PHILOSOPHICAL DIMENSIONS OF MEANING IN DEPEGÖZ NARRATIVE

Sayfa
78–87
Yayın Tarihi
2026-10-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ele aldığımız Depegöz mitosunda bu tarihsel bağlam, anlatının yazıya döküldüğü çağın ve kültürün özellikleriyle şekillenmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, felsefe ile mitos arasındaki ilişki çerçevesinde, felsefenin mitosu ele alma biçimini ortaya koyabilmek için, bir örnekten, Dede Korkut Kitabı’ndaki Depegöz anlatısından hareket edilmiş ve “tek gözlü canavar ile onu alt eden kahraman mitosu”nun Dede Korkut Kitabı’ndaki aktarılış şeklinin felsefi açıdan hangi anlamları taşıdığı genel olarak ortaya konmaya çalışılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dede Korkut Hikâyeleri’ndeki Depegöz anlatısının diğer halklardaki benzer mitoslarla (örneğin Homeros’ta aktarılan Polyphemos mitosuyla) ilişkisi bağlamında yapılan köken araştırmalarına değinildikten sonra, bu köken tartışması bir yana bırakılarak, doğrudan doğruya Dede Korkut metnine yönelinmiş ve oradaki toplumsal, törel-ahlaksal, dinsel yaşam biçimlerinin özellikleri gösterilmek istenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Ele aldığımız Depegöz mitosunda bu tarihsel bağlam, anlatının yazıya döküldüğü çağın ve kültürün özellikleriyle şekillenmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mitos · Anlatı · Depegöz

Özet

Bu çalışmada, felsefe ile mitos arasındaki ilişki çerçevesinde, felsefenin mitosu ele alma biçimini ortaya koyabilmek için, bir örnekten, Dede Korkut Kitabı’ndaki Depegöz anlatısından hareket edilmiş ve “tek gözlü canavar ile onu alt eden kahraman mitosu”nun Dede Korkut Kitabı’ndaki aktarılış şeklinin felsefi açıdan hangi anlamları taşıdığı genel olarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Burada J. P. Vernant’ın mitosu bir anlatı (récit) olarak tanımlayan ve mitosların bize bir anlam çokluğu sunduğu görüşünü savunan düşüncesine dayanılarak, içinde taşıdığı bütün anlam boyutuyla halk kültürünün hafızasında kendini gösteren Depegöz anlatısı örneği üzerinden felsefi bir yaklaşımın nasıl mümkün olduğu sorusuna sorusuna bir yanıt bulunmaya çalışılmıştır. Dede Korkut Hikâyeleri’ndeki Depegöz anlatısının diğer halklardaki benzer mitoslarla (örneğin Homeros’ta aktarılan Polyphemos mitosuyla) ilişkisi bağlamında yapılan köken araştırmalarına değinildikten sonra, bu köken tartışması bir yana bırakılarak, doğrudan doğruya Dede Korkut metnine yönelinmiş ve oradaki toplumsal, törel-ahlaksal, dinsel yaşam biçimlerinin özellikleri gösterilmek istenmiştir. Genel olarak Dede Korkut Hikâyeleri’nde, özel olarak da Depegöz anlatısında görülen ve yaşam ve kültür dünyasını biçimlendiren pastoral yapı, kısaca, bireysel, toplumsal, ahlaksal, dinsel eylem ve kavrayış biçimleri açısından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmenin sonucu olarak, felsefenin mitosu bütünüyle dışlama yerine, “tarih dışı” gibi görünen anlatıyı tarihsel bağlamı içine göz önünde bulunduracağı düşüncesi ortaya konmaktadır. Ele aldığımız Depegöz mitosunda bu tarihsel bağlam, anlatının yazıya döküldüğü çağın ve kültürün özellikleriyle şekillenmektedir.

Abstract

Moving from the example of the narrative of Depegöz (Cyclops) in the Book of Dede Korkut, this study attempts to expose, in general terms and in the context of the relationship between philosophy and myth, the philosophical significance of the myth of "the cyclop and its defeat by the hero" and the way it is presented in the book of Dede Korkut. Drawing its cue from J. P. Vernant's view, which defines myth as a narrative (récit) that provides us with polysemy, this paper explores the possibility of approaching such folk culture narratives philosophically through the example of Dede Korkut. After touching on the relationship between Depegöz narrative and similar myths in other cultures (such as the Polyphemos myth as recorded by Homer) with reference to studies that investigate the origin of these narratives, this study focuses directly on the text of Dede Korkut and how it reflects the social, moral, and religious aspects of its time. The pastoral structure that shapes social and cultural life, as seen in Dede Korkut narratives and in Depegöz narrative in general, is analyzed in terms of the types of individual, social, moral and religious action and perception. As a result of this analysis, the idea emerges that philosophy should not completely exclude myth, but rather consider the so-called “ahistorical” narratives within their historical context. In the Depegöz myth we have examined, this historical context is shaped by the characteristics of the historical period and culture in which the narrative was written.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Türkyılmaz, Ç. (2026). DEPEGÖZ ANLATISININ FELSEFİ ANLAM BOYUTLARI. Kilikya Felsefe Dergisi, Sayı: 2, 78–87. https://doi.org/10.67011/kilikya.1960896

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (19)

  1. Boratav, P. N. (1991). Folklor ve Edebiyat II. İstanbul: Adam Yayınları.
  2. Boratav, P. N. (2012). Türk Mitolojisi (R. Özbay, Çev.). Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
  3. Cunbur, M. (2000). Dede Korkut Oğuz-Nâmeleri’nde İslamî Unsurlar. Uluslararası Dede Korkut Bilgi Şöleni. (A. Kâhya Birgül-A. Şimşek Canpolat, Ed.). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
  4. Develi, H. (2006). Dede Korkut Hikâyeleri. İstanbul: Alkım Yayınları.
  5. Erhat, A. (1984). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  6. Grimm, W. (1857). Die Sage von Polyphem. Berlin: Königliche Akademie der Wissenschaften.
  7. Günay, U. (1998). Dede Korkut Hikâyelerinde Karakterlerin Tahlili. Millî Folklor, 37(Bahar), 3–12.
  8. Hackman, O. (1904). Die Polyphemsage in der Volksüberlieferung. Helsingfors: Frenckellska Tryckeri-Actiebolaget.
  9. Hegel, G. W. F. (1989). Grundlinien der Philosophie des Rechts, Werke 7, Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag.
  10. Homeros. (2014). Odysseia (A. Erhat ve A. Kadir, Çev.). İstanbul: İş Bankası Yayınları.
  11. Köroğlu, H. (1998). Depegöz ve Polifem. Millî Folklor, 37(Bahar), 39–46.
  12. Meeker, M. E. (1992). The Dede Korkut Ethic. International Journal of Middle East Studies, 24(3), 395–417.
  13. Mundy, C. S. (1956). Polyphemus and Tepegöz. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 18(2), 279–302.
  14. Özçelik, S. (2015). Dede Korkut Araştırmalar, Notlar / Dizin / Metin. Ankara: Gazi Kitabevi.
  15. Schelling, F. W. J. (2019). Ausgewaehlte Schriften Band 5. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag.
  16. Tezcan, S., & Boeschoten, H. (2012). Dede Korkut Oğuznameleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  17. Vernant, J. P. (2007). L’Univers, les dieux, les hommes, Oeuvres I. Paris: Éditions du Seuil.
  18. Yıldırım, F. B. (2012). Polyphemos ve Depegöz Hikâyelerinde Canlıların Tasnifi. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 281–311.
  19. Yıldırım, F. B. (2012). Polyphemos ve Depegöz Hikâyelerinde Canlıların Tasnifi. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 281–311.