KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies / 2026 / Cilt: 6 Sayı: 2

Dolandiriciliğin Tarihsel Gelişimi Ve Dijital Dönüşümü: Yöntemler Ve Güncel Yaklaşimlar Üzerine Kavramsal Bir İnceleme

The Historical Development and Digital Transformation of Fraud: A Conceptual Analysis of Methods and Contemporary Approaches

Abdurrezzak Çelik(SIIRT UNIVERSITY)0000-0003-1128-534X
Sayfa
87–117
Yayın Tarihi
2026-10-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, dolandırıcılık faaliyetlerinin teknolojik gelişmelere paralel olarak daha karmaşık, örgütlü ve küresel bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dolandırıcılık, insanlık tarihi boyunca ekonomik, sosyal ve psikolojik boyutlarıyla toplumları etkileyen önemli bir suç türüdür.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ticaretin gelişmesi, ekonomik sistemlerin karmaşıklaşması ve dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte dolandırıcılık yöntemleri dönüşüm geçirmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, dolandırıcılık faaliyetlerinin teknolojik gelişmelere paralel olarak daha karmaşık, örgütlü ve küresel bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dolandırıcılık · finansal suçlar · siber dolandırıcılık

Özet

Dolandırıcılık, insanlık tarihi boyunca ekonomik, sosyal ve psikolojik boyutlarıyla toplumları etkileyen önemli bir suç türüdür. Ticaretin gelişmesi, ekonomik sistemlerin karmaşıklaşması ve dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte dolandırıcılık yöntemleri dönüşüm geçirmiştir. Bu çalışma, dolandırıcılığı tarihsel bir perspektifle ele alarak antik dönemlerden günümüz dijital dolandırıcılık türlerine uzanan süreci incelemektedir. Literatür taramasına dayalı araştırmada Google Scholar, DergiPark, ResearchGate ve Scopus gibi veri tabanlarındaki çalışmalar incelenmiştir. Dolandırıcılığın kavramsal çerçevesi, türleri, finansal suçlar, sosyal mühendislik ve siber dolandırıcılık yöntemleri ele alınmıştır. Ayrıca bireylerin bilişsel yanlılıklar, duygusal zafiyetler ve sosyal manipülasyon teknikleri yoluyla nasıl kandırıldığı açıklanmıştır. Bulgular, dolandırıcılık faaliyetlerinin teknolojik gelişmelere paralel olarak daha karmaşık, örgütlü ve küresel bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir.

Abstract

Fraud is an important type of crime that has affected societies throughout human history with economic, social, and psychological dimensions. With the development of trade, increasing complexity of economic systems, and widespread digital technologies, fraud methods have undergone transformation. This study examines fraud from a historical perspective, analyzing the process from ancient times to modern digital fraud types. Based on a literature review, studies from databases such as Google Scholar, DergiPark, ResearchGate, and Scopus were analyzed. The conceptual framework, types of fraud, financial crimes, social engineering, and cyber fraud methods were examined. In addition, psychological and sociological dimensions explain how individuals are deceived through cognitive biases, emotional vulnerabilities, and manipulation techniques. Findings indicate that fraud has become increasingly complex, organized, and global in parallel with technological advancements.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çelik, A. (2026). Dolandiriciliğin Tarihsel Gelişimi Ve Dijital Dönüşümü: Yöntemler Ve Güncel Yaklaşimlar Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, Cilt: 6 Sayı: 2, 87–117. https://doi.org/10.71284/sjffls.2026622

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Abuzar, C. (2011). Dinin toplumsal yaşam üzerindeki etkisi. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26(26), 143-153. https://izlik.org/JA39BA34KF
  2. Akbulut, B. (2022). Dolandırıcılık suçunda hile ve hilenin zamanı. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 30(4), 2267–2301. https://doi.org/10.15337/suhfd.1208748
  3. Arrow, K. J. (1972). Gifts and exchanges. Philosophy & Public Affairs, 1(4), 343–362.
  4. Artuk, M. E., Gökcen, A., & Yenidünya, A. C. (2020). Ceza hukuku özel hükümler. Adalet Yayınevi.
  5. Artuk, M. E., Gökcen, A., Alşahin, M. E., & Çakır, K. (2022). Ceza hukuku özel hükümler (20. baskı). Adalet Yayınevi.
  6. Bahar, A. (2020). İkna Yoluyla Dolandırıcılık: Dolandırıcılık Faaliyetlerinde İkna ve Etkili İletişim Yöntemlerinin Tespiti Üzerine Bir Araştırma. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 35, 139-163. https://doi.org/10.17829/turcom.726309
  7. Bommasani, R., Hudson, D. A., Adeli, E., Altman, R., Arora, S., von Arx, S., Bernstein, M. S., Bohg, J., Bosselut, A., Brunskill, E., Brynjolfsson, E., Buch, S., Card, D., Castellon, R., Chatterji, N., Chen, A., Creel, K., Davis, J. Q., Demszky, D., … Liang, P. (2021). On the opportunities and risks of foundation models. Stanford Center for Research on Foundation Models. https://doi.org/10.48550/arXiv.2108.07258
  8. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241–258). Greenwood Press.
  9. Button, M., & Cross, C. (2017). Cyber frauds, scams and their victims. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315679877
  10. Button, M., Lewis, C., & Tapley, J. (2014). Not a victimless crime: The impact of fraud on individual victims and their families. Security Journal, 27(1), 36–54. https://doi.org/10.1057/sj.2012.11
  11. Can, E. (2023). Yapay zeka sistemlerinin siber suçlarla mücadeledeki rolü: bilişim ve uluslararası hukuk incelemesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27(3), 345-382. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1306712
  12. Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed., with a new preface). Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781444319514
  13. Chesney, R., & Citron, D. K. (2019). Deep fakes: A looming challenge for privacy, democracy, and national security. California Law Review, 107(6), 1753–1820.
  14. Cialdini, R. B. (2009). Influence: Science and practice. Pearson.
  15. Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94, S95–S120. https://doi.org/10.1086/228943
  16. Cressey, D. R. (1953). Other people’s money: A study in the social psychology of embezzlement. Free Press.
  17. Cross, C., Richards, K., & Smith, R. G. (2016). The reporting experiences and support needs of victims of online fraud. Trends & Issues in Crime and Criminal Justice, (518), 1–14. https://doi.org/10.52922/ti148355
  18. Doig, A. (Ed.). (2006). Fraud: The counter fraud practitioner’s handbook. Ashgate Publishing.
  19. Dorminey, J., Fleming, A., Kranacher, M., & Riley, R. (2010). Beyond the fraud triangle. CPA Journal, 80(7), 17–23.
  20. Dupuis, D., Smith, D., & Gleason, K. C. (2022). Old frauds with a new sauce: Digital assets and space transition. Journal of Financial Crime, 30(2). https://doi.org/10.1108/JFC-11-2021-0242
  21. Economou, E. M. L., Kyriazis, N. A., & Kyriazis, N. C. (2021). Managing financial risks while performing international commercial transactions: Intertemporal lessons from Athens in classical times. Journal of Risk and Financial Management, 14(11), 509. https://doi.org/10.3390/jrfm14110509.
  22. ENISA (European Union Agency for Cybersecurity). (2023). ENISA threat landscape 2023. Luxembourg: Publications Office of the European Union. https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2023
  23. Europol. (2024). Internet organised crime threat assessment (IOCTA). European Union Agency for Law Enforcement Cooperation.
  24. FBI Internet Crime Complaint Center (IC3). (2024). Internet crime report. Federal Bureau of Investigation.
  25. Federal Trade Commission. (2026). Reported losses to scams on social media eight times higher than in 2020. https://www.ftc.gov/news-events/data-visualizations/data-spotlight/2026/04/reported-losses-scams-social-media-eight-times-higher-2020.
  26. Foley, S., Karlsen, J. R., & Putniņš, T. J. (2019). Sex, drugs, and Bitcoin: How much illegal activity is financed through cryptocurrencies? The Review of Financial Studies, 32(5), 1798–1853. https://doi.org/10.1093/rfs/hhz015
  27. Gambín, C., Palazzi, C. E., & Di Francesco Maesa, D. (2024). Deepfakes and document fraud: Challenges and countermeasures in the age of generative artificial intelligence. Forensic Science International: Digital Investigation, 48. https://doi.org/10.1016/j.fsidi.2024.301676
  28. Grassi, P. A., Garcia, M. E., & Fenton, J. L. (2020). Digital identity guidelines (NIST Special Publication 800-63-3). National Institute of Standards and Technology. https://doi.org/10.6028/NIST.SP.800-63-3
  29. Güven, H., & Ayvaz Güven, E. T. (2023). Yapay zekâ uygulamalarının e-ticarette kullanımı. International Journal of Management and Administration, 7(13), 69-94. https://doi.org/10.29064/ijma.1194949
  30. Hadnagy, C. (2011). Social engineering: The art of human hacking. Wiley.
  31. Hadnagy, C. (2018). Social Engineering: The Science of Human Hacking (2nd ed.). Wiley. Holt, T. J., & Bossler, A. M. (2016). Cybercrime in progress: Theory and prevention of technology-enabled offenses. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315775944
  32. Jakobsson, M., & Myers, S. (Eds.). (2006). Phishing and Countermeasures: Understanding the Increasing Problem of Electronic Identity Theft. Wiley.
  33. Kamps, J., & Kleinberg, B. (2018). To the moon: Defining and detecting cryptocurrency pump-and-dumps. Crime Science, 7, Article 18. https://doi.org/10.1186/s40163-018-0093-5
  34. Kelley, N. J., Hurley-Wallace, A. L., Warner, K. L., & Hanoch, Y. (2023). Analytical reasoning reduces internet fraud susceptibility. Computers in Human Behavior, 142, 107648. https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107648
  35. Kethineni, S., Cao, Y., & Dodge, C. (2018). Use of Bitcoin in darknet markets: Examining facilitative factors on Bitcoin-related crimes. American Journal of Criminal Justice, 43(2), 141–157. https://doi.org/10.1007/s12103-017-9394-6
  36. Levi, M. (2008a). Organized fraud and organizing frauds: Unpacking research on networks and organization. Criminology & Criminal Justice, 8(4), 389–419. https://doi.org/10.1177/1748895808096470
  37. Levi, M. (2008b). White-collar, organised and cyber crimes in the media: Some contrasts and similarities. Crime, Law and Social Change, 49(5), 365–377. https://doi.org/10.1007/s10611-008-9111-y
  38. Levi, M., & Burrows, J. (2008). Measuring the impact of fraud in the UK: A conceptual and empirical journey. The British Journal of Criminology, 48(3), 293–318. https://doi.org/10.1093/bjc/azn001
  39. Levi, M., & Smith, R. G. (2011). Fraud vulnerabilities and the global financial crisis. Trends & Issues in Crime and Criminal Justice, 422, 1–6.
  40. Mirsky, Y., & Lee, W. (2021). The creation and detection of deepfakes: A survey. ACM Computing Surveys, 54(1), 1–41. Mitnick, K. D., & Simon, W. L. (2002). The Art of Deception: Controlling the Human Element of Security. Wiley.
  41. Ngai, E. W. T., Hu, Y., Wong, Y. H., Chen, Y., & Sun, X. (2011). The application of data mining techniques in financial fraud detection: A classification framework and an academic review of literature. Decision Support Systems, 50(3), 559–569. https://doi.org/10.1016/j.dss.2010.08.006
  42. Onwubiko, C. (2020). Fraud matrix: A morphological and analysis-based classification and taxonomy of fraud. Computers & Security, 96, 101900. https://doi.org/10.1016/j.cose.2020.101900 Özbek, V. Ö., Doğan, K., & Bacaksız, P. (2019). Türk ceza hukuku özel hükümler. Seçkin Yayıncılık.
  43. Parsons, K., McCormac, A., Butavicius, M., Pattinson, M., & Jerram, C. (2019). The Human Aspects of Information Security Questionnaire (HAIS-Q): Two further validation studies. Computers & Security, 84, 399-412. https://doi.org/10.1016/j.cose.2019.02.003
  44. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster. Rodrigues, V. F., Policarpo, L. M., da Silveira, D. E., Righi, R. da R., da Costa, C. A., Barbosa, J. L. V., Antunes, R. S.,
  45. Scorsatto, R., & Arcot, T. (2022). Fraud detection and prevention in e-commerce: A systematic literature review. Electronic Commerce Research and Applications, 56, 101207. https://doi.org/10.1016/j.elerap.2022.101207
  46. Sarıkaya, S. (2023). Kripto varlık dolandırıcılığı. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 555–581. https://doi.org/10.54699/andhd.1245157
  47. Schmitt, M., & Flechais, I. (2024). Digital deception: Generative artificial intelligence in social engineering and phishing. Artificial Intelligence Review, 57, Article 324. https://doi.org/10.1007/s10462-024-10973-2
  48. Söğütlüler, T. (2025). Sosyal medyada deepfake manipülasyonu ve dolandırıcılık faaliyetleri. Intermedia International E-Journal, 12(22), 237–265. https://doi.org/10.56133/intermedia.1614843
  49. Sutherland, E. H. (1940). White-collar criminality. American Sociological Review, 5(1), 1–12. https://doi.org/10.2307/2083937
  50. Türk Ceza Kanunu. (5237 Sayılı). (2004, 12 Ekim). Resmî Gazete, Sayı: 25611.
  51. Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124–1131. https://doi.org/10.1126/science.185.4157.1124
  52. Vaccari, C., & Chadwick, A. (2020). Deepfakes and disinformation: Exploring the impact of synthetic political video on deception, uncertainty, and trust in news. Social Media+Society, 6(1). https://doi.org/10.1177/2056305120903408
  53. Viaene, S., & Dedene, G. (2004). Insurance fraud: Issues and challenges. The Geneva Papers on Risk and Insurance, 29(2), 313–333.
  54. Wall, D. S. (2007). Cybercrime: The transformation of crime in the information age. Polity Press.
  55. West, J., & Bhattacharya, M. (2016). Intelligent financial fraud detection: A comprehensive review. Computers & Security, 57, 47–66.
  56. Wolfe, D. T., & Hermanson, D. R. (2004). The fraud diamond: Considering the four elements of fraud. CPA Journal, 74(12), 38–42.
  57. Yağcı, B. (2023). Bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle değişen siber suç tanımı ve yaklaşımlar. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi, 1(1), 147–182. https://izlik.org/JA37RR98SA
  58. Yılmaz, A. (2015). Türkiye’deki dolandırıcılık tipolojileri: Dolandırıcılık olaylarının kategorik tasnifi ve yapılış şekilleri. Uluslararası Güvenlik ve Terörizm Dergisi, 6(2), 1–28.
  59. Yırtımcı, E. (2010). Dolandırıcılık suçu (Tez No. 273280) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.