Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular, yapılandırılmış bir müdahale dizisine işaret etmektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu makale, Marshall Planı ile Franklin Kitap Programı’nı Soğuk Savaş dönemi kültürel diplomasisinin temel araçları olarak ele almakta ve özellikle Türkiye’deki uygulamalarına odaklanmaktadır. “Kültürel planlama” kavramından hareketle, kültürlerarası güç ilişkilerinin şekillendirdiği müdahaleleri daha iyi açıklayabilmek amacıyla “kültür-içi” (intracultural) ve “kültürötesi” (transcultural) planlama arasında analitik bir ayrım önermektedir. Görsel-işitsel medya ile basılı metinleri birbirinden bağımsız alanlar olarak değerlendirmek yerine, bu çalışma onları daha geniş bir kültürel stratejinin ardışık aşamaları olarak kavramsallaştırmaktadır. Araştırma, Marshall Planı filmlerinin dağıtımına ilişkin arşiv verileri ile Franklin Kitap Programı kapsamında çevrilen eserlerden oluşan bir veri setini bir araya getirmektedir. Bulgular, yapılandırılmış bir müdahale dizisine işaret etmektedir. İlk aşamada Marshall Planı filmleri, özellikle tarımsal kalkınma ve teknolojik ilerleme bağlamında modernleşmenin görsel çerçevesini kurarak ekonomik gelişme ve toplumsal değişim algılarını şekillendirmiştir. Bunu izleyen aşamada Franklin Kitap Programı, odağı bilgi üretimi ve eğitime kaydırmıştır. Çevrilen eserlerin eğitim, çocuk gelişimi ve psikoloji alanlarında yoğunlaşması, pedagojik pratikler ve toplumsallaşma süreçlerine yönelik hedefli bir müdahaleye işaret etmektedir. Bu bağlamda çeviri, yalnızca metin aktarımının bir aracı değil, aynı zamanda epistemik bir müdahale alanı olarak işlev görmektedir. “Modern” bir müttefik devlet olarak Türkiye, geniş çaplı bir kültürel dönüşümden ziyade Batı merkezli modernleşme eğilimlerini pekiştirmeyi amaçlayan seçici müdahalelere maruz kalmıştır. Bu süreçler, özellikle devlet bağlantılı yayıncılık yapıları aracılığıyla yerel kurumlar üzerinden yürütülmüş ve dışsal stratejiler ile içsel kültürel mekanizmalar arasındaki etkileşimi ortaya koymuştur.
Abstract
This article examines the Marshall Plan and the Franklin Book Program as key instruments of Cold War cultural diplomacy, with a particular focus on their implementation and impact in Türkiye. Drawing on the concept of “cultural planning,” it proposes an analytical distinction between intracultural and transcultural planning to better account for cross-cultural interventions shaped by asymmetrical power relations. Rather than treating audiovisual media and printed texts as separate domains, the study conceptualizes them as successive phases of a broader cultural strategy. The analysis combines documentary sources on the distribution of Marshall Plan films with a dataset of books translated under the Franklin Book Program. The findings reveal a structured sequence of intervention. In the initial phase, Marshall Plan films contributed to the visual framing of modernization, particularly in relation to agricultural development and technological progress, shaping perceptions of economic progress and social change. This phase was followed by the Franklin Book Program, which shifted the focus toward knowledge production and education. Translated works were concentrated in education, child development, and psychology, indicating a targeted intervention in pedagogical practices and processes of socialization. In this context, translation functioned as a site of epistemic intervention rather than merely a tool of textual transfer. As a “modern” allied state, Türkiye was subject to selective interventions aimed at reinforcing existing orientations toward Western models of modernization. These initiatives were mediated through local institutions, particularly state-affiliated publishing structures, highlighting the interaction between external strategies and internal cultural mechanisms.