Dergiler / Aydın Sağlık Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 3

Sağlık Çalışanlarında Ergonomik Risk Faktörleri ve Koruyucu Yaklaşımlar

Ergonomic Risk Factors and Preventive Strategies among Healthcare Workers

Selenay Solmaz(İSTANBUL AYDIN ÜNİVERSİTESİ)0009-0002-7677-4080
Gülizar Hoşten(FENERBAHÇE ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7290-3936
Sayfa
171–189
Yayın Tarihi
2026-10-22
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Görev ve iş istasyonu analizine dayalı proaktif bir ergonomi yönetimi hem çalışan sağlığını hem de hizmet kalitesini sürdürülebilir biçimde iyileştirmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, sağlık profesyonellerinin maruz kaldığı ergonomik risk faktörlerini branş bazlı prevalans verileriyle analiz ederek, kurumsal düzeyde uygulanabilir kanıta dayalı koruyucu stratejiler geliştirmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmada, Google Scholar, PubMed ve DergiPark veri tabanları kullanılarak betimleyici derleme yöntemi benimsenmiş; cerrahi, diş hekimliği, radyoloji, sonografi ve fizyoterapi gibi farklı branşların özgün risk haritaları incelenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Görev ve iş istasyonu analizine dayalı proaktif bir ergonomi yönetimi hem çalışan sağlığını hem de hizmet kalitesini sürdürülebilir biçimde iyileştirmektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ergonomik Riskler · Sağlık Çalışanları · Ergonomi

Özet

Bu çalışma, sağlık profesyonellerinin maruz kaldığı ergonomik risk faktörlerini branş bazlı prevalans verileriyle analiz ederek, kurumsal düzeyde uygulanabilir kanıta dayalı koruyucu stratejiler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Google Scholar, PubMed ve DergiPark veri tabanları kullanılarak betimleyici derleme yöntemi benimsenmiş; cerrahi, diş hekimliği, radyoloji, sonografi ve fizyoterapi gibi farklı branşların özgün risk haritaları incelenmiştir. Literatür sentezi, sağlık çalışanlarının %70 ile %90 gibi kritik bir oranla meslek hayatları boyunca en az bir kez kas-iskelet sistemi hastalığı deneyimlediğini kanıtlamaktadır. En yüksek prevalans oranı %90 ile sonografi uzmanlarında saptanmış olup; bu durum prob kullanımı sırasındaki statik kas kasılması ve omuz abdüksiyonu ile ilişkilendirilmiştir. Diş hekimliğinde boyun (%58.5) ve üst sırt ağrıları ön plana çıkarken; radyoloji teknisyenleri (%75.2) ve fizyoterapistlerde hasta transferine bağlı bel bölgesi hasarları baskındır. Cerrahlar ise iskelet hasarlarının yanı sıra %50’ye varan oranlarda dolaşım sistemi problemleriyle en kompleks risk grubunu oluşturmaktadır. Çalışmanın yeni ve önemli yönü, risklerin "tek tip" olmadığını, her branşın kendine özgü biyomekanik yüklenmelere sahip olduğunu ortaya koymasıdır. Bu bağlamda; yükseklik ayarlı ekipmanlar gibi mühendislik kontrolleri ile mikro-mola sistemlerini içeren idari düzenlemelerin branşa özgü yapılandırılması zorunludur. Görev ve iş istasyonu analizine dayalı proaktif bir ergonomi yönetimi hem çalışan sağlığını hem de hizmet kalitesini sürdürülebilir biçimde iyileştirmektedir.

Abstract

This study aims to develop applicable evidence-based protective strategies at the institutional level by analyzing the ergonomic risk factors faced by healthcare professionals through branch-based prevalence data. A descriptive review method was adopted using Google Scholar, PubMed, and DergiPark databases, examining the unique risk maps of various branches such as surgery, dentistry, radiology, sonography, and physiotherapy. The literature synthesis proves that healthcare workers experience musculoskeletal disorders at a critical rate of 70% to 90% at least once during their professional lives. The highest prevalence rate was identified among sonographers at 90%, which is associated with static muscle contraction and shoulder abduction during probe use. While neck (58.5%) and upper back pain predominate in dentistry; lower back injuries due to patient transfer are prevalent among radiology technicians (75.2%) and physiotherapists. Surgeons represent the most complex risk group, with circulatory system problems reaching up to 50% alongside skeletal injuries. The novel and significant aspect of this study is its revelation that risks are not "one-size-fits-all" and that each branch possesses specific biomechanical loads. In this context, it is mandatory to structure branch-specific engineering controls, such as height-adjustable equipment, and administrative regulations, including micro-break systems. A proactive ergonomics management based on task and workstation analysis sustainably improves both employee health and the quality of healthcare services.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Solmaz, S., Hoşten, G. (2026). Sağlık Çalışanlarında Ergonomik Risk Faktörleri ve Koruyucu Yaklaşımlar. Aydın Sağlık Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 3, 171–189. https://ajindex.com/articles/1667898

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. Akkaya, A., & Karadağ, M. (2020). Ameliyathane Hemşirelerinin Çalışma Ortamından Kaynaklanan Mesleki Risklerinin ve Sağlık Sorunlarının Belirlenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 11-22. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/egehemsire/issue/62035/794963
  2. Akpınar, T., Çakmakkaya, B. Y., & Batur, N. (2018). Ofis Çalışanlarının Sağlığının Korunmasında Çözüm Önerisi Olarak Ergonomi Bilimi. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi Akpınar et al, 02, 76-98. http://yalinosgb.com/content/ergonomi-
  3. Aksüt, G., Eren, T., & Tüfekçi, M. (2020). Ergonomik Risk Faktörlerinin Sınıflandırılması: Bir Literatür Taraması. Ergonomi, 3, 169-192. https:// doi.org/10.33439/ergonomi.773896
  4. Aldhabi, R., Alzahrani, A., Alsobhi, M., Albadi, M., Alfawaz, S., Alabasi, U., Almaddah, M., Gmmash, A., Neamatallah, Z., & Gaowgzeh, R. A. (2025). Prevalence and Risk Factors of Musculoskeletal Disorders Among Clinical Laboratory Technicians. Sağlık (Basel), 13(12). https://doi.org/10.3390/HEALTHCARE13121406
  5. Alshuweihi, H. H., Zadeh, S. A. M., Al-Sharman, A., Nambi, G., Azab, A. R., Elsayed, S. H., Abdelbaset, W. K., & Abdelbasset, W. K. (2025). Prevalence and Risk Factors Associated With Work-Related Musculoskeletal Disorders Among Physiotherapists In United Arab Emirates. Scientific Reports 2025 15:1, 15(1), 38878-. https://doi.org/10.1038/s41598-025-22619-6
  6. Asmare, M. Y., Yalew Mustofa, S., Enyew Ashagrie, H., & Gudayu Zeleke, T. (2021). Prevalence and Factors Associated with Work-Related Musculoskeletal Disorder among Health Care Providers Working in the Operation Room. Annals of Medicine and Surgery, 72, 1-7. https://doi. org/10.1016/j.amsu.2021.102989
  7. Aydemir, İ., & Yaşar, G. Y. (2016). Ergonomik Tasarımın Sağlık Çalışanları ve Hasta Güvenliğine Etkisi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 174-184. https://doi.org/10.5222/SHYD.2016.174
  8. Baysal, B., Umut, G. U., & Saka, S. (2023). Farklı Alanlarda Çalışan Fizyoterapistlerde Mesleğe Bağlı Kas İskelet Sistemi Yaralanmaları, Yorgunluk ve Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. H.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 426-440. https://doi.org/10.21020/husbfd.1080741
  9. Buzak, A., Ağuş, M., & Celep, G. (2019). Sağlık Çalışanlarında Ergonomik Risklerin Değerlendirilmesi. Uşak Üniversitesi Fen ve Doğa Bilimleri Dergisi, 2, 84-90. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/889147
  10. Conti, A., Albanesi, B., & Clari, M. (2024). Musculoskeletal Disorders in Healthcare Workers. Current Opinion in Epidemiology and Public Health, 25-32. https://doi.org/10.1097/PXH.0000000000000034
  11. Çevik Taşdemir, D., Koçak, H. S., & Caner Akın, G. (2024). İş Sağlığında Ergonomi: Sağlık Çalışanlarının Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları Üzerindeki Etkileri ve Yaşam Kalitesi İlişkisi. Ergonomi, 197-205. https:// doi.org/https://doi.org/10.33439/ergonomi.1423649
  12. De Sio, S., Traversini, V., Rinaldo, F., Colasanti, V., Buomprisco, G., Perri, R., Mormone, F., Torre, G. La, & Guerra, F. (2018). Ergonomic Risk And Preventive Measures Of Musculoskeletal Disorders In The Dentistry Environment: An Umbrella Review. PeerJ. https://doi.org/10.7717/ peerj.4154
  13. Engür, M., & Chaush-ogly, K. (2019). Türkiye İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatında Ergonominin Yeri Üzerine Bir Çalışma. Ergonomi, 2, 69-77. https://doi.org/10.33439/ergonomi.480559
  14. Epstein, S., Sparer, E. H., Tran, B. N., Ruan, Q. Z., Dennerlein, J. T., Singhal, D., & Lee, B. T. (2018). Prevalence of Work-Related Musculoskeletal Disorders Among Surgeons and Interventionalists: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Surgery, 153(2), e174947-e174947. https://doi. org/10.1001/JAMASURG.2017.4947
  15. Evans, K., Roll, S., & Baker, J. (2009). Work-Related Musculoskeletal Disorders (WRMSD) among Registered Diagnostic Medical Sonographers and Vascular Technologists: A Representative Sample. Journal of Diagnostic Medical Sonography, 25, 287-299. https://doi. org/10.1177/8756479309351748
  16. Eyvazlou, M., Asghari, A., Mokarami, H., Bagheri Hosseinabadi, M., Derakhshan Jazari, M., & Gharibi, V. (2021). Musculoskeletal Disorders And Selecting An Appropriate Tool For Ergonomic Risk Assessment In The Dental Profession. Sage Journals, 68(4), 1239-1248. https://doi.org/10.3233/WOR-213453
  17. Fatima, U. B., Yoosuf, H., Mohammed, N., Hussain, H., Al-Sharbatti, S. S. H., Muthukrishnan, R., Fatima, U. B., Yoosuf, H., Mohammed, N., Hussain, H., Al-Sharbatti, S. S. H., Muthukrishnan, R., Fatima, U. B., Yoosuf, H., Mohammed, N., Hussain, H., Al-Sharbatti, S. S. H., Muthukrishnan, R., Fatima, U. B., … Muthukrishnan, R. (2025). Musculoskeletal Disorders Among the United Arab Emirates Healthcare Professionals: Ergonomics Knowledge and Practice Study. Middle East Journal of Rehabilitation and Health Studies 2025 12:1, 12(1). https://doi.org/10.5812/MEJRH-148302
  18. FDI World Dental Federation. (2021). Ergonomics and Posture Guidelines for Oral Health Professionals. https://www.fdiworlddental.org/sites/ default/files/2021-04/FDI_HSDW_ergonomics_and_posture_guidelines_eng_2021.pdf
  19. Fouad, A. M., Fahim, A. E., Bedewy, A. A., Al-Touny, A., & Al-Touny, S. A. (2024). Work-Related Musculoskeletal Complaints and Ergonomic Risk Factors Among Egyptian Anesthesiologists: A Cross-Sectional Study. BMC public health, 24(1). https://doi.org/10.1186/S12889-024-17757-X
  20. Gökay, O., & Okşak, İ. (2020). İş Yerlerinde Ergonomik Koşulların İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Aydınlatma Özelinde Değerlendirilmesi. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences, 32, 488-493. https://doi.org/10.7240/jeps.735574
  21. Hamid, A., Salaam Ahmad, A., Dar, S., Sohail, S., Akram, F., & Irfan Qureshi, M. (2018). Ergonomics Hazards and Musculoskeletal Disorders Among Workers of Health Care Facilities. Current World Environment, 13(2), 251- 258. https://doi.org/10.12944/CWE.13.2.10
  22. Huda Adnan, N., & Ressang, A. (2016). Ergonomics Awareness on Construction Site. 190-203. https://civil.utm.my/wp-content/uploads/2016/12/ Ergonomics-Awareness-on-Construction-Site.pdf
  23. Hulshof, C. T. J., Pega, F., Neupane, S., Colosio, C., Daams, J. G., Kc, P., Kuijer, P. P. F. M., Mandic-Rajcevic, S., Masci, F., van der Molen, H. F., Nygård, C. H., Oakman, J., Proper, K. I., & Frings-Dresen, M. H. W. (2021). The Effect Of Occupational Exposure To Ergonomic Risk Factors On Osteoarthritis Of Hip Or Knee and Selected Other Musculoskeletal Diseases: A Systematic Review and Meta-Analysis From The WHO/ILO Joint Estimates Of The Work-Related Burden Of Disease and Injury. Environment International, 150, 106349. https://doi.org/10.1016/J.ENVINT.2020.106349
  24. Krishnanmoorthy, G., Rampal, S., Karuthan, S. R., Baharudin, F., & Krishna, R. (2025). Effectiveness of Participatory Ergonomic Interventions on Work-Related Musculoskeletal Disorders, Sick Absenteeism, and Work Performance Among Nurses: Systematic Review. JMIR Human Factors, 12, e68522. https://doi.org/10.2196/68522
  25. Lietz Id, J., Kozak, A., & Nienhaus, A. (2018). Prevalence and Occupational Risk Factors of Musculoskeletal Diseases and Pain among Dental Professionals in Western Countries: A Systematic Literature Review and Meta-Analysis. PLOS One, 1-26. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0208628
  26. Lipscomb, J., Trinkoff, A., Brady, B., & Geiger-Brown, J. (2011). Health Care System Changes and Reported Musculoskeletal Disorders Among Registered Nurses. AJPH, 94(8), 1431-1435. https://doi.org/10.2105/ AJPH.94.8.1431
  27. Muaidi, Q. I., & Shanb, A. A. (2016). Prevalence, Causes and Impact of Work- Related Musculoskeletal Disorders among Physical Therapists. Journal of Back and Musculoskeletal Rehabilitation, 29(4), 763-769. https://doi. org/10.3233/BMR-160687
  28. Nelson, A., & Baptiste, A. S. (2004). Evidence-Based Practices for Safe Patient Handling and Movement. Online Journal of Issues in Nursing, 9(3). https:// asphp.org/wp-content/uploads/2011/05/Audrey_Nelson_Paper_on_Safe_ Patient_Handling.pdf
  29. Occupational Safety and Health Administration [OSHA], n. d. (t.y.). Ergonomics - Solutions to Control Hazards | Occupational Safety and Health Administration. Geliş tarihi 25 Mayıs 2025, gönderen https://www.osha.gov/ergonomics/control-hazards
  30. Özşaker, E. (2018). Ameliyathanede Ergonomik Faktörler ve Çalışan Güvenliği. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 476-484. https://doi.org/10.17681/hsp.369138
  31. Phoonjaroen, P., Utaiwattana, N., & Thawisuk, C. (2025). Ergonomic Risks and Musculoskeletal Pain among Office Workers in a Healthcare Setting: A Cross- Sectional Study. Siriraj Medical Journal, 77(6), 446-455. https://doi.org/10.33192/SMJ.V77I6.272161
  32. Qari, T. A., Almatrafi, K. N., Khateb, F. R., Al-Kaabi, B., Al-Harbi, A., Alabdali, S., Al-Nemari, R., & Bannani, S. A. (2024). Prevalence of Varicose Veins Among Surgeons: A Cross-Sectional Study. 1-12. https://doi.org/10.7759/cureus.67687
  33. Shanbhag, S., Panakkal, N. C., Nayak, U. U., & Mohapatra, S. (2024). A Regression Model on Work-Related Musculoskeletal Disorders and Associated Risk Factors among Radiographers. International Journal of Occupational Safety and Ergonomics, 1272-1282. https://doi.org/10.1080/10803548.2024.2387498
  34. Sönmez, K., Yilmaz, S., & Karabay, D. (2025). Effects of Psychosocial and Ergonomic Risk Perceptions in the Hospital Environment on Employee Health, Job Performance, and Absenteeism. Healthcare 2025, Vol. 13, Page 1000, 13(9), 1000. https://doi.org/10.3390/HEALTHCARE13091000
  35. Stucky, C. C. H., Cromwell, K. D., Voss, R. K., Chiang, Y. J., Woodman, K., Lee, J. E., & Cormier, J. N. (2018). Surgeon Symptoms, Strain, and Selections: Systematic Review And Meta-Analysis Of Surgical Ergonomics. Annals of Medicine and Surgery, 27, 1-8. https://doi.org/10.1016/J.AMSU.2017.12.013
  36. Zangiabadi, Z., Makki, F., Marzban, H., Salehinejad, F., Sahebi, A., & Tahernejad, S. (2024). Musculoskeletal Disorders among Sonographers: A Systematic Review and Meta-Analysis. BMC Health Services Research 2024 24:1, 24(1), 1-15. https://doi.org/10.1186/S12913-024-11666-W