Dergiler / Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi / 2025 / Cilt: 41 Sayı: 3

Kentsel Mekânda Evrensel Tasarım İzleği: Konya Altın Çarşı Üzerinden Mimari Bir Okuma

Universal Design Trace in Urban Space: An Architectural Reading on Konya Golden Bazaar

Yavuz Arat(NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ GÜZEL SANATLAR VE MİMARLIK FAKÜLTESİ, MİMARLIK BÖLÜMÜ)0000-0002-9145-2648
Saliha Akın(NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MİMARLIK (DR))0000-0003-3351-7658
Sayfa
757–769
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma sonunda ise yapılan değerlendirmeler sonucunda alana yönelik öneriler geliştirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kamusal mekanlar, kentte insanların bir araya geldikleri ve iletişim kurdukları mekanlar olup topluma hizmet eder.
📊
Temel Bulgular & Veri:Toplum ise farklı fiziksel ve ruhsal özelliğe sahip bireylerden oluşmakta olup kamusal mekanların tüm bireyler için erişilebilir olması önemlidir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma sonunda ise yapılan değerlendirmeler sonucunda alana yönelik öneriler geliştirilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Altın Çarşı · Kamusal Mekân · Evrensel Tasarım

Özet

Kamusal mekanlar, kentte insanların bir araya geldikleri ve iletişim kurdukları mekanlar olup topluma hizmet eder. Toplum ise farklı fiziksel ve ruhsal özelliğe sahip bireylerden oluşmakta olup kamusal mekanların tüm bireyler için erişilebilir olması önemlidir. Bu nedenle bu çalışmada seçilen alan üzerinde yapılan yapıların evrensel tasarıma bakış açıları ortaya konmak istenmiştir. Ayrıca uygulama eksiklikleri ile alan değerlendirilmiştir. Tüm bunlarla birlikte yeni yapılan yapı ve alanlarda, evrensel tasarımın önemine dikkat çekilerek toplumsal farkındalığın oluşturulması çalışmanın temel hedeflerindendir. Bu çalışmada evrensel tasarım kriterleri Konya Altın Çarşı üzerinden incelenmiştir. Çarşı’nın yapıldığı alan ve 1978 yılında Özhan Sökmen’in tasarladığı Mevlana Çarşısı yakın zamanda yıkılmıştır. Bu alan ise kentliye hizmet edecek bir alan olarak yenilenmiştir. Alanın tarihi bölgede yer alması ve aktif bir kullanıcısının olması ilgi çekici yönü olmuştur. Bu durum yeniden tasarlanan alanın evrensel tasarım kriterlerine uygunluğunu düşündürmüş olup çalışma alanı olarak seçilmesinde önemli olmuştur. Kaldırımlar, Rampalar, asansörler, yaya geçitleri, merdivenler, korkuluklar, bina girişleri, otoparklar, kentsel mobilyalar, oturma elemanları, çöp kutuları, levhalar çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. Farklı yaş ve engelli bireyler için erişim sorunlarına dikkat çekilmiştir. Çalışma sonunda ise yapılan değerlendirmeler sonucunda alana yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Abstract

Public spaces are places where people come together and communicate in the city and serve the society. The society consists of individuals with different physical and mental characteristics and it is important that public spaces are accessible to all individuals. For this reason, this study aims to reveal the universal design perspectives of the buildings built on the selected area. In addition, the area was evaluated with its application deficiencies. In addition to all these, it is one of the main objectives of the study to create social awareness by drawing attention to the importance of universal design in newly constructed buildings and areas. In this study, universal design criteria are analysed through Konya Golden Bazaar. The area where the bazaar was built and the Mevlana Bazaar designed by Özhan Sökmen in 1978 has recently been demolished. This area has been renovated as an area that will serve the city. The interesting aspect of the area is that it is located in the historical area and has an active user. This situation made us think that the redesigned area is in compliance with universal design criteria and was important in its selection as a study area. Sidewalks, ramps, lifts, pedestrian crossings, stairs, railings, building entrances, car parks, urban furniture, seating elements, garbage bins, signs were evaluated within the scope of the study. Attention was drawn to access problems for different ages and disabled individuals. At the end of the study, suggestions for the area were developed as a result of the evaluations made.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Arat, Y., Akın, S. (2025). Kentsel Mekânda Evrensel Tasarım İzleği: Konya Altın Çarşı Üzerinden Mimari Bir Okuma. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, Cilt: 41 Sayı: 3, 757–769. https://doi.org/10.65520/erciyesfen.1695831

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. Dostoğlu, N., Şahin, E., & Tane, Y. (2009). Tasarıma Kapsayıcı Yaklaşım: Herkes için tasarım-Evrensel Tasarım: Tanımlar, Hedefler, İlkeler. Mimarlık. 347, Mayıs http://www. mimarlikdergisi. com/index. cfm.)
  2. Steinfeld, E. (1996). Universal design as innovation. Occasional paper, Center for Inclusive Design and Environmental Access, University at Buffalo.
  3. Kamer Aksoy, O., Barlık, İ., & Karadağlı, S. (2022). Aydın Kenti Örneğinde Hastane Bahçelerinin Evrensel Tasarım Kriterleri Kapsamında Değerlendirilmesi. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 5(1), 27–42. https://doi.org/10.51552/peyad.1129465
  4. Mace, R., L., Hardie, G., J., Place, J., P., (1991). Accessible Environments: Toward Universal Design. Design Intervention: Toward a More Humane Architecture, Von Nostrand Reinhold, New York.
  5. Preiser, W. F. (2001). Universal design handbook.
  6. Çepehan, İ. Z., & Güller, E. (2020). Evrensel Tasarım Kapsamında Herkes İçin Erişilebilir Tasarım. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 383-410.
  7. Ergin, G., Ecemiş Kılıç, S., & Güney, M. E. (2020). Planlamada Evrensel Tasarım İlkeleri İle Erişilebilirlik Ağı Tasarımı, İzmit Kent Merkezi Örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 49–82. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.818217
  8. Türbe Önü Çarşıları https://www.konya.bel.tr/proje/turbe-onu-carsilari
  9. Uysal, M. (2010). Tarihsel Süreçte Geleneksel Konya Çarşısı İçin Bir Mekânsal Analiz. Millî Folklor, 149–162.
  10. Karpuz H, 2009, Türk Kültür Varlıkları Envanteri Konya 1. ve 2. Cilt, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları, XXVII Dizi, 12 Ankara.
  11. Yaldız, E., & Sayar, G. (2016). Modernizmin Mimariye Yansıması ve 20. Yüzyıl Konya Modern Mimarlığı. http://www.tdk.gov.tr/
  12. Konya İl Halk Kütüphanesi Arşivi
  13. Yılmaz, Ö. (2019). Kent belleği olgusunun Konya kenti örneğinde incelenmesi (Master's thesis, Konya Teknik Üniversitesi).
  14. Uludağ, Z., (2021). Konya Mevlana Çarşısı ve Otopark Projesi. Konya’nın 1950 sonrası Çağdaş Yapıları (s.126-128), İstanbul: YEM Yayınları.
  15. Keçeci, E. (2023). Tarihi Çevrelerin Kentsel Yenileme Uygulamalarında Mekân ve Hafıza Etkileşimi: Konya Tarihi Kent Merkezi Örneği.
  16. Şardağ, A., & Kervankıran, İ. (2022). Turizm mekanlarının yeniden üretimle metalaş(tırıl)ması: Mevlana Müzesi ve çevresi. Türk Coğrafya Dergisi, 80, 71–86. https://doi.org/10.17211/tcd.1079438
  17. Hacıhasanoğlu, I. (2003). Evrensel Tasarım. 93–101.
  18. Alpay, B. U. (2022). Evrensel Tasarım ve Ergonominin Kentsel Mekâna Etkisi; Eminönü-Sirkeci Örneği. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 17(34), 253-272.
  19. Steinfeld, E., & Maisel, J. (2012). Universal Design: Creating Inclusive Environments. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.
  20. Ergün, N., & Yüceer, H. (2021). Kentsel Kamusal Alanlarda Evrensel Tasarım Kriterlerinin Değerlendirilmesi: Ankara Örneği. Megaron, 16(2), 251-266. https://doi.org/10.5505/megaron.2021.34736