Dergiler / Kent Akademisi / 2026 / Cilt: 19 Sayı: 8

6 Şubat Depremi Sonrası Hatay'da Sanatın Kentsel Bellek ve İyileşme Rolü: Sergi ve Proje Analizi

The Role of Art in Urban Memory and Healing in Hatay After the February 6 Earthquakes: Exhibition and Project Analysis

Zeynep Gönülay Çalımlı(HATAY MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7203-0546
Sayfa
1–25
Yayın Tarihi
2026-10-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, bu girişimlerin farklı stratejiler aracılığıyla etkili olabileceğine işaret etmektedir. “Hatay İçin” sergileri uluslararası katılım ve oluşturulan görsel arşiv yoluyla çok kültürlü kimliğin belgelenmesine ve küresel dayanışmanın görünür kılınmasına katkı sunmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:6 Şubat 2023 depremlerinin; Hatay’da fiziksel yıkımın ötesinde kentsel bellek, kolektif hafıza ve toplumsal kimliğe ilişkin algı ve deneyimleri de etkilediği ileri sürülebilir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bulgular, bu girişimlerin farklı stratejiler aracılığıyla etkili olabileceğine işaret etmektedir. “Hatay İçin” sergileri uluslararası katılım ve oluşturulan görsel arşiv yoluyla çok kültürlü kimliğin belgelenmesine ve küresel dayanışmanın görünür kılınmasına katkı sunmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Gelecekte yapılacak araştırmaların uzun dönemli etki analizleri ve saha gözlemleriyle desteklenmesi önerilmektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:afet sonrası sanat · bellek aktarımı · kolektif bellek

Özet

6 Şubat 2023 depremlerinin; Hatay’da fiziksel yıkımın ötesinde kentsel bellek, kolektif hafıza ve toplumsal kimliğe ilişkin algı ve deneyimleri de etkilediği ileri sürülebilir. Yeniden inşa süreçlerinde ağırlıklı olarak fiziksel yapılaşmaya odaklanılırken, bu çalışma sanat temelli müdahalelerin travmatik hafıza kayıplarına karşı kültürel süreklilik ve toplumsal dayanıklılıkla ilişkisini incelemekte; sanatın afet sonrası dönemdeki dönüştürücü rolünü kolektif bellek, kent kimliği ve toplumsal iyileşme kavramları çerçevesinde ele almaktadır. Araştırmanın amacı, deprem sonrası Hatay’da gerçekleştirilen sanat projelerinin kentsel belleğin korunması ve kolektif iyileşme süreçlerindeki işlevini incelemektir. Bu doğrultuda nitel desende betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Veriler, doküman incelemesi yoluyla kamuya açık kaynaklardan toplanmıştır. Örneklem; “Hatay İçin” ve “Hatay İçin II” Uluslararası Karma Görsel Sanatlar Online Sergileri, “Sıfır Noktasında Sanat” projesi ve “Antakya’nın Belleği: Antakya Kentsel Kolektif Belleğin Korunması ve Dijitalleştirilmesi Yoluyla Paylaşılması” dijital arşiv projesi ile sınırlıdır. Bulgular, bu girişimlerin farklı stratejiler aracılığıyla etkili olabileceğine işaret etmektedir. “Hatay İçin” sergileri uluslararası katılım ve oluşturulan görsel arşiv yoluyla çok kültürlü kimliğin belgelenmesine ve küresel dayanışmanın görünür kılınmasına katkı sunmuştur. Antakya’nın Belleği, etnografik anlatıları dijital ortama taşıyarak sürdürülebilir bellek aktarımına zemin oluşturmuş; Sıfır Noktasında Sanat ise mobil atölyeler aracılığıyla travmanın paylaşılmasına ve toplumsal bağların yeniden kurulmasına olanak sağlamıştır. Sonuç olarak sanatın, hafızanın korunmasına, psikososyal iyileşmenin desteklenmesine ve afet sonrası toplumsal dirençliliğin güçlendirilmesine katkı sunma potansiyeli taşıdığı değerlendirilmektedir. Gelecekte yapılacak araştırmaların uzun dönemli etki analizleri ve saha gözlemleriyle desteklenmesi önerilmektedir.

Abstract

The February 6, 2023 earthquakes affected not only the physical environment of Hatay but also perceptions of urban memory, collective memory, and social identity. While post-disaster reconstruction has primarily focused on physical rebuilding, this study examines the relationship between art-based interventions, cultural continuity, and social resilience. The aim is to investigate how post-earthquake art projects in Hatay contributed to preserving urban memory and supporting collective healing processes. The study employed a qualitative descriptive analysis design. Data were collected through document analysis of publicly available sources. The sample was limited to three initiatives reflecting local and international participation: the For Hatay and For Hatay II International Online Group Art Exhibitions, the Art at Ground Zero project, and the digital archive project Memory of Antakya: Preserving and Sharing Antakya’s Urban Collective Memory through Digitization. Findings suggest that these initiatives contributed through different strategies. The For Hatay exhibitions documented the city’s multicultural identity and strengthened the visibility of global solidarity through a visual archive. Memory of Antakya supported sustainable memory transmission by digitizing ethnographic narratives, while Art at Ground Zero enabled trauma sharing and the rebuilding of social ties through mobile workshops. The results indicate that art has the potential to preserve memory, support psychosocial recovery, and strengthen post-disaster social resilience. Future studies should be supported by long-term impact assessments and field observations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çalımlı, Z. G. (2026). 6 Şubat Depremi Sonrası Hatay'da Sanatın Kentsel Bellek ve İyileşme Rolü: Sergi ve Proje Analizi. Kent Akademisi, Cilt: 19 Sayı: 8, 1–25. https://doi.org/10.35674/kent.1894096

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (67)

  1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw: 7.7 – Mw: 7.6 depremleri raporu. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
  2. Akpınar, İ. (2023, Kasım). Kentin kolektif simgeleri toplumsal hafızayı belirler [Röportaj]. Belediye Gazetesi.
  3. Aksoy, A., & Altınsay, B. (2025, Şubat 3). 6 Şubat Depreminin ikinci yılında, ‘Sıfır Noktasında Sanat’ta birleşmek! Apaçıkradyo. https://apacikradyo.com.tr/kulturel-miras-ve-koruma-kim-icin-ne-icin/6-subat-depreminin-ikinci-yilinda-sifir-noktasinda
  4. Arapoğlu, İ. (2025). Çağdaş sanatta kent belleği teması ve seramik uygulama örnekleri. Sanat ve Tasarım Dergisi, 15(1), 127–146. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1717219
  5. Aslani, F., & Amini Hosseini, K. (2022). Evaluation of the Impacts of Identity and Collective Memory on Social Resilience at Neighborhood Level using Grounded Theory. Space and Culture, 25(4), 565-585. https://doi.org/10.1177/1206331219886256
  6. Assmann, J. (2001). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  7. Assmann, J. (1995). Collective memory and cultural identity. New German Critique, 65, 125-133. https://doi.org/10.2307/488538
  8. Atay, S. (2025). Deprem sonrası kent hakkı savunusunu eleştirel planlama yaklaşımı üzerinden düşünmek. Bursa Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 43(2), 158–180.
  9. Baddeley, A., Eysenck, M. W., & Anderson, M. C. (2025). Memory (4th ed.). Routledge.
  10. Baydemir Katkar, G. (2024). Batı resim sanatında mimari yansımalar. Journal of Arts, 7(1), 17–27.
  11. Bellek Antakya. (t.y.). Hakkında. https://www.bellekantakya.com/hakkinda/
  12. Bellek Antakya Projesi. (2025). Zamanın izinde bir yolculuk – Bellek Antakya Kent Arşivi. Bellek Antakya. https://www.bellekantakya.com/
  13. Bellek Antakya. (2025, Ekim, 9). Belgesel: "Dünün Sesleri Antakya'nın Belleği" [Video]. YouTube https://www.youtube.com/watch?v=ZMrCNsaeIKw
  14. Birlik Haber Ajansı (2025, Aralık 4). Hatay’ın kültürel mirası deprem sonrası dijital arşive aktarıldı. BHA https://bha.net.tr/kultur-sanat/hatayin-kulturel-mirasi-deprem-sonrasi-dijital-arsive-aktarildi/448898
  15. Bulut, M.D. (2024, Ekim 11). Sıfır Noktasında Sanat Hatay’da yara sarmaya çalışıyor. 9.KÖY. https://9koy.org/author/zeynep/sifir-noktasinda-sanat-hatayda-yara-sarmaya-calisiyor
  16. Bulut, Ş. (2023). Kamusal ve kentsel alanlarda sanatın işlevi ve etkisi: Diego Rivera ve Jean-Michel Basquiat. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 9(1), 1–12.
  17. Çakar, N. (2014). Kent, kamusal alan ve anıt heykel ilişkisi. Sanat Dergisi, 26, 37–54. https://izlik.org/JA23EW33MG
  18. Creswell, J. W. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage Publications.
  19. Doğu, T., & Varkal Deligöz, M. (2017). Hafıza kutusu: Bir kentsel kolektif bellek deneyi (mi). Megaron, 12(4), 545-552. https://doi.org/10.5505/megaron.2017.09226
  20. Ertaş, A. (2025, Şubat 2). Sıfır Noktasında Sanat sergisi Antakya’nın hafızasını canlandırdı. Antakya Gazetesi. https://antakyagazetesi.com/sifir-noktasinda-sanat-sergisi-antakyanin-hafizasini-canlandirdi/
  21. Estukyan, V. (2024, Eylül 13). Depremden sonra Antakya’ya odaklanan bir sergi: Sıfır Noktasında Sanat. Agos. https://www.agos.com.tr/tr/haber/depremden-sonra-antakyaya-odaklanan-bir-sergi-sifir-noktasinda-sanat-30960
  22. Halbwachs, M. (1992). The collective memory (F. J. Ditter Jr. & V. Y. Ditter, Trans.). Harper & Row.
  23. Hatay Eksen. (2025, Şubat 8). Hatay için çevrimiçi karma görsel sanatlar sergisi gerçekleştirildi. Hatay Eksen. https://hatayeksen.com/2025/02/08/hatay-icin-cevrimici-karma-gorsel-sanatlar-sergisi-gerceklestirildi/
  24. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi. (2025, Şubat 7). “Hatay İçin” Uluslararası Davetli ve Jürili Karma Görsel Sanatlar Sergisi. https://www.mku.edu.tr/departments/129/news-post/11153
  25. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi. (2025, Ekim 1). TÜBİTAK Destekli 'Antakya'nın Belleği' Projesi Kapanış Toplantısı Yapıldı: Dijital Arşiv ile 175 Video Kayıt Altında https://isbasvuru.mku.edu.tr/departments/71/news-post/11864
  26. HMKÜonlinesergiler. (2025). "Hatay İçin" Uluslararası Davetli ve Jürili Çevrimiçi Karma Görsel Sanatlar Sergisi [ekran görüntüsü] https://mku.edu.tr/hmkuOnlineSergiResimler/59
  27. HMKÜonlinesergiler. (2026). “Hatay İçin II” Uluslararası Davetli Çevrimiçi Sergi [ekran görüntüsü] https://mku.edu.tr/hmkuOnlineSergiResimler/33
  28. Huss, E., Kaufman, R., Avgar, A., & Shuker, E. (2016). Arts as a vehicle for community building and post‐disaster development. Disasters, 40(2), 284-303.
  29. Janus Artzine [@janus_artzine]. (2025, Şubat). [Instagram gönderisi]. Instagram. https://www.instagram.com/janus_artzine?igsh=Zmx5bGpjMmY1cTc5
  30. Kartopu, S., & Bakar Fındıkcı, M. (2024). Sanat öğrencilerinin gözüyle doğal afetlerin sanata etkileri. The Journal of Limitless Education and Research, 9(1), 27–78. https://doi.org/10.29250/sead.1433816
  31. Kato Bukenya, T. (2026). Cultural Resilience after disasters: rebuilding heritage and community ıdentity. IDOSR Journal of Humanıtıes and Social Sciences, 11(1), 72-76. https://doi.org/10.59298/IDOSRJHSS/2026/1117276
  32. Körfez Gazetesi. (2025, Şubat 2). “Sıfır Noktasında Sanat” sergisi. Körfez Gazetesi https://www.korfezgazete.com/sifir-noktasinda-sanat-sergisi/
  33. Kurtuluş Gazetesi. (2025, Şubat 9). Eski Antakya arşivi oluşturuldu. Kurtuluş Gazetesi https://www.kurtulusgazetesi.com/eski-antakya-arsivi-olusturuldu/
  34. Küçük, A. (2025, Aralık 4). Depremlerden etkilenen Hatay’ın kültürel öğeleri kayıt altına alındı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/depremlerden-etkilenen-hatayin-kulturel-ogeleri-kayit-altina-alindi/3761823
  35. Marangoz, M., & İzci, Ç. (2023). Doğal Afetlerin Ekonomik, Sosyal ve Çevresel Etkilerinin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremler Bağlamında Girişimciler Açısından Değerlendirilmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 24(52), 1-30. https://izlik.org/JA87HY87XX
  36. Mauritshuis (t.y.). Johannes Vermeer, View of Delft [Oil on canvas, 96.5 × 115.7 cm, 1660-1661]. Mauritshuis Museum. https://www.mauritshuis.nl/en/our-collection/artworks/92-view-of-delft?utm_source
  37. Nora, P. (2006). Hafıza mekânları (M. E. Özcan, Çev.). Dost Yayınları.
  38. Nuri, A., Ismayil, Z., Babayeva, M., Guliyev, A., Rzayeva, F., Shiraliyeva, G., & Jahangirli, T. (2025). Artistic expressions as vehicles of cultural memory. Journal of Ethnic and Cultural Studies, 12(5), 258-275.
  39. Olick, J. K., & Robbins, J. (1998). Social memory studies: From “collective memory” to the historical sociology of mnemonic practices. Annual Review of Sociology, 24(1), 105-140.
  40. Öz Baysal, E. (2017). Kent-bellek ilişkisinde güncel sanat pratikleri: İstanbul'u belgelemek. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi] Işık Üniversitesi.
  41. Özden, M. A., & Özden, A. T. (2022). Olayın mekansallaşması: İzmir depremi üzerinden toplumsal dirençliliği arttıracak bir yöntem tartışması. Online Journal of Art & Design, 10(1), 214-222.
  42. Özdoğan, F., & Kitamura, M. (2024). Artefacts of disaster memory: Understanding disaster memorials in Türkiye. A. Marey (Ed.), Urban Futures - Cultural Pasts: Sustainable Cities, Cultures & Crafts (s.43–54). AMPS. https://amps-research.com/wp-content/uploads/2025/03/Amps-Proceedings-Series_40.3-1.pdf
  43. Papila, A. (2007). Kimliğin anlatım aracı olarak sanat. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 176-190. https://izlik.org/JA57LM49DK
  44. Pasta, F., Johnson, C., & Can, Ş. (2025). Living heritage as shared knowledge: advancing community-led reconstruction in post-earthquake Antakya. Environment & Urbanization, 37(2), 440-464. https://doi.org/10.1177/09562478251365120
  45. Read, H. (2018). Sanat ve toplum. Hayalperest Yayınevi.
  46. Rose-Redwood, R., Alderman, D., & Azaryahu, M. (2008). Collective memory and the politics of urban space: an introduction. GeoJournal, 73(3), 161-164.
  47. Schacter, D.L. (2010). Belleğin izinde: beyin, zihin ve geçmiş (E. Özgül, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  48. Selvi Ünlü, T. (2017). Kent Kimliğinin Oluşumunda Kentsel Bellek ve Kentsel Mekan İlişkisi: Mersin Örneği, Planlama Dergisi, 27(1), 75-93.
  49. Sertkaya, İ., & Uludağ, Z. (2024). Kentsel kolektif belleğin okunmasında bir yöntem önerisi: Anlatılarla Kahramanmaraş kent belleği. Digital International Journal of Architecture Art Heritage, 3(2), 71–88. https://izlik.org/JA59XR95PX
  50. Sezik, M. (2024). 6 Şubat depremlerinin Adıyaman kent kimliğine etkisi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi (INIJOSS), 13(2), 418–440.
  51. Sivil Sayfalar. (2023, Temmuz 27). Vaha II: Kriz dönemlerinde kültür aracılığıyla ortak zemin. Sivil Sayfalar. https://www.sivilsayfalar.org/2023/07/27/vaha-ii-kriz-donemlerinde-kultur-araciligiyla-ortak-zemin/
  52. Şenyurt, O. (2014). İzmit ve çevresi/III arayışlar: Deprem olgusu/kolektif bellek/ikonik bir tasarım. Sosyologca Dergisi, 7, 289–310.
  53. Şehri Hatay. (2025, Şubat 8). Hatay için çevrimiçi karma görsel sanatlar sergisi gerçekleştirildi. Şehir Hatay. https://www.sehrihatay.com/hatay-icin-cevrimici-karma-gorsel-sanatlar-sergisi-gerceklestirildi-89000
  54. Tapan, İ. (2023). Kahramanmaraş merkezli depremlerin tarihi ve kültürel miras yapılarına etkisi: Malatya örneği. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 436–449.
  55. Tosh, J. (2015). The pursuit of history: Aims, methods and new directions in the study of history (6th ed.). Routledge.
  56. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB). (2023). 6 Şubat depremleri 8. ay değerlendirme raporu. https://www.tmmob.org.tr/icerik/tmmob-6-subat-depremleri-8-ay-degerlendirme-raporu-yayimlandi
  57. Üstünbaş Erdoğan, B. (2024). Toplumsal bellekten medya belleğe: Hafıza inşasında dijital ortamlar. 4. Boyut Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 25, 167–187.
  58. Uzunali, A., & Acar, C. (2025). Hatay Kent Kimliğini Oluşturan Önemli Mekânların Deprem Sonrası Algısal Değişiminin İncelenmesi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(2), 310-320. https://doi.org/10.46464/tdad.1644898
  59. VAHA. (2023, Temmuz). VAHA II: Kriz dönemlerinde kültür aracılığıyla ortak zemin. VAHA.https://vahahubs.org/news/vaha-ii-kriz-donemlerinde-kultur-araciligiyla-ortak-zemin
  60. VAHA. (2024, Aralık 15). Caravan as a platform for public discussion and dialogue in Antakya’s post-earthquake context. VAHA. https://vahahubs.org/library/caravan-as-a-platform-for-public-discussion-and-dialogue-in-antakya-s-post-earthquake-context
  61. VAHA. (2025, Şubat 1). Art at Zero Point: Logbook from Antakya. VAHA. https://vahahubs.org/library/art-at-zero-point-logbook-from-antakya
  62. Yalçın, B., & Ak, H. (2024). Seramik sanatıyla terapötik uygulamalar: 6 Şubat depremi Adıyaman örneği. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 11–20.
  63. Yale Center for British Art (t.y.). II. Canaletto, St Paul’s Cathedral [Oil on canvas, 52.1 × 61.6 cm, 1754]. Paul Mellon Collection. https://collections.britishart.yale.edu/catalog/tms:16
  64. Yener, E. (2021). Devrim Erbil’in Türk resim sanatı alanındaki çalışmaları “mimari konulu resimler” [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
  65. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  66. Yılmaz, T. (2025, Mayıs 20). Tüm imkânsızlığa rağmen Antakya’da Sıfır Noktasında Sanat. Argonotlar. https://argonotlar.com/tum-imkansizliga-ragmen-antakyada-sifir-noktasinda-sanat/
  67. Yücel Besim, D., & Songür Dağ, E. (2025). Kamusal sanatın evrilmesi üzerine bir değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 35 (20. Yıl Armağan Sayısı), 627–646. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1483424