KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Kent Akademisi / 2026 / Cilt: 19 Sayı: 5

Osmanlı-Safevi Harplerinde, Üs Bölgesi Olarak Kefe Sancağı/Beylerbeyliği: Kronolojik Bir Değerlendirme (1578–1583)

The Sanjak/Beylerbeylik of Kefe as a Base Region During The Ottoman–Safavid Wars: A Chronological Evaluation (1578–1583)

Kubilay Hamzaoğlu(on dokuz mayıs üniversitesi)0000-0001-6569-1680
Sayfa
1–19
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Arşiv belgeleri, kronikler ve modern literatüre dayanan analiz; Osmanlı Devleti’nin lojistik hatlarını mevsim, coğrafi erişilebilirlik ve menzil teşkilatı gibi unsurlara göre düzenlediğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada; Osmanlı Devleti ile Safevî Devleti arasındaki rekabet, 1578–1583 yılları arasındaki Şark Seferleri üzerinden incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ayrıca çalışma, merkez-taşra ilişkileri ve Klasik Dönem askerî-idari yapı bağlamında Kefe’nin askerî ve siyasi fonksiyonlarını kronolojik bir bakışla değerlendirmektedir. 1584 yılına kadar stratejik önemini koruyan Kefe, bu tarihten sonra Erzurum Beylerbeyliği’nin üs bölgesi olarak öne çıkmasıyla ikinci plana düşmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:Arşiv belgeleri, kronikler ve modern literatüre dayanan analiz; Osmanlı Devleti’nin lojistik hatlarını mevsim, coğrafi erişilebilirlik ve menzil teşkilatı gibi unsurlara göre düzenlediğini göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:askerî organizayon · Kırım · lojistik

Özet

Bu çalışmada; Osmanlı Devleti ile Safevî Devleti arasındaki rekabet, 1578–1583 yılları arasındaki Şark Seferleri üzerinden incelenmiştir. Kefe Sancağı/Beylerbeyliği’nin askerî üs olarak üstlendiği role odaklanmıştır. Çalışma, Osmanlı ordusunun doğu seferleri sırasında lojistik ve ikmal düzenini nasıl kurduğunu ve Kefe’nin bu sistem içindeki yerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Arşiv belgeleri, kronikler ve modern literatüre dayanan analiz; Osmanlı Devleti’nin lojistik hatlarını mevsim, coğrafi erişilebilirlik ve menzil teşkilatı gibi unsurlara göre düzenlediğini göstermektedir. Bu çerçevede Kefe’nin, kuzey seferlerinde olduğu gibi, doğu seferlerinde de önemli bir ikmal ve sevk noktası olarak işlev gördüğü tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma, merkez-taşra ilişkileri ve Klasik Dönem askerî-idari yapı bağlamında Kefe’nin askerî ve siyasi fonksiyonlarını kronolojik bir bakışla değerlendirmektedir. 1584 yılına kadar stratejik önemini koruyan Kefe, bu tarihten sonra Erzurum Beylerbeyliği’nin üs bölgesi olarak öne çıkmasıyla ikinci plana düşmüştür. Sonuç olarak Kefe, Osmanlı Devleti’nin doğu seferlerinde stratejik bir lojistik merkez olarak işlev görmüş ve devletin uzun mesafeli askerî organizasyon kapasitesine önemli katkılar sağlamıştır.

Abstract

This study examined the rivalry between the Ottoman Empire and the Safavid Empire through the Eastern Campaigns of 1578–1583, with particular attention to the role of the Sanjak/Governorship of Kefe as a military base. It aimed to reveal how the Ottoman army organized its logistics and supply system during the eastern campaigns and to situate Kefe within this framework. Drawing on archival documents, chronicles, and modern scholarship, the analysis demonstrated that the Ottoman Empire structured its logistical lines according to factors such as season, geographical accessibility, and the organization of supply stations. Within this framework, Kefe was identified as a crucial supply and dispatch point, functioning in the eastern campaigns much as it did in the northern operations. The study further evaluated Kefe’s military and political functions in the context of center–periphery relations and the classical Ottoman military-administrative system, adopting a chronological perspective. While Kefe retained its strategic importance until 1584, it was subsequently overshadowed by the rise of Erzurum as the primary base of operations. In conclusion, Kefe served as a strategic logistical hub in the Ottoman Empire eastern campaigns and made a significant contribution to the Empire’s capacity for long-distance military organization.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Hamzaoğlu, K. (2026). Osmanlı-Safevi Harplerinde, Üs Bölgesi Olarak Kefe Sancağı/Beylerbeyliği: Kronolojik Bir Değerlendirme (1578–1583). Kent Akademisi, Cilt: 19 Sayı: 5, 1–19. https://doi.org/10.35674/kent.1918894

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (63)

  1. Aliev, S. M. (1995). Elkas Mirza. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt 11, s. 55). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  2. Asrar, N. A. (1972). Kanunî Sultan Süleyman ve İslâm alemi. Hilâl Yayınları.
  3. Aydın, M. (2024). 1578–1585 Osmanlı Devleti’nin şark seferlerinde sefer organizasyonu (iaşe, ikmal ve lojistik meseleler) (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  4. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Mühimme Defterleri (A.DVNSMHM.d.), No. 2/1867.
  5. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.7/1962; 7/2246; 7/2302.
  6. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.32/128; 32/302; 32/304; 32/313; 32/401; 32/456; 32/539; 32/673; 32-644.
  7. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.34/159; 34/338; 34/343; 34/371.
  8. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.35/36.
  9. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.36/863; 36/594.
  10. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.38/87; 38/88; 38/89; 38/90; 38/96; 38/98; 38/99; 38/215; 38/381;38/217; 38/5; 38/101; 38/260; 38/246; 38/276; 38/242; 38/249; 38/297; 38/319; 38/317; 38-321.
  11. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.42/641; 42/706; 42/735; 42/714; 42/716; 42/368.
  12. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.43/193; 43/247; 43/480; 43/572.
  13. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.44/36; 44/89; 44/41; 44/80; 44/87; 44/68; 44/92; 44/90; 44/91; 44/93; 44/97; 44/94; 44/62; 44/104; 44/131; 44/132; 44/133; 44/162; 44/139; 44/135; 44/136; 44/137; 44/140; 44/145; 44/166; 44/168; 44/184; 44/185; 44/189; 44/197; 44/220; 44/222; 44/371; 44/347; 44/348; 44/191.
  14. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.46/177; 46/287; 46/340; 46/679; 46/692; 46/732; 46/733; 46/780.
  15. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.47/226; 47/54; 47/10; 47/11; 47/13; 47/286; 47/351; 47/360; 47/472; 47/473; 47/482; 47/503.
  16. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.48/399; 48/571; 48/632.
  17. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.49/373; 49/340; 49/374; 49/440; 49/446; 49/525.
  18. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.51/61; 51/228; 51/239; 51/227.
  19. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.52/91; 52-416; 52-471.
  20. BOA, (A.DVNSMHM.d.), No.53/84.
  21. Bülent, Ç. (2018). Osmanlı seferlerinde orducu esnafı. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (44), 259-267.
  22. Celâlzâde Mustafa. (2011). Tabakâtü’l memâlik ve derecâtü’l mesâlik (Kanunî Sultan Süleyman) (A. Yılmaz, Haz.). Kariyer Yayınları.
  23. Çelik, Ş. (2007). Orducu. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt 33, s. 370–373). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  24. Çerçi, F. (1996). Künhü’l-Ahbâr’a göre II. Selim, III. Murad ve III. Mehmed devirleri ve Âlî’nin tarihçiliği (Yayımlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  25. Danişmend, İ. H. (1972). İzahlı Osmanlı tarihi kronolojisi (Cilt 3). Türkiye Yayınevi.
  26. Ebubekir bin Abdullah. (2018). Şark seferleri: Tahlil – metin ve tıpkıbasım (S. Lokmacı, Haz.). Akıl Fikir Yayınları.
  27. Emecen, F. M. (2008). Sâhib Giray. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt 35, ss. 519-520). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  28. Eravcı, H. M. (2023). The role of the Crimean Tatars in the Ottoman-Safavid wars. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (57), 21-36.
  29. Eravcı, M. (2017). Özdemiroğlu Osman Paşa: Bir Osmanlı asker ve bürokratı (Ehl-i Örf). Akçağ Yayınları.
  30. Ertaş, M. Y. (1999). Osmanlı devletinde sefer organizasyonu. Osmanlı içinde (Cilt 6, ss. 590-597). Yeni Türkiye Yayınları.
  31. Feridun Bey. (1275 [H]). Münşeâtü’s-selâtîn (Cilt 2). İBB Atatürk Kitaplığı.
  32. Gelibolulu Mustafa Âlî. (2014). Nusret-nâme (M. Eravcı, Haz.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  33. Işık, M. (2010). Ejderhan seferi ve Don–Volga kanal projesi. Vakanüvis – Prof. Dr. Azmi Özcan Öğrencileri Özel Sayısı, 3, 129-144.
  34. İnalcık, H. (1944). Yeni Vesikalara göre Kırım Hanlığının Osmanlı Tâbiliğine Girmesi ve Ahidname Meselesi. Belleten, 8(30), 185-230.
  35. İnalcık, H. (1950). Osmanlı-Rus rekabetinin menşei ve Don-Volga Kanalı teşebbüsü (1569). Belleten, 12(46), 349-402.
  36. İskender Bey Münşî. (2003). Târîh-i âlemârâ-yı Abbâsî (Cilt 1, E. Genceli, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  37. İsmayılov, E. (2023). Şirvanşahlar Devleti’nin Safevî lerle mücadelesi (XV-XVI yüzyıllar). Balıkesir İlahiyat Dergisi, 17, 329-353.
  38. İşbilir, Ö. (1996). XVII. yüzyıl başlarında Şark seferlerinin iaşe, ikmal ve lojistik meseleleri (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  39. Karanfil, M. (1998). Harîmi’nin Zafernâme ve Gonca’sına göre Özdemiroğlu Osman Paşa (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  40. Kılıç, R. (1999). Osmanlı-Özbek siyasi ilişkileri (1530-1555). Türk Kültürü, 37(437), 523-534.
  41. Kırzıoğlu, F. (1998). Osmanlılar’ın Kafkas-ellerini fethi (1451-1590). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  42. Kireçci, M. A., & Tezcan, S. (2015). Kırım’ın kısa tarihi (E. Çekiç, Çev.). Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları.
  43. Koçak, Turgay. (2016). Osmanlı - Safevi mücadelesinde askeri harekat alanı ve muharebeler: 1578 – 1590 (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). ). İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  44. Köse, K. (2015). Rus ve Osmanlı kaynaklarına göre Osmanlı Devleti’nin 1569 Astarhan Seferi. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2(3), 63-76.
  45. Kurtaran, U. (2012). Osmanlı seferlerinde organizasyon ve lojistik. Turkish Studies, 7(4), 2269-2286.
  46. Kütükoğlu, B. (1993). Osmanlı-İran siyasî münasebetleri (1578-1590). İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.
  47. Kütükoğlu, B. (2003). Lala Mustafa Paşa. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt 27, ss. 73-74). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  48. Öztürk, Y. (1999). Osmanlı hakimiyetinde Kefe (1475–1600) (Yayımlanmamış doktora tezi). Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  49. Öztürk, Y. (2002). Kefe. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt 25, ss. 182-184). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  50. Öztürk, Y. (2008). Yerel idare tarihi açısından Kefe örneği (16. yüzyıl). (E. Özvar & A. Bilgin, Haz.), Selçukludan Cumhuriyete şehir yönetimi içinde (ss. 163-190). Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayınları.
  51. Öztürk, Y. (2013). XVI. yüzyılda Kefe’nin yakın ve uzak hinterlandı ile ticareti. Tarih boyunca Karadeniz ticareti ve Canik içinde (Cilt 2, ss. 1157-1163). Canik Belediyesi Kültür Yayınları.
  52. Peçevi İbrahim Efendi. (1981). Peçevi tarihi (Cilt 1, S. Baykal, Haz.). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  53. Peçevi İbrahim Efendi. (1982). Peçevi tarihi (Cilt 2, S. Baykal, Haz.). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  54. Remmal Hoca. (1973). Tarih-i Sahib Giray Han (Ö. Gökbilgin, Neşr.). Baylan Matbaası.
  55. Sağırlı, A. (2000). Mehmed b. Mehmed er-Rûmî (Edirneli)’nin Nuhbetü’t-Tevârîh ve’l-Ahbâr’ı ve Târîh-i Âl-i Osmân’ı (Metinleri, tahlilleri) (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  56. Saka, Erdem. (2022). Osmanlıların doğu seferlerinde Bayburt’un rolü (1514-1770), Berikan Yayınevi.
  57. Selânikî Mustafa Efendi. (1999). Tarih-i Selânikî (971-1003/1563-1595) (Cilt 1, M. İpşirli, Haz.). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  58. Seyyid Lokmân. (2022). Zübdetü’t-tevârîh Osmanlı tarihi (1299-1595): İnceleme-tenkitli metin (İ. Pazan, Haz.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  59. Sungur, Ç. (1998). Rahîmîzâde İbrahim Harîmî Çavuş’un “Zafername-i Sultan Murad Han” adlı eserinin transkripsiyonu (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  60. Türkhan, M. S. (2020). Celep. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (Ek Cilt 1, ss. 253–255). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  61. Ülker, H. (2019). Osmanlı Özbekistan siyasi ilişkileri. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), 3978-4006.
  62. Ürekli, M. (1989). Kırım Hanlığının kuruluşu ve Osmanlı himâyesinde yükselişi (1441–1569). Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  63. Zeyrek, Y. (Haz.). (2001). Târîh-i Osman Paşa. T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.