Dergiler / Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi / 2026 / Sayı: 90

Toplu İş Sözleşmesi Örneklerinin Dinlenme Hakkıyla İlgili Maddelerinde İşçi Aleyhine Hukuken Geçersiz Düzenlemeler

Unlawful Provisions Against the Worker in the Articles of Collective Bargaining Agreement Examples Concerning the Right to Rest

Naim Göktaş(İstanbul Gelişim Üniversitesi)0000-0002-5378-3147
Emre Ertan(MARMARA ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3583-2037
Sayfa
130–146
Yayın Tarihi
2026-07-21
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma sonucunda, işçilerin bireysel iş hukukundaki haklarını geriye götüren ve mevzuatın nispi emredici hükümlerine aykırı olduğu için hukuken geçersiz olan düzenlemelerin oldukça fazla sayıda sözleşmede bağıtlandığı ve bu düzenlemelere Birleşik Metal-İş ile Koop-İş sendikaları hariç çalışmada sözleşme örnekleri incelenen sendikaların bütününün taraf olduğu bulgularına ulaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İşverenlere karşı ekonomik anlamda daha güçsüz durumda olan işçilerin mevcut haklarını geliştirmek, yeni haklar elde etmesini sağlamak ve kazanımlarını güvence altına alacak kurullar oluşturmak toplu iş sözleşmesinin temel hedeflerindendir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu amacı gerçekleştirebilmek için araştırmada doküman analizi yöntemi tercih edilmiş ve 10 nolu ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar, 12 nolu metal, 15 nolu taşımacılık ve 20 nolu genel işler işkollarında imzalanmış sözleşme belgeleri araştırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma sonucunda, işçilerin bireysel iş hukukundaki haklarını geriye götüren ve mevzuatın nispi emredici hükümlerine aykırı olduğu için hukuken geçersiz olan düzenlemelerin oldukça fazla sayıda sözleşmede bağıtlandığı ve bu düzenlemelere Birleşik Metal-İş ile Koop-İş sendikaları hariç çalışmada sözleşme örnekleri incelenen sendikaların bütününün taraf olduğu bulgularına ulaşılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Toplu İş Sözleşmesi · Dinlenme Hakkı · İşçi Sendikaları

Özet

İşverenlere karşı ekonomik anlamda daha güçsüz durumda olan işçilerin mevcut haklarını geliştirmek, yeni haklar elde etmesini sağlamak ve kazanımlarını güvence altına alacak kurullar oluşturmak toplu iş sözleşmesinin temel hedeflerindendir. Bu çalışmada ise “madalyonun öteki yüzüne” odaklanılmış ve toplu iş sözleşmesi örneklerinde bulunan işçi aleyhine hukuken geçersiz düzenlemeler incelenmiştir. Sözleşmelerde incelenen maddeler, dinlenme hakkıyla ilişkili konularla sınırlandırılmıştır. Çalışmanın amacı, işçi sendikalarının dinlenme hakkı konusunda toplu pazarlığın ana misyonuyla çelişkili pratiklerinin olup olmadığını açığa çıkartmaktır. Bu amacı gerçekleştirebilmek için araştırmada doküman analizi yöntemi tercih edilmiş ve 10 nolu ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar, 12 nolu metal, 15 nolu taşımacılık ve 20 nolu genel işler işkollarında imzalanmış sözleşme belgeleri araştırılmıştır. Araştırma sonucunda, işçilerin bireysel iş hukukundaki haklarını geriye götüren ve mevzuatın nispi emredici hükümlerine aykırı olduğu için hukuken geçersiz olan düzenlemelerin oldukça fazla sayıda sözleşmede bağıtlandığı ve bu düzenlemelere Birleşik Metal-İş ile Koop-İş sendikaları hariç çalışmada sözleşme örnekleri incelenen sendikaların bütününün taraf olduğu bulgularına ulaşılmıştır.

Abstract

The collective-bargaining agreement aims to strengthen workers, who are economically weak against employers, by improving their existing rights, granting new entitlements, and establishing mechanisms to safeguard their gains. However, this study focuses on the “other side of the coin” by exploring unlawful provisions against the worker in such agreements. The analysis is limited to clauses related to the right to rest. The current study ascertains whether trade unions engage in collective bargaining practices that contradict their core mission concerning workers’ right to rest. To achieve this objective, a document analysis method was employed, and collective agreements from various sectors, including trade, office, education, fine arts (no. 10), metal (no. 12), transportation (no. 15), and general services (no. 20), were examined. The findings indicate that numerous agreements contain provisions that undermine workers’ individual labour law rights and violate the relative mandatory rules, rendering them legally invalid. Except for the Birleşik Metal-İş and Koop-İş, the unions considered the agreements in the study became parties to these provisions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Göktaş, N., Ertan, E. (2026). Toplu İş Sözleşmesi Örneklerinin Dinlenme Hakkıyla İlgili Maddelerinde İşçi Aleyhine Hukuken Geçersiz Düzenlemeler. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, Sayı: 90, 130–146. https://doi.org/10.26650/jspc.2026.90.1791792

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (47)

  1. Aktay, A. N. & Özdemir Ertürk, O. (2024). Toplu İş Hukuku (4. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık. google scholar
  2. Akyiğit, E. (2024). Toplu İş Hukuku (5. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık. google scholar
  3. Avrupa Konseyi (1996). Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı. Erişim adresi: https://insanhaklarimerkezi.bilgi.edu.tr/tr/content/81-gozden-gecirilmis-avrupa-sosyal-sart/ (Erişim tarihi: 22.09.2025) google scholar
  4. Beatty, J. E. & Torbert, W. R. (2003). The False Duality of Work and Leisure. Journal of Management Inquiry, Volume 12, Issue 3, 239-252. google scholar
  5. Bingöl, S. (2012). Yıllık Ücretli İzin. Ankara: Seçkin Yayıncılık. google scholar Bostancı, Y. & Tokkaş, S. B. (2021). Güncel Gelişmeler Işığında Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sayı 2021/2, 427-468. google scholar
  6. Cengiz, İ. (2017). Türk İş Hukukunda Dinlenme Hakkı. H. Bağcı, F. Yardımcıoğlu, F. Beşel (Ed.). 3. International Congress on Political, Economic and Social Studies in 09-11 November, 2017. Ankara: Pesa Publication. google scholar
  7. Çelik, N., Caniklioğlu, N., Canbolat, T. & Özkaraca, E. (2022). İş Hukuku Dersleri (35. Baskı). İstanbul: Beta Yayınları. google scholar
  8. Demir, F. (2006). Sorularla Bireysel İş Hukuku. Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları. google scholar
  9. Ekonomi, M. (2022). Bölünemeyen Çalışma Şartlarından Hafta Tatili ve Diğer Tatiller. Çalışma ve Toplum Dergisi, 2022/1, 21-40. google scholar
  10. Ertan, E. (2015). Fazla Çalışma Ücretinin Aylık Ücrete Dâhil Edilmesi. Sicil İş Hukuku Dergisi, Sayı 32, 103-124. google scholar
  11. Ertan, E. (2018). Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu. Sicil İş Hukuku Dergisi. Sayı 40, 76-96. google scholar
  12. Esener, T. & Demir, E. (2019). Toplu İş Hukuku -Toplu İş Sözleşmesi-. İstanbul: Vedat Kitapçılık. google scholar
  13. Ghai, D. (2003). Decent Work: Concept and Indicators. International Labour Review, Vol. 142, No. 2, 113-145. google scholar
  14. Gülmez, M. (2019). 1919-2019 ILO-Türkiye İlişkilerinin Yüzyılı. Ankara: Uluslararası Çalışma Örgütü. google scholar
  15. Güneş, B. & Mutlay, F. B. (2024). Yargıtay Kararları Doğrultusunda 4857 Sayılı İş Kanunu’nda Hafta Tatili Ücreti. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(51), 765-857. google scholar
  16. ILO (1949). 98 No’lu Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkı Sözleşmesi. Erişim adresi: https://www.ilo.org/ankara/conventions-ratified-by-turkey/WCMS_377267/lang--tr/index.htm (Erişim tarihi: 22.09.2025) google scholar
  17. ILO (1951). Collective Agreement Recommendation, 1951 (No.91). Erişim adresi: https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312429:NO (Erişim tarihi: 22.09.2025) google scholar
  18. ILOSTAT (t.y.). Statistics on Working Time. Erişim adresi: https://ilostat.ilo.org/topics/working-time/# (Erişim tarihi: 23.09.2025) google scholar
  19. Karaçöp, E. (2017). Türk Toplu İş Hukukunda Ehliyetsizliğin Toplu İş Sözleşmesine Etkisi. D.E.Ü Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, Özel Sayı-2017, 2271-2298. google scholar
  20. Karaman, M. H. (2010). Karar İncelemesi 4857 sayılı İş Kanunu m. 13. Kısmi Süreli Çalışma, Ayrımcılık Yasağı, Kıdem Tazminatı, Yıllık Ücretli İzin ve Hafta Tatili. Çalışma ve Toplum Dergisi, 2010/2, 269-300. google scholar
  21. Kaya, P. A. (2013). İş Hukuku Temel Yasalar (4. Baskı). Ankara: Siyasal Kitabevi. google scholar
  22. Keskin, Ö. (2008). Türk Hukukunda İşçinin Dinlenme ve Tatil Hakkı. Yüksek Lisans Tezi. Bahçeşehir Üniversitesi: Sosyal Bilimler Enstitüsü. google scholar
  23. Kılıç, E. (2011). İş Hukukunda Yıllık Ücretli İzin. TAAD, C. 1, S. 4, 173-204. google scholar
  24. Mindesturlaubsgesetz für Arbeitnehmer (Bundesurlaubsgesetz - BUrlG) (1963, 8. Januar). Erişim adresi: https://www.gesetze-im-internet.de/burlg/BUrlG.pdf (Erişim tarihi: 24.09.2025) google scholar
  25. OECD (2021). OECD Employment Outlook 2021: Navigating the Covid-19 Crisis and Recovery. Paris: OECD Publishing. google scholar
  26. OECD.Stat (t.y.). Average Usual Weekly Hours Worked on The Main Job. Erişim adresi: https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=Ave_HRS (Erişim tarihi: 23.09.2025) google scholar
  27. OECD.Stat (t.y.). Incidence of Employment by Long Usual Weekly Hours Worked. Erişim adresi: https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=LGHRS_I (Erişim tarihi: 23.09.2025) google scholar
  28. Özdemir, E. (2005). İş Hukukunda Mutlak Emredici Hükümlerin Yeri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 54, S. 3, 95-120. google scholar
  29. Öztürk, M. O. & Çelik, A. (2023). İşkolu Barajından Muafiyet Uygulaması ve Endüstri İlişkilerine Etkileri. Emek Araştırma Dergisi, C. 14, S. 23, 43-70. google scholar
  30. Özveri, M. (1999). Ekonomik Kriz Koşullarında Toplu İş Sözleşmesi Özerkliği “Uyarlama Sorunu”. Ankara: Türk Harb-İş Sendikası. google scholar
  31. Resmî Gazete (2025, 24 Temmuz). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan: 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Gereğince; İşkollarındaki İşçi Sayıları ve Sendikaların Üye Sayılarına İlişkin 2025 Temmuz Ayı İstatistikleri Hakkında Tebliğ. Sayı 32965. google scholar
  32. Resmî Gazete (2026, 1 Mayıs). Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Sayı 33240. google scholar Sur, M. (2024). İş Hukuku Toplu İlişkiler (11. Baskı). Ankara: Turhan Kitabevi. google scholar
  33. Şahlanan, F. (2020). Toplu İş Hukuku. İstanbul: Oniki Levha Yayınları. google scholar
  34. Talas, C. (1983). Sosyal Ekonomi (6. Baskı). Ankara: S Yayınları. google scholar
  35. Tanör, B. (1990). Türkiye’nin İnsan Hakları Sorunu. İstanbul: BDS Yayınları. google scholar
  36. Tokol, A. (1997). Sosyal Politika (2. Baskı). İstanbul: Uludağ Üniversitesi Güçlendirme Vakfı Yayın No: 20. google scholar
  37. Tugay, M. (2019). Yıllık Ücretli İzin. Yaşar Hukuk Dergisi, C. 1, S. 2, 205-247. google scholar
  38. Tulukçu, B. (2012). İş Hukukunda Dinlenme Hakkı. Ankara: Adalet Yayınevi. google scholar
  39. Tuncay, A. C., Savaş Kutsal, F. B. & Bozkurt Gümrükçüoğlu, Y. (2023). Toplu İş Hukuku (8.Baskı). İstanbul: Beta Yayınları. google scholar
  40. Şen, M. (2014). İnsan Hakları Bağlamında Çalışma Hakkı. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 20, S. 1, 143-162. google scholar
  41. World Health Organization (t.y.). Absenteeism From Work Due To Illness, Days Per Employee Per Year. Erişim adresi: https://gateway.euro.who.int/en/indicators/hfa_411-2700-absenteeism-from-work-due-to-illness-days-per-employee-per-year/ (Erişim tarihi: 23.09.2025) google scholar
  42. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2016, 12 Ocak). E. 2014/24255, K. 2016/354. Erişim adresi: (https://karararama.yargitay.gov.tr/) google scholar
  43. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2017, 01 Kasım). E. 2017/6518, K. 2017/17134. Erişim adresi: (https://karararama.yargitay.gov.tr/) google scholar
  44. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2018, 15 Şubat). E. 2015/7819, K. 2018/2801. Erişim adresi: (https://yargi.calismatoplum.org/kidem-tazminati-tavani/) google scholar
  45. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2020, 01 Temmuz). E. 2016/20521, K. 2020/6790. Erişim adresi: (https://karararama.yargitay.gov.tr/) google scholar
  46. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2020, 24 Aralık). E. 2017/27071, K. 2020/20070. Erişim adresi: (https://yargi.calismatoplum.org/pdf/yargitay-kararlari-6763-7b96a909.pdf) google scholar
  47. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2024, 11 Haziran). E. 2024/6685, K. 2024/9597. Erişim adresi: (https://yargi.calismatoplum.org/wp-content/uploads/2024/10/75.pdf) google scholar