Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightMakalede şu soruya cevap aranmaktadır: “Rivayet tefsiri olarak bilinen yorum yöntemini ifade eden kavramlar tarihsel süreç içerisinde nasıl ortaya çıkmış ve hangi aşamalardan geçerek bugünkü terminolojik yapıya ulaşmıştır?” Daha çok, erken dönem Arapça eserler üzerinde yürüttüğümüz taramalar neticesinde nakle dayalı tefsir için me’sûr tefsir (et-tefsîr bi’l-me’sûr), rivayet tefsiri (et-tefsîr bi’r-rivâye) ve naklî tefsir (et-tefsîru’n-naklî) kavramlarının kullanıldığı tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Kur’an ayetlerinin doğru anlaşılıp açıklanmasını hedef edinen tefsir ilmi, bu gayesini gerçekleştirmek için çeşitli yöntemler geliştirmiştir. Bazı müfessirler ayetlerdeki ilahi maksadı yakalayabilmek için özellikle vahye ilk muhatap olan öncü neslin ve onlardan bu bilgileri alma fırsatını elde eden ikinci neslin Kur’an’ın açıklanmasına yönelik beyanlarını esas almıştır. Diğer bazısı ise daha ziyade dil, edebiyat, tarih, fıkıh, kelam, tasavvuf gibi birtakım ilimlerin verilerine dayalı aklî çıkarımlarla tefsir yapmayı tercih etmiştir. Birincilerin yöntemi rivayet, ikincisi ise dirayet tefsiri şeklinde isimlendirilmektedir. Bu çalışma özellikle modern dönemde daha çok rivayet tefsiri olarak adlandırılan yöntemin erken dönemlerden itibaren İslâm literatüründe hangi kavramlarla ifade edildiğini ve bu kavramların gelişim çizgisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Rivayet tefsirini çeşitli cephelerden ele alan bazı araştırmalar yapılmış, ne var ki tespit edebildiğimiz kadarıyla söz konusu yöntemin kavramsal gelişimi araştırılıp analiz edilmemiştir. Konuyu aydınlatmak amacıyla kaleme alınan bu çalışmada yalnızca tefsir literatürü ile sınırlı kalınmamış; hadis, fıkıh, kelam ve diğer İslam ilimlerine dair kaynaklar da incelenmiştir. Araştırma kapsamında literatür incelemesi, kavramsal analiz ve tarihsel değerlendirme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Makalede şu soruya cevap aranmaktadır: “Rivayet tefsiri olarak bilinen yorum yöntemini ifade eden kavramlar tarihsel süreç içerisinde nasıl ortaya çıkmış ve hangi aşamalardan geçerek bugünkü terminolojik yapıya ulaşmıştır?” Daha çok, erken dönem Arapça eserler üzerinde yürüttüğümüz taramalar neticesinde nakle dayalı tefsir için me’sûr tefsir (et-tefsîr bi’l-me’sûr), rivayet tefsiri (et-tefsîr bi’r-rivâye) ve naklî tefsir (et-tefsîru’n-naklî) kavramlarının kullanıldığı tespit edilmiştir. Me’sûr tefsirin erken dönemlerden itibaren temel kavram olarak öne çıktığı, naklî tefsir ve rivayet tefsiri tabirlerinin ise daha sonraki dönemlerde literatüre girdiği anlaşılmaktadır. Bu durum, tefsir metodolojisinde kullanılan terminolojinin tarihsel süreç içerisinde şekillendiğini ve kavramların zamanla belirli anlam çerçeveleri kazandığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, rivayete dayalı tefsir yönteminin tarihsel süreç içerisinde farklı kavramlarla ifade edildiğini ve bu kavramların zamanla sistematik bir terminolojiye dönüştüğünü ortaya koymaktadır.
Abstract
The science of Qur’anic exegesis (tafsir), which seeks to correctly understand and interpret the verses of the Qur’an, has developed various methodological approaches. Some exegetes have primarily relied on reports from the first generation—the initial recipients of revelation—and the second generation who inherited this knowledge, in order to discern the divine intent. Others, however, have adopted a method based on rational analysis, drawing upon disciplines such as linguistics, literature, history, jurisprudence, theology, and Sufism. These two approaches are commonly referred to as “narrative exegesis” (tafsīr bi’r-rivāya) and “rational exegesis” (tafsīr bi’d-dirāya). This study aims to examine the concepts used in Islamic literature from the earliest periods to denote the exegetical method known today as “narrative exegesis,” and to trace their historical development. Although narrative exegesis has been addressed from various perspectives in previous studies, its conceptual evolution has not been sufficiently analyzed. In order to fill this gap, the present study investigates not only tafsir literature but also sources from hadith, fiqh, kalam, and other Islamic sciences. The research employs literature review, conceptual analysis, and historical evaluation methods. It seeks to answer the question of how the terminology referring to narrative exegesis emerged and evolved over time into its current form. Based on an examination of early Arabic sources, the study identifies the terms “tafsīr bi’l-maʾthūr,” “tafsīr bi’r-rivāya,” and “tafsīr al-naqlī.” The findings indicate that “tafsīr bi’l-maʾthūr” appeared as a foundational concept in the early period, whereas the other terms emerged later. In conclusion, the study demonstrates that the method of narrative exegesis has been expressed through different concepts throughout history and that these concepts gradually developed into a systematic and structured terminology.