Dergiler / LOKUM Sanat ve Tasarım Dergisi / 2026 / Cilt: 4 Sayı: 2

DİLKÜŞÂ MAKÂMI VE BESTEKÂRI MEÇHUL SAZ SEMÂÎSİNİN ARŞİV KAYITLARI DOĞRULTUSUNDA DEĞERLENDİRİLMESİ

An Evaluation of the Dilküşâ Makam and the Saz Semâî of Unknown Composer Based on Archival Records

İsmail Yörükçüoğlu(SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ, TÜRK MÜZİĞİ DEVLET KONSERVATUVARI, TÜRK MÜZİĞİ BÖLÜMÜ, TÜRK SANAT MÜZİĞİ ANABİLİM DALI)0000-0002-7534-8963
Sayfa
141–163
Yayın Tarihi
2026-08-25
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nota örnekleri arasındaki farklılıklar değerlendirilmiş, eserin günümüze ulaşırken aktarım esnasında yaşadığı değişimler gözlemlenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada Dilküşâ makâmı ve bestekârı meçhul olarak kayıtlı saz semâîsi formundaki eser incelenmiş, arşiv kayıtları doğrultusunda eserin bestekârı hakkında çıkarımlar yapılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmada Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Muallim İsmâîl Hakkı Bey Koleksiyonu 185 numaralı defterde yer alan tek diyez-tek bemol notalama sistemine benzer bir şekilde kayda alınan nota örneği incelemeye alınmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Nota örnekleri arasındaki farklılıklar değerlendirilmiş, eserin günümüze ulaşırken aktarım esnasında yaşadığı değişimler gözlemlenmiştir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ârif Mehmed Ağa · Dilküşâ · Makâm

Özet

Bu çalışmada Dilküşâ makâmı ve bestekârı meçhul olarak kayıtlı saz semâîsi formundaki eser incelenmiş, arşiv kayıtları doğrultusunda eserin bestekârı hakkında çıkarımlar yapılmıştır. Araştırmada eserin ve makâmın günümüze ulaşırken geçirdiği değişimlerin gözlemlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada tarama modelinden faydalanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yoluyla incelenmiştir. Araştırmada Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Muallim İsmâîl Hakkı Bey Koleksiyonu 185 numaralı defterde yer alan tek diyez-tek bemol notalama sistemine benzer bir şekilde kayda alınan nota örneği incelemeye alınmıştır. İlave olarak Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Muallim İsmâîl Hakkı Bey Koleksiyonu 270 numaralı defterde yer alan Hamparsum notasıyla yazılı nota örneği, çalışmada yapılan çevirinin perde yönünden karşılaştırılabilmesi amacıyla kullanılmıştır. Eserin günümüzde var olan Arel-Ezgi-Uzdilek notalama sistemiyle yazılmış nota örneğine de çalışmada ulaşılmıştır. Nota örnekleri arasındaki farklılıklar değerlendirilmiş, eserin günümüze ulaşırken aktarım esnasında yaşadığı değişimler gözlemlenmiştir. Çalışmanın sonucunda Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri içerisinde kayıtlı her iki nota örneğinin bestekârının Ârif Mehmed Ağa olduğu, makâmın ve eserin geçmişten günümüze ciddi değişimler geçirdiği saptanmıştır.

Abstract

This study examines a piece in the Dilküşâ maqam and saz semâîsi form, recorded with an unknown composer, and makes inferences about the composer based on archival records. The aim of this research is to observe the changes the work and the musical mode have undergone as they have reached the present day. This study utilized a survey design. The data obtained were analyzed in the study using content analysis. In this research, a musical notation sample recorded in a manner similar to the single sharp-single flat notation system, found in notebook number 185 of the Muallim İsmâîl Hakkı Bey Collection in the Presidential State Archives, was examined. Additionally, a musical notation sample written in Hamparsum notation, found in notebook number 270 of the Muallim İsmâîl Hakkı Bey Collection in the Presidential State Archives, was used in this study to allow for comparison of the translation in terms of pitch. The study also included a sample of the musical notation written using the Arel-Ezgi-Uzdilek notation system, which is still in use today. The differences between the musical scores were evaluated, and the changes the work underwent during its transmission to the present day were observed. The study concluded that both musical scores recorded in the Presidential State Archives were composed by Ârif Mehmed Ağa, and that the musical mode and the work itself have undergone significant changes from the past to the present.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yörükçüoğlu, İ. (2026). DİLKÜŞÂ MAKÂMI VE BESTEKÂRI MEÇHUL SAZ SEMÂÎSİNİN ARŞİV KAYITLARI DOĞRULTUSUNDA DEĞERLENDİRİLMESİ. LOKUM Sanat ve Tasarım Dergisi, Cilt: 4 Sayı: 2, 141–163. https://ajindex.com/articles/1630176

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (19)

  1. Alanka, D. (2024). Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi: Teorik Bir Çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84.
  2. Başer, F. Â. (1996). Türk Mûsikîsinde Abdülbâki Nâsır Dede (1765-1821). [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
  3. Çolakoğlu, E. A. (2024). Türk Makam Musikisinde Standart Versiyon/Versiyon Farklılığı Bağlamında Notasyonun Gerekliliği. Lokum Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(2), 111-129.
  4. Ergen, A. (t. y.). Notam Dijital Türk Müziği Repertuvarı Programı (1.0), [1A Takımı Bilgisayar Yazılımı]. Ergen.
  5. Hâfız Hızır İlyas Ağa (2016). Osmanlı Sarayında Gündelik Hayat Letâif-i Vekâyi’-i Enderûniyye. (Çev. Ali Şükrü Çoruk; 2. Baskı). Kitabevi Yayınları.
  6. Hatipoğlu, E. (2021). Dilküşa [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=ikWNl4rGuL4 Erişim Tarihi 10.12.2025.
  7. Karasar, N. (2022). Bilimsel Araştırma Yöntemi. (37. Baskı). Nobel Yayınları.
  8. Kıral, B. (2020). Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
  9. Kutluğ, Y. F. (2000). Türk Musikisinde Makamlar. (1. Baskı). Yapı Kredi Yayınları.
  10. Muallim İsmail Hakkı Bey (1927). Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi, Muallim İsmâîl Hakkı Bey Koleksiyonu (185) numaralı defter TRT. MD. d. dosya/gömlek No. 289-285.
  11. Muallim İsmail Hakkı Bey (1927). Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi, Muallim İsmâîl Hakkı Bey Koleksiyonu (270) numaralı defter TRT. MD. d. dosya/gömlek No. 374-117.
  12. Özkan, İ. H. (2000). Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri. (6. Baskı). Ötüken Yayınları.
  13. Öztuna, Y. (2006). Türk Mûsikîsi Akademik Klasik Türk San’at Mûsikîsi’nin Ansiklopedik Sözlüğü I-II. Orient Yayınları.
  14. Tırışkan, A. G. (2000). Hâşim Bey’in Edvârı. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  15. Tura, Y. (2006). Tedkîk ü Tahkîk. (1. Baskı) Pan Yayınları.
  16. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2003). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. (3. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
  17. Yörükçüoğlu, İ. (2022). Tanbûrî, Bestekâr Zeki Mehmed Ağa ve Bestekârı Zeki Mehmed Ağa olarak kayıtlı Hisârbûselik Saz Semâisi’nin incelenmesi. Journal of Arts, 5(3), 151-175.
  18. Yörükçüoğlu, İ. (2023). Günümüzde Bestekârı Meçhul Olarak Kayıtlı Hüseynîaşîrân Peşrev’in Ulaşılabilen Nüshalar Doğrultusunda Meşk Aktarım Sürecindeki Değişiminin İncelenmesi. Sanat Yazıları, (49), 527-552. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1344770
  19. Yurdagül, H. Z. (2023). Batı Müziği Notasyon Sisteminde Yazılmış Eserlerin A.E.U. Nota Yazım Sistemine Aktarım Teknikleri. Eurasian Journal of Music and Dance, (23), 99-126. https://doi.org/10.31722/ejmd.1335979