Dergiler / Journal of Silk Road Tourism Research / 2025 / Cilt: 5 Sayı: 2

Etnik Kimliği Temsil Eden Yemekler: Dağıstan, Çerkez ve Kırım Tatar Göç Mutfağı Kimlik Yemekleri ve Karşılaştırmalı İncelenmesi

Dishes Representing Ethnic Identity: Dağistan, Çerkez and Kırım Tatar Migration Cuisine Identity Dishes and Comparative Analysis

Gülsüm Yurtseven(YALOVA ÜNİVERSİTESİ, YALOVA MESLEK YÜKSEKOKULU)
Gülçin Özbay(Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi)0000-0002-5647-7137
Sayfa
94–107
Yayın Tarihi
2025-12-29
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bununla birlikte araştırmada, Dağıstan mutfağına özgü hinkal ile Çerkez mutfağındaki pısı halujun hazırlama yöntemleri ve pişirme tekniklerinin aynı olduğu; Tatarların çi böreği ile Çerkezlerin değareje haluj/halujunun da benzer nitelikte yemekler olduğu tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Geleneksel yemekler, etnik kimliklerin kültürel sürdürülebilirliği ve yemek hafızası açısından temel bir aktarım alanı olarak değerlendirilmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Oysa farklı yemek kültürlerinde yer alan etnik kimlik yemeklerinin karşılaştırmalı analizi, etnik gruplar arasındaki kültürel etkileşim ve kültürleşme süreçlerini ortaya koyması açısından önemli bir araştırma alanı sunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bununla birlikte araştırmada, Dağıstan mutfağına özgü hinkal ile Çerkez mutfağındaki pısı halujun hazırlama yöntemleri ve pişirme tekniklerinin aynı olduğu; Tatarların çi böreği ile Çerkezlerin değareje haluj/halujunun da benzer nitelikte yemekler olduğu tespit edilmiştir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:16 katılımcı
⚙️Değişkenler:Etnik mutfak · Göç mutfağı · Dağıstan kimlik yemekleri

Özet

Geleneksel yemekler, etnik kimliklerin kültürel sürdürülebilirliği ve yemek hafızası açısından temel bir aktarım alanı olarak değerlendirilmektedir. Ancak göç gruplarının mutfak kültürlerine yönelik çalışmalar, çoğunlukla tek bir etnik grubun gastronomik unsurlarını betimleyici düzeyde kalmakta; çoklu etnik gruplara ait yemeklerin kimlik temsili bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmesi ise büyük ölçüde ihmal edilmektedir. Oysa farklı yemek kültürlerinde yer alan etnik kimlik yemeklerinin karşılaştırmalı analizi, etnik gruplar arasındaki kültürel etkileşim ve kültürleşme süreçlerini ortaya koyması açısından önemli bir araştırma alanı sunmaktadır. Bu bağlamda, bu araştırmanın amacı; Dağıstanlı, Çerkez ve Kırım Tatar topluluklarının mutfak kültürlerinde etnik kimliği temsil eden yemekleri belirlemek ve bu yemekler arasındaki benzerlikleri karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada kültür analizi(etnografya) deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu, amaçlı ve ölçüt örnekleme teknikleriyle seçilen, Yalova’da yaşayan 16 katılımcıdan (6 Dağıstanlı, 5 Çerkez, 5 Kırım Tatarı) oluşmaktadır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilen veriler, tematik analiz yaklaşımıyla incelenmiş ve her etnik grubun kültürel kimliğini temsil eden yemekler belirlenmiştir. Bununla birlikte araştırmada, Dağıstan mutfağına özgü hinkal ile Çerkez mutfağındaki pısı halujun hazırlama yöntemleri ve pişirme tekniklerinin aynı olduğu; Tatarların çi böreği ile Çerkezlerin değareje haluj/halujunun da benzer nitelikte yemekler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın bir diğer bulgusu, her üç mutfakta da hamur işlerinin belirgin biçimde öne çıktığıdır.

Abstract

Traditional dishes are considered a fundamental area of transmission for the cultural sustainability of ethnic identities and culinary memory. Studies on the culinary cultures of immigrant groups often remain descriptive of the gastronomic elements of a single ethnic group, while comparative examination of dishes belonging to multiple ethnic groups within the context of identity representation is largely neglected. However, the comparative analysis of ethnic identity dishes in different culinary cultures offers an important research area in terms of revealing the cultural interaction and acculturation processes between ethnic groups. In this context, the aim of this research is to identify dishes representing ethnic identity in the culinary cultures of the Dağıstan, Çerkez and Kırım Tatar communities and to comparatively analyze the similarities between these dishes. This study employed a qualitative research method and employed a cultural analysis (ethnography) design. The study group consisted of 16 participants (6 Dağıstan, 5 Çerkez and 5 Kırım Tatars) living in Yalova. Data obtained through semi-structured interviews were analyzed using thematic analysis, and dishes representing the cultural identity of each ethnic group were identified. Furthermore, identifying similarities among these three cuisines. It was determined that the preparation and cooking techniques of hinkal, unique to Dağıstan cuisine, and pisi haluj from Çerkez cuisine are similar; the Tatar’s çi börek and the Çerkez degareje haluj/haluj are also similar dishes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yurtseven, G., Özbay, G. (2025). Etnik Kimliği Temsil Eden Yemekler: Dağıstan, Çerkez ve Kırım Tatar Göç Mutfağı Kimlik Yemekleri ve Karşılaştırmalı İncelenmesi. Journal of Silk Road Tourism Research, Cilt: 5 Sayı: 2, 94–107. https://ajindex.com/articles/1619168

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (50)

  1. Âdemoğlu, A. (2022). Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki özel gün ve törenlerde yapılan gastronomi uygulamaları [Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
  2. Aktaş, A. (1999). Geleneksel Kırım-Türk yemeklerinden örnekler. Siyasal Kitabevi.
  3. Arı, K. (2010). Osmanlı Devleti’nde göçlerle aktarılan besin kültürü ve bunun Türk yemek kültürüne etkileri. İçinde A. Bilgin & Ö. Samancı (Ed.), I. Türk Mutfak Kültürü Sempozyumu (Osmanlı Mutfak Kültürü) (ss. 21-45). Şeyh Edebali Üniversitesi.
  4. Aslan, C. (2005). Doğu Akdeniz’deki Çerkesler. Adana Kafkas Kültür Derneği Yayınları.
  5. Atasoy, İ. (2014). Türkı̇ye Çerkeslerı̇nı̇n sı̇yası̇ tarı̇hı̇ ve sosyo-kültürel yapısı [Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
  6. Badem, A., Teber, N., & Kıratlı, S. (2023). Karaman mutfağına dair bir araştırma: Göbede böreği. GastroMedia Dergisi, 2(1), 9-19.
  7. Bahtiyar Sarı, D., & Tetik, G. N. (2019). Gastronomi turizmi kapsamında Bulgaristan göçmenlerinin yemek kültürü. Anasay Dergisi, 8, 73-88.
  8. Bayraktar, Z., & Saçkesen, A. (2012). Eskişehir Kırım Tatar Türklerinde tepreş şenlikleri. International Journal of Social Science, 5(1), 46-91.
  9. Bükey, A., & Göral, M. (2022). Türkiye’de çay kültürü ve gastronomi değeri. İçinde Y. Oğan (Ed.), Gastronomi alanında tematik araştırmalar (ss. 20-30). Çizgi Kitabevi.
  10. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. Siyasal Kitapevi.
  11. Çafa, İ., & Madenci, A. B. (2021). Sürdürülebilir gastronomi turizmi kapsamında göçmen mutfak kültürü: Yunanistan göçmenleri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9(3), 2058-2072.
  12. Dede, M. E., & Yolcu, M. A. (2016). Eskişehir kent kimliğinde Kırım Tatar mutfağının etkisi. İçinde Uluslararası Türk Dünyası Kültür Araştırmaları Sempozyumu Bildiri Kitabı (ss. 194-200). Uluslararası Türk Dünyası Kültür Araştırmaları Dergisi.
  13. Değerli, M., & Aydın, D. (2019). Kültür ve mekân etkileşimi bağlamında Ilgın’da (Konya) Kırım Tatarlar. Journal of Social And Humanıtıes Science Research, 6(44), 3690-3706.
  14. Ersoy, İ. (2008). Diaspora ve Kimlik: Eskişehir ve İstanbul’da Yaşayan Kırım Tatarları’nda çoklu kültürel kimliğin ifade alanı olarak Tepreş [Doktora Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
  15. Ersoy, İ. (2016). Kırım Tatar Müzik Geleneğinde Taşıyıcı Bir Unsur Olarak Kırım Tatar Kadınları: “Apakaylar” ve “Kartanaylar”. EÜ Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi, 7, 11-26.
  16. Hajılova, Z. (2019). Avarlar’ın Türkiye’ye göçü ve sosyal kültürel hayatları üzerine sosyolojik bir inceleme: Yalova, Güneyköy örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  17. Işkın, M. (2021). Göç-kültür etkileşiminde kadının rolü: Mutfak kültürü bağlamında bir araştırma. Oltu Beşerî ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 258-274.
  18. İlhan, R., & Mesci, M. (2018). Gastronomi turizmi çerçevesinde Çerkes mutfağının incelenmesi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 293-315.
  19. Kabacik, M., Kement, U., Aksu, S. C., Ogan, Y., & Yuksel, F. (2024). An ethnographic study on the traces of Georgian culture in the cuisine of Ordu (Türkiye). International Journal of Gastronomy and Food Science, 37, 101001.
  20. Kalaycı, İ. (2015). Tarih, kültür ve iktisat açısından Çerkesya (Çerkesler). Avrasya Etüdleri, 47(1), 71-111.
  21. Karaca, E., & Güçlü Nergiz, H. (2020). Yalova Çerkeslerinin mutfak kültürü. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 10(20), 51-66.
  22. Karaca, O. B. ve Karacaoğlu, S. (2016), Kültür, din ve yemek etkileşimi çerçevesinde Arap mutfağının kavramsal olarak incelenmesi: Adana ili örneği, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 561-584.
  23. Kaya, Y. (2015). Çerkesler 1 Tarih-Mitoloji-Gelenek. Dahi Yayıncılık.
  24. Korkmaz, M. A., & Sevinç, M. (2024). Samsun Alaçam’da Çerkes sofrası ve mutfak kültürü. İçinde M. Erol (Ed.), Halk gastronomisi 2 (ss. 29-40). Paradigoma Yayınları.
  25. Kwon, D. Y. (2015). What is ethnic food?. Journal of ethnic foods, 2(1), 1.
  26. Marcus, G. (1995). Ethnography in/of the world system: The emergence of multisite ethnography. Annual Review of Anthropology, 24(1), 95-117.
  27. Mutlu, H. (2022). Afyonkarahisar gastronomi envanteri oluşturularak gastronomi rotalarının belirlenmesi [Doktora Tezi]. Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi.
  28. Nandy, A. (2002). Ethnic cuisine: the significant other’. India International Centre Quarterly, 29(3/4), 246-251.
  29. Oğan, Y. (2025). An ethnographic insight into the Laz cuisine culture in Artvin (Turkey). International Journal of Gastronomy and Food Science, 39, 101132.
  30. Oğan, Y., Keskin, M. A., & Bulut, Z. (2024). A gastronomic product specific to the Caucasus region culinary: Khinkali (ხინკალი) & Hinkal. Journal of Multidisciplinary Academic Tourism, 9(2), 179-189.
  31. Reddy, N. S., Fukey, N. L., & Wankhar, V. (2022). Ethnic food: the food way forward. ECS Transactions, 107(1). https://doi.org/10.1149/10701.13547ecst
  32. Sabbağ, Ç., & Yıldırım, R. (2017). Anadolu ve Kazan Tatar Türk geleneklerinde yeme içme kültürünün yeri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(51), 1344-1355.
  33. Sağır, A., & Ülgen, Ş. E. (2022). Bir yemek sosyolojisi denemesi örneği olarak melez mutfaklar: Sakarya’da göçmenlik deneyimleri (Çerkes mutfağı örneği). Sosyolojik Bağlam Dergisi, 3(2), 123-139.
  34. Sam, D. L. (2006), Acculturation: Conceptual background and core components. The Cambridge Handbook of Acculturation Psychology, 11-26.https://doi.org/10.1017/CBO9780511489891.005
  35. Sarı, A. S. (2022). 17. yüzyılda Kırım mutfağı. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 409-429.
  36. Sayım, F. (2019). Sosyal Bilimlerde Araştırma ve Tez Yazım Yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
  37. Şahin, S. S. (2012). Kırım Tatar Türklerinin bahar bayramı: Tepreş. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 9(2), 69-88.
  38. Şen, M. A. (2019). Geleneksel Türk mutfağı lezzetlerinden olan ağuz üzerine bir araştırma. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(99), 208-217.
  39. Şimşek, A., & Çelik Yeşil, S. (2022). Sokak lezzetlerinin incelenmesi: Eskişehir örneği. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 6(1), 82-102.
  40. Şutanrıkulu, G. (2022). Dünden bugüne Terekeme Türklerinin düğünlerindeki değişimler üzerine bir araştırma (Dağıstan-Derbent Örneği). Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 22(1), 367-385.
  41. Tamang, J. P., & Thapa, N. (2014). Some nonfermented ethnic foods of Sikkim in India. Journal of Ethnic Foods, 1(1), 29-33.
  42. Tüysüz, V. (2025). Somut olmayan kültürel miras kapsamında Sakarya’nın toplumsal uygulamaları: Yemeğin kültürleşmesi üzerine bir saha araştırması (Doktora tezi), Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
  43. Ünüvar, Ş., & Cesur, G. (2023). Düzce Mutfak Kültürü Üzerine Bir Çalışma. Journal of Global Tourism And Technology Research, 4(1), 29-39.
  44. Yalova Hayat. (2024). Subaşı’nda Hıdırellez coşkuyla kutladı, renkli anlar yaşandı. https://www.yalovahayat.com/yasam/subasi-nda-hidirellez-coskuyla-kutladi-renkli-anlar-yasandi-77984
  45. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
  46. Yıldırım, B. E., & Oğan, Y. (2024). Kuzey Kafkasya bölgesi toplumlarının mutfak kültürleri üzerine bir inceleme. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 10(Kafkasya Araştırmaları Özel Sayısı), 36-54.
  47. Yıldırım, Ü. (2018). Kırım Tatar Türklerinin düş evrenini besleyen sanatsal tasarımlar: Karaman/Ayrancı örneği. The Journal of Academic Social Science Studies, 73, 215-222.
  48. Yılmaz, K. (2017). Çerkes Mutfak Kültürü. Tunç Yayıncılık.
  49. Yurtseven, G. (2025). Yalova göç mutfağı envanteri ve gastronomi rotalarının oluşturulması (Doktora tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
  50. Yüzüncüyıl, K. S., Aynülhayat, U., Bilgin, A., & Aydın, S. (2021). Topraktan Tabağa Sakarya Mutfağı. Yapı Kredi Yayınları.