Dergiler / İnsan ve Toplum / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 3

Cezayir Ders Kitaplarında Osmanlı Mirası: Adalet, Birlik ve Ortak Mücadele

The Ottoman Legacy in Algerian Textbooks: Postcolonial Memory and the Re-signification of the Ottoman Past

Zafer Çelik(ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0080-1142
Ayşenur İpek(Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi)0009-0008-1953-0745
Mehmet Sadık Gür(Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi)0000-0001-7390-7090
Sayfa
88–108
Yayın Tarihi
2026-09-08
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Mısır ve Balkan ders kitaplarının aksine, Cezayir tarih yazımı Osmanlı tarihini antisömürgeci ve İslami medeniyet sürekliliğinin bir parçası olarak ulusal anlatılar ile bütünleştirmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ders kitapları, temel değerleri, tarihsel anlatıları ve ulusal kimliğin temel referanslarını aktararak kolektif hafızanın şekillenmesinde önemli bir rol oynar.
📊
Temel Bulgular & Veri:Cezayir-Türkiye ilişkilerini inceleyen çok sayıda çalışma olmasına rağmen, Osmanlılar, Türkler ve Türkiye’nin Cezayir kolektif hafızasında nasıl temsil edildiğine yönelik çalışmalar ise çok nadirdir.
💡
Sonuç & Katkı:Mısır ve Balkan ders kitaplarının aksine, Cezayir tarih yazımı Osmanlı tarihini antisömürgeci ve İslami medeniyet sürekliliğinin bir parçası olarak ulusal anlatılar ile bütünleştirmektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ders kitapları · Cezayir · Osmanlı İmparatorluğu

Özet

Ders kitapları, temel değerleri, tarihsel anlatıları ve ulusal kimliğin temel referanslarını aktararak kolektif hafızanın şekillenmesinde önemli bir rol oynar. Cezayir-Türkiye ilişkilerini inceleyen çok sayıda çalışma olmasına rağmen, Osmanlılar, Türkler ve Türkiye’nin Cezayir kolektif hafızasında nasıl temsil edildiğine yönelik çalışmalar ise çok nadirdir. Bu çalışma, Cezayir’de ilkokuldan ortaokula kadar kullanılan Arapça, tarih ve coğrafya ders kitaplarını analiz ederek literatürdeki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Cezayir ders kitapları Osmanlı İmparatorluğu ve mirası hakkında oldukça olumlu bir portre sunmaktadır. Ders kitaplarında Osmanlılar, sadece fetihçi bir güç olarak değil, bilim, mimari, kültür ve sanatta üstün bir medeniyet ve İslam dünyasının koruyucusu olarak tasvir edilmektedir. Ders kitapları, fetihlerden ziyade gönüllü birliği vurgulamakta ve Osmanlı-Cezayir ilişkilerini işbirliğine dayalı ve karşılıklı destekleyici olarak sunmaktadır. İstanbul ve Osmanlı bilimsel, kültürel ve entelektüel bir merkez olarak tasvir edilmekte ve Avrupa medeniyetine alternatif olarak sunulmaktadır. Bu makale, Cezayir›in sömürge deneyimi ve bağımsızlık sonrası hafıza politikaları tarafından şekillendirilen Osmanlı geçmişinin seçici bir şekilde yeniden üretildiğini savunmaktadır. Mısır ve Balkan ders kitaplarının aksine, Cezayir tarih yazımı Osmanlı tarihini antisömürgeci ve İslami medeniyet sürekliliğinin bir parçası olarak ulusal anlatılar ile bütünleştirmektedir.

Abstract

Textbooks play a crucial role in shaping collective memory by transmitting fundamental values, historical narratives, and national identity. While numerous studies have explored Algeria–Turkey relations, there has been little attention to how the Ottomans, Turks, and Turkey are represented in Algerian collective memory. This study addresses this gap by analyzing Arabic, History, and Geography textbooks used from primary to secondary education in Algeria. The findings reveal that Algerian textbooks construct a predominantly positive image of the Ottoman Empire and its legacy. The Ottomans are depicted not merely as a conquering power but as a refined civilization that excelled in science, architecture, culture, and art, and as a protector of the Islamic world. The narrative emphasizes voluntary union rather than conquest, framing Ottoman–Algerian relations as cooperative and mutually supportive. Istanbul is portrayed as a scientific, cultural, and intellectual center, offering an alternative civilizational reference point beyond Europe. This article argues that such representations constitute a selective re-signification of the Ottoman past, shaped by Algeria’s colonial experience and post-independence memory politics. In contrast to Egyptian and Balkan textbooks, Algerian narratives integrate Ottoman history into the national story as part of an anti-colonial and Islamic civilizational continuum.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çelik, Z., İpek, A., Gür, M. S. (2026). Cezayir Ders Kitaplarında Osmanlı Mirası: Adalet, Birlik ve Ortak Mücadele. İnsan ve Toplum, Cilt: 16 Sayı: 3, 88–108. https://doi.org/10.12658/M0805

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (52)

  1. Alaca, E. (2022). Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında Osmanlı imajı (1950–2020). Asya Studies–Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 6(21), 1–10.
  2. Anderson, B. (1995). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması. Metis Yayınları. Apple, M. W. (1990). Ideology and curriculum. Routledge.
  3. Behar, B. (1992). İktidar ve tarih: Türkiye’de resmî tarih tezinin oluşumu (1929–1937). AFA Yayınları.
  4. Benrabah, M. (2014). Competition between four “world” languages in Algeria. Journal of World Languages, 1(1), 38–59.
  5. Billig, M. (1997). Banal nationalism. SAGE Publications.
  6. Boussaid, A. (2025). The Ottoman Turkish and its sphere of influence in Ottoman Algeria. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(1), 815–830. https://doi.org/10.5281/zenodo.15628927
  7. Brand, L. A. (2010). National narratives and migration: Discursive strategies of inclusion and exclusion in Jordan and Lebanon. International migration review, 44(1), 78-110. doi: 10.1111/j.1747- 7379.2009.00799.x
  8. Braun, V. and Clarke, V. (2019). Psikolojide tematik analizin kullanımı. S. N. Şad, N. Özer ve A. Atli (Çevirenler). Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education. 7 (2), 873-898.
  9. Breuilly, J. (2001). The state and nationalism. In M. Goibernau & J. Hutchinson (Eds.), Understanding nationalism (pp. 32–52). Polity Press.
  10. Canonne, C. (2024, April 15). Le système scolaire en Algérie, le guide complet. Le Petit Journal. https://lepetitjournal.com/alger/education/systeme-scolaire-algerie-guide-education-383250 (Accessed January 1, 2026)
  11. Chakrabarty, D. (2009). Provincializing Europe: Postcolonial thought and historical difference. Princeton University Press.
  12. Copeaux, E. (1998). Tarih ders kitaplarında (1931–1993) Türk tarih tezinden Türk-İslam sentezine. Yurt Yayınları.
  13. Creswell, J.W. (2007). Qualitative inquiry &research design: choosing among five approaches. Sage publications.
  14. Çelik, M. (2019). Lübnan’daki tarih eğitiminde Osmanlı algısı. VI. Uluslararası Tarih Eğitimi Sempozyumu Bildirileri Kitabı (pp.565-573).
  15. Durkheim, E. (2016). Eğitim ve sosyoloji. Pinhan Yayıncılık.
  16. Durkheim, E. (2023). Ahlak eğitimi. Say Yayınları.
  17. Eddirasa. (n.d.). Algerian school textbooks (digital copies). https://eddirasa.com/ (Accessed January 3, 2026)
  18. Education Policy and Data Center. (2014). Algeria: National education profile.
  19. El Hadi, A., & Kamel, S. (2024). The dynamics of citizenship education in the context of political reform. Journal of Humanities and Social Sciences, 6(3), 175–182.
  20. Fanon, F. (2008). Black skin, white masks. Pluto Press.
  21. Farid, B. G., & Mohamed, M. (2025). Power dynamics and Ottoman administration in Algeria: An analytical study of structures and functions. Journal of Social Sciences and Humanities, 15(2), 46–72.
  22. Gellner, E. (1992). Uluslar ve ulusçuluk. İnsan Yayınları.
  23. Hacısalihoğlu, M. (2014). Balkan ve Karadeniz ülkelerinde güncel tarih ders kitaplarında Osmanlı/Türk imajı. TÜBİTAK.
  24. Hanna, S. (2009) Tolerance is not enough. Migrants in German school textbooks between stigma and agency. Eckert.Beiträge 2009/5. http://www.edumeres.net/urn/urn:nbn:de:0220- 2009-00079.
  25. Hill, J. N. C. (2009). Identity in Algerian politics: The legacy of colonial rule. Lynne Rienner Publishers.
  26. Hobsbawm, E. J. (1993). Introduction: Inventing tradition. In E. J. Hobsbawm & T. Ranger (Eds.), The invention of tradition (pp. 1–14). Cambridge University Press.
  27. Hobsbawm, E. J. (1995). 1780’dan günümüze milletler ve milliyetçilik. Ayrıntı Yayınları.
  28. Laallam, A., Kassim, S., Engku Ali, E. R. A. bt E., & Saiti, B. (2021). Waqf in Algeria: Its historical exploration from Ottoman to post-independence era. Journal of Islamic Thought and Civilization, 11(1), 132– 158.
  29. Lozic, V. ve Hinterman, C. (2010). Textbooks, migration and national narratives – An Introduction. In C. Hintermann & C. Johansson (Eds.), Migration and memory. Representations of migration in Europe since 1960 (pp. 33–39). StudienVerlag.
  30. Mada, S., & Ben Zeroug, L. (2024). Educational reform in Algeria: Between preserving national identity and the challenges of cultural globalization. Al-Mi‘yār, 15(1), 267–281.
  31. https://asjp.cerist.dz/en/article/247352 Ministry of Education. (2020). كتاب التاريخ والجغرافيا السنة الرابعة من التعليم الابتدائي.Primary School 4th Grade History and Geography Textbook. Ministry of Education.
  32. Ministry of Education. (2018). كتاب التاريخ السنة الثانية من التعليم المتوسط. Middle School 2nd Grade History Textbook. Ministry of Education.
  33. Ministry of Education. (2017). كتاب التاريخ السنة الثالثة من التعليم المتوسط. Middle School 3rd Grade History Textbook. Ministry of Education.
  34. Ministry of Education. (n.d.) كتاب التاريخ للسنة الأولى من التعليم الثانوي. Secondary Education 1st Grade History Textbook. Ministry of Education.
  35. Ministry of Education. كتاب التاريخ للسنة الثالثة من التعليم الثانوي جميع الشعب. History book for the third year of secondary education, all branches. Ministry of Education.
  36. Nazarian, G. P. (2013). A common vision: Contesting history and education in postwar Lebanon. Georgetown University.
  37. Office National des Publications Scolaires. (n.d.). School textbooks catalogue. https://www.onps.dz/category/الكتب (Accessed December 31, 2025).
  38. Osmanoğlu, A. E. (2014). Türkiye ve Mısır sosyal bilgiler ders kitaplarında Osmanlı algısı: Karşılaştırmalı bir analiz. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 94–107.
  39. Pamuk, A. (2013). Bireysel ve kolektif kimliklerin inşasında tarih algısının rolü (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  40. Radio Algérie. (2024, May 9). L’ONPS appelé à s’orienter vers la production numérique et électronique.
  41. Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
  42. Sarnou, D. (2024). Transforming Algerian education: A generational perspective. International Journal of Practical and Pedagogical Issues in English Education, 2(4), 40–53. https://doi.org/10.22034/ijpie.2024.485149.1059
  43. Smith, A. D. (1984). National identity and myths of ethnic descent. Research in Social Movements, Conflicts and Change, 7, 95–130.
  44. Smith, A. D. (1996). Nationalism and historians. In G. Balakrishnan (Ed.), Mapping the nation (pp. 175–197). Verso.
  45. Soltani, R. (2025). The evolution of education and family life in Algeria: Tradition, modernisation, and cultural continuity. Social Empowerment Journal, 7(1), 2–13.
  46. Trouillot, M.-R. (1995). Silencing the past: Power and the production of history. Beacon Press.
  47. UNESCO. (2018). Migration, displacement and education. Building bridges, not walls (Bacground paper prepared for the 2019 Global Education Monitoring Report). UNESCO Publishing.
  48. Uysal, A. (2011). Ortadoğu’da Türkiye algısı: Mısır örneği, Stratejik Düşünce Enstitüsü.
  49. Üllen, S. ve Markom, C. (2016): Memories of migration(s) in school. Educational Research Online 8 (3), pp. 122-141. urn:nbn:de:0111-pedocs-128091
  50. Yıldırım, T., & Şimşek, A. (2017). Erken Cumhuriyet döneminde “biz”in inşası: Tarih ders kitapları üzerine bir değerlendirme. GEFAD, 37(1), 367–389.
  51. Yılmaz, A., & Osmanoğlu, A. E. (2009). Mısır ders kitaplarında Türk imajı. IV. Sosyal Bilimler Eğitimi Kongresi Bildiri Kitabı, (vol. 2, pp. 46-53).
  52. https://asjp.cerist.dz/en/article/247352 Ministry of Education. (2020). كتاب التاريخ والجغرافيا السنة الرابعة من التعليم الابتدائي.Primary School 4th Grade History and Geography Textbook. Ministry of Education.