KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İlahiyat Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 25

İnanç Uğruna Bağların Yeniden İnşası: Mücâdele 22. Âyetinin Tefsir ve Sosyo-Psikolojik Okuması

Rebuilding Bonds for the Sake of Faith: A Socio-Psychological Reading of Verse 22 of Surah Al-Mujadalah

Eyüp Yiğit(DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI)0000-0003-0629-3812
Sayfa
71–82
Yayın Tarihi
2026-06-29
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Mücadele, Sevgi, Psikoloji, Sosyoloji.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Mücâdele sûresi 22. âyetini esas alarak Kur’ân’da sevgi, aidiyet ve sadakat kavramlarının hangi teolojik, psikolojik ve sosyolojik temeller üzerine inşa edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Söz konusu âyet, iman iddiasında bulunan bir bireyin Allah ve Resûlü’ne düşmanlık eden kimselerle –en yakın akrabaları dahi olsa– velâyet düzeyinde bir sevgi ilişkisi kuramayacağını vurgulaması bakımından, İslam düşüncesinde kimlik ve aidiyet tartışmalarının kilit âyetlerinden biridir.
💡
Sonuç & Katkı:Anahtar Kelimeler: Tefsir, Mücadele, Sevgi, Psikoloji, Sosyoloji.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tefsir · Mücadele · Sevgi

Özet

Bu çalışma, Mücâdele sûresi 22. âyetini esas alarak Kur’ân’da sevgi, aidiyet ve sadakat kavramlarının hangi teolojik, psikolojik ve sosyolojik temeller üzerine inşa edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu âyet, iman iddiasında bulunan bir bireyin Allah ve Resûlü’ne düşmanlık eden kimselerle –en yakın akrabaları dahi olsa– velâyet düzeyinde bir sevgi ilişkisi kuramayacağını vurgulaması bakımından, İslam düşüncesinde kimlik ve aidiyet tartışmalarının kilit âyetlerinden biridir. Çalışmanın önemi, bu âyetin yalnızca bireysel ahlâk veya inanç sadakati bağlamında değil; aynı zamanda toplumsal yapı, değerler hiyerarşisi ve psikolojik tutarlılık açısından taşıdığı kurucu rolü ortaya koymasından kaynaklanmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Mücâdele 22. âyetin Velâ ve Berâ kavramları çerçevesinde nasıl anlaşılması gerektiğini ortaya koymak; sevginin Kur’ân’da mutlak değil, hiyerarşik ve ilkesel bir olgu olarak konumlandırıldığını göstermektir. Bu bağlamda çalışma, âyette geçen “meveddet” kavramının sıradan bir insani ilişkiyi değil, akidevi bağlılık ve taraf olmayı ifade ettiğini savunmaktadır. Çalışmanın kapsamı, klasik tefsir literatürü (Taberî, Râzî, İbn Kesir başta olmak üzere) ile modern dönem yorumları dikkate alınarak, âyetin nüzûl bağlamı, dilsel yapısı ve kavramsal çerçevesinin incelenmesini içermektedir. Yöntem olarak metin merkezli tefsir analizi, kavramsal çözümleme ve disiplinlerarası (psikoloji ve sosyoloji) yorumlama birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın neticesinde, Mücâdele 22. âyetin cahiliye toplumundaki nesep temelli asabiyet anlayışını dönüştürerek, inanç merkezli bir kimlik ve aidiyet modeli inşa ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle âyet, bireysel iman tutarlılığını koruyan, toplumsal dayanışmayı ise hakikat ekseninde yeniden şekillendiren kurucu bir ilke ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Mücadele, Sevgi, Psikoloji, Sosyoloji.

Abstract

This study aims to examine the theological, psychological, and sociological foundations upon which the concepts of love, belonging, and loyalty are built in the Qur'an, based on verse 22 of Surah Al-Mujadalah. This verse is one of the key verses in Islamic thought regarding discussions of identity and belonging, as it emphasizes that an individual who claims to have faith cannot establish a relationship of love at the level of guardianship with those who are hostile to Allah and His Messenger, even if they are their closest relatives. The importance of this study stems from revealing the foundational role of this verse not only in the context of individual morality or faithfulness but also in terms of social structure, value hierarchy, and psychological consistency. The main objective of the research is to reveal how verse 22 of Surah Al-Mujadalah should be understood within the framework of the concepts of Velâ and Berâ; to show that love is positioned in the Qur'an not as an absolute but as a hierarchical and principled phenomenon. In this context, the study argues that the concept of “meveddet” in the verse does not refer to an ordinary human relationship, but rather to doctrinal commitment and allegiance. The scope of the study includes an examination of the verse's context of revelation, linguistic structure, and conceptual framework, taking into account classical exegetical literature (primarily Tabari, Razi, and Zemahshari) and modern interpretations. A qualitative research model was adopted as the methodology; text-centered exegesis analysis, conceptual analysis, and interdisciplinary (psychology and sociology) interpretation were used together. The research concludes that verse 22 of Surah Al-Mujadalah transforms the tribalism based on lineage in the pre-Islamic society and constructs an identity and belonging model centered on faith. In this respect, the verse establishes a founding principle that preserves individual consistency in faith and reshapes social solidarity around the axis of truth. Keywords: Exegesis, Struggle, Love, Psychology, Sociology.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yiğit, E. (2026). İnanç Uğruna Bağların Yeniden İnşası: Mücâdele 22. Âyetinin Tefsir ve Sosyo-Psikolojik Okuması. İlahiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 25, 71–82. https://ajindex.com/articles/1616644

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Auguste., Comte. Pozitif Felsefe Dersleri (Cours de Philosophie Positive). Paris: Bachelier, 1830.
  2. Beyzâvî, Nasreddin Ebû Said Abdullah b. Ömer b. Mahmut el- Şirâzî. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-teʾvîl. Beyrut: Dâru’l- İhyai’t-Türasi’l-Arabî, 1997.
  3. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Beyrut: Dâru’l-İbn Kesîr, 1987.
  4. Derveze, Muhammed İzzet. et-Tefsîrü’l-ḥadîs̱. 10 Cilt. Kahire: Dâru İhyai’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1383.
  5. Fazlu’r-Rahman. Major Themes of the Qur’an. Chicago: University of Chicago Press, 2009.
  6. Festinger, Leon. A Theory of Cognitive Dissonance. Stanford: Stanford University Press, 1957.
  7. İbn Atıyye, Ebû Muhammed Abdülhak. el-Muḥarrerü’l-vecîz. thk. Abdüsselâm Abdüşşâfî Muhammed. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübül-İlmiyye, 2000.
  8. İbn Kesir, Ebü’l-Fidâ İsmail. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Azîm. y.y.: Dâru’t-Tayyibe li’n-Neşr ve’t-Tavzi, 1999.
  9. İslamoğlu, Mustafa. Hayat Kitabı Kur’an. İstanbul: Düşün, 3. Basım, 2009.
  10. James, William. The Varieties of Religious Experience. New York: Longmans, Green, and Co., 1902.
  11. Karakelle, Sema. Psikolojiye Giriş 1. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Sosyoloji Lisans Programı, 2014.
  12. Köhelekli, Hayati. “Psikoloji ve Sosyoloji Açısından İbadet.” TDV İslam Ansiklopedisi. C. 19. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
  13. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmiʿ li-aḥkâmi’l-Ḳurʾân. Kahire: Darû’l-Kutubi’l- Mısrıyye, 1964.
  14. L. Berger, Peter. The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. (New York: Anchor Books, 1967.
  15. Râzî, Fahruddin er-. Mefâtihu’l-gayb. 32 Cilt. Beyrut: Daru İhyai Turasi’l-Arabi, 3. Basım, ts.
  16. Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed. Fetḥu’l-ḳadîr. Dımeşk-Beyrut: Dâru’l-İbn Kesîr, 1993.
  17. Taberî, Ebû Caʻfer Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-beyân. y.y.: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
  18. Turner, Bryan S. Religion and Social Theory. London: Sage Publications, 2011.
  19. Yaman, Ahmet. “TDV İslâm Ansiklopedisi”. Zıhâr. 387-390. İstanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 2013.
  20. Yazır, Muhammed Hamdi. Hak Dîni Kur’ân Dili. İstanbul: Yenda Yayın Dağıtım, ts.
  21. Yiğit, Eyüp. “Tefsir ve Psikoloji Bağlamında ‘Sabır ve Salat’ Kavramlarının İnsan Hayatındaki Yeri ve Önemi”. ISOREJ-Uluslararası Sosyal Araştırmalar ve Ulusal Eğitim Dergisi 8/5 (2024), 109-120.