Dergiler / GAB Akademi / 2026 / Cilt: 5 Sayı: Türk Dünyası Özel Sayısı Özel Sayı

Mevlânâ Lutfî’nin “Üstüne” Redifli Gazelinin Dilbilimsel İncelenmesi

Linguistic Analysis of Mevlânâ Lutfî’s Ghazal With the Redif of “Üstüne”

Nilüfer Karadavut(ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ, REKTÖRLÜK)0000-0002-1214-9641
Sayfa
83–91
Yayın Tarihi
2025-10-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bağlamda bildiride Mevlânâ Lutfî’nin “ûn üstüne” redifli gazeli üzerinden yapılacak olan dilbilimsel incelemeyle Lutfî’nin yeni ve özgün tarafları, üslûp özellikleri tartışılarak değerlendirilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Klâsik Türk edebiyatı, alan bakımından Osmanlı, Azerî ve Çağatay sahası olmak üzere üç kola ayrılmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çağatay Türkçesi 15. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar Orta Asya Türk yazı dilini teşkil eder. 15. yüzyıl Çağatay sahasında başta Ali Şir Nevaî olmak üzere Sekkakî, Gedaî, Yûsuf Emîrî, Hüseyin Baykara, Mevlânâ Lutfî gibi pek çok şair yetişmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bağlamda bildiride Mevlânâ Lutfî’nin “ûn üstüne” redifli gazeli üzerinden yapılacak olan dilbilimsel incelemeyle Lutfî’nin yeni ve özgün tarafları, üslûp özellikleri tartışılarak değerlendirilecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mevlânâ Lutfî · Lutfî Dîvânı · Gazel

Özet

Klâsik Türk edebiyatı, alan bakımından Osmanlı, Azerî ve Çağatay sahası olmak üzere üç kola ayrılmaktadır. Tarih içinde bu üç sahada üretilen edebî metinler klâsik Türk şiirini şekillendirip geliştirmiştir. Çağatay Türkçesi 15. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar Orta Asya Türk yazı dilini teşkil eder. 15. yüzyıl Çağatay sahasında başta Ali Şir Nevaî olmak üzere Sekkakî, Gedaî, Yûsuf Emîrî, Hüseyin Baykara, Mevlânâ Lutfî gibi pek çok şair yetişmiştir. Bu şairler arasında Mevlânâ Lutfî, 15. yüzyılın ilk yarısında yazdığı Türkçe şiirlerle Çağatay edebiyatının gelişmesinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada Çağatay Türkçesiyle eserler veren Mevlânâ Lutfî’nin Dîvânı’nda bulunan “-ûn üstüne” redifli gazel, dilbilimsel açıdan incelenerek gazel üzerine üslûp çalışması yapılacaktır. Edebî eserin ya da sanatçının üslûp özelliklerinin belirlenebilmesi için kullandığı sözcüklerin, cümle yapısının kısaca dil özelliklerinin ortaya konulması gerekir. Bu bağlamda bildiride Mevlânâ Lutfî’nin “ûn üstüne” redifli gazeli üzerinden yapılacak olan dilbilimsel incelemeyle Lutfî’nin yeni ve özgün tarafları, üslûp özellikleri tartışılarak değerlendirilecektir.

Abstract

Classical Turkish literature is divided into three branches in terms of area: Ottoman, Azerbaijani and Chagatai fields. Throughout history, the literary texts produced in these three areas have shaped and developed classical Turkish poetry. Chagatai Turkish constituted the written language of Central Asia Turks from the 15th century to the end of the 19th century. In the 15th century Chagatai field, many poets such as Ali Şir Nevaî, Sekkakî, Gedaî, Yûsuf Emîrî, Hüseyin Baykara, and Mevlânâ Lutfî were prominent. Among these poets, Mevlânâ Lutfî holds a significant place in the development of Chagatai literature with his Turkish poems written in the first half of the 15th century. İn this study will linguistically analyze the ghazal with the "–ûn üstüne" radif found in the Divan of Mevlana Lutfi, who produced works in Chagatai Turkish, and a stylistic analysis will be conducted on the ghazal. To determine the stylistic features of a literary work or artist, it is necessary to present the vocabulary, sentence structure, and in short, the linguistic characteristics they employed. In this context, the new and original aspects and stylistic features of Lutfi will be discussed and evaluated through the linguistic analysis to be carried out on Mevlana Lutfi's "–ûn üstüne" radif ghazal in this paper.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karadavut, N. (2025). Mevlânâ Lutfî’nin “Üstüne” Redifli Gazelinin Dilbilimsel İncelenmesi. GAB Akademi, Cilt: 5 Sayı: Türk Dünyası Özel Sayısı Özel Sayı, 83–91. https://ajindex.com/articles/1615198

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (16)

  1. Aksan, D. (2013). Şiir Dili ve Türk Şiir Dili. Bilgi Yayınevi.
  2. Aktaş, Ş. (2007). Edebiyatta Üslûp ve Problemleri. Akçağ Yayınları.
  3. Çağbayır, Y. (2016). Orhun Yazıtlarından Günümüze Türkiye Türkçesinin Sözvarlığı Büyük Türkçe Sözlük, C. 2, Ötüken- Tika Yayınları.
  4. Çalışkan, A. (2014). Üslûp ve Üslûp Belirleme Üzerine-1: İlk Belirlemeler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 7(34), 29-52.
  5. Dilçin, C. (1991). Fuzûlî’nin Bir Gazelinin Şerhi ve Yapısal Yönden İncelenmesi. A.Ü. DTCF Türk Dili ve Edebiyatı Böl. Türkoloji Dergisi. IX (1), 43-98.
  6. Divlekçi, C. (2009). Anlam-Üslûp İlişkisi Bağlamında Kur’ân’ın Üslûp Analizi (Fâtiha Sûresi Örneklemesi). [Yayınlanmamış Doktora Tezi], Ankara Üniversitesi.
  7. Eraslan, K. (1993). Çağatay Edebiyatı. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 8, 168- 176.
  8. İpekten, H. (2017). Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz. Dergâh Yayınları.
  9. Karaağaç, G. (1997). Lutfî Divanı (Giriş, Metin, Dizin, Tıpkıbasım). TDK Yayınları.
  10. Karadavut, N. (2022). Nedîm Dîvânı Üzerine Dilbilimsel Bir İnceleme [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
  11. Kurnaz, C. (1996). Hayâlî Bey Divânı’nın Tahlili. MEB Yayınları.
  12. Özünlü, Ü. (2001). Edebiyatta Dil Kullanımları. Multilingual Yayınları.
  13. Rifat, M. (2014). XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları-2. Yapı Kredi Yayınları.
  14. Saussure, F. (1998). Genel Dilbilim Dersleri, (çev. Berke Vardar). Multilingual Yayınları.
  15. Sarıbaş, T. (2001). Nesnellik Öznellik İkileminde Biçembilim ve Düzyazı Çözümlemesi için Bir Yöntem: Sabahattin Ali’nin ‘Kağnı’Adlı Öyküsü. Dilbilim ve Uygulamaları. (2), 81-95.
  16. Tutaş, N. (2006). Yazınsal Metinlerde Biçembilimsel İnceleme. Littera, Edebiyat Yazıları. 19, 169-180. Türkçe Sözlük, (2005). Türk Dil Kurumu Yayınları.