Dergiler / Fabad Eczacılık Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 51 Sayı: 1

Glisemik Kontrolün Ötesinde: Nörodejeneratif Hastalıklarda Antidiyabetik İlaçların Terapötik Potansiyeli

Repurposing Antidiabetic Agents as Potential Therapeutics in Neurodegenerative Diseases: Current Status and Future Perspectives

Ahmet Hüsamettin Baran(Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu)0000-0003-0830-313X
Sayfa
383–402
Yayın Tarihi
2026-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Son yıllarda gerçekleştirilen çalışmalardan elde edilen kanıtlar diyabet ve nörodejeneratif hastalıklar arasında önemli bağlantılar olduğunu ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu derleme, antidiyabetik ilaçların nörodejeneratif hastalıkların önlenmesi ve tedavisindeki terapötik potansiyelini ortaya koyan preklinik, klinik ve epidemiyolojik çalışmalara odaklanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nörodejeneratif hastalıkların yol açtığı sakatlık, morbidite ve mortalite oranlarındaki artış dünya nüfusundaki yaşlanma hızına paralel artmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Son yıllarda gerçekleştirilen çalışmalardan elde edilen kanıtlar diyabet ve nörodejeneratif hastalıklar arasında önemli bağlantılar olduğunu ortaya koymuştur.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:nörodejeneratif hastalıklar · tip 1 diabetes mellitus · tip 2 diabetes mellitus

Özet

Bu derleme, antidiyabetik ilaçların nörodejeneratif hastalıkların önlenmesi ve tedavisindeki terapötik potansiyelini ortaya koyan preklinik, klinik ve epidemiyolojik çalışmalara odaklanmaktadır. Nörodejeneratif hastalıklar dünyada her geçen gün artan prevalansa sahip, yaşam kalitesini önemli derecede bozan, ilerleyici ve heterojen yapılarıyla sağlık sistemleri ve sosyoekonomik yapı üzerinde ciddi yük oluşturan önemli halk sağlığı sorunlarıdır. Nörodejeneratif hastalıkların yol açtığı sakatlık, morbidite ve mortalite oranlarındaki artış dünya nüfusundaki yaşlanma hızına paralel artmaktadır. Nörodejeneratif hastalıklar karmaşık etyolojileri ve ilerleyici yapıları nedeniyle tanı ve tedavide önemli zorluklar ortaya çıkarmaktadır. Son yıllarda bu hastalıkların altında yatan temel mekanizmaları anlamak için büyük ilerlemeler kaydedilmiş olsa da mevcut tedaviler sadece bilişsel gerilemeyi ve/veya motor semptomları hafifletebilmekte, hastalığı yavaşlatma, durdurma veya önleme konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda nöronal işlevi iyileştirecek ve altta yatan hastalık süreçlerini yavaşlatacak güncel tedavilere acil ihtiyaç vardır. Son yıllarda gerçekleştirilen çalışmalardan elde edilen kanıtlar diyabet ve nörodejeneratif hastalıklar arasında önemli bağlantılar olduğunu ortaya koymuştur. Bu derlemenin temel amacı, bu alandaki araştırmacılara, antidiyabetik ajanların nörodejeneratif hastalıklardaki etkilerini değerlendirmeleri için güncel bir bakış açısı sunarak, gelecekteki bilimsel çalışmalara yön vermektir.

Abstract

This review focuses on preclinical, clinical, and epidemiological studies that demonstrate the therapeutic potential of antidiabetic drugs for the prevention and treatment of neurodegenerative diseases. Neurodegenerative disorders are a significant public health concern with a rising global prevalence. These conditions are progressive and heterogeneous, substantially reducing quality of life and imposing a considerable burden on healthcare systems and society. The increase in disability, morbidity, and mortality associated with these diseases occurs in parallel with the aging of the global population. Due to their complex etiology and progressive nature, neurodegenerative diseases present significant challenges in diagnosis and treatment. Current treatments are often limited to alleviating cognitive and/or motor symptoms and are largely insufficient in slowing, halting, or preventing disease progression. Consequently, there is an urgent need for novel therapies that can enhance neuronal function and impede the progression of underlying disease processes. Recent evidence from scientific studies has revealed important links between diabetes and neurodegenerative diseases. This review aims to guide future research by providing an up-to-date overview of the effects of antidiabetic agents on neurodegenerative diseases.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Baran, A. H. (2026). Glisemik Kontrolün Ötesinde: Nörodejeneratif Hastalıklarda Antidiyabetik İlaçların Terapötik Potansiyeli. Fabad Eczacılık Bilimler Dergisi, Cilt: 51 Sayı: 1, 383–402. https://doi.org/10.55262/fabadeczacilik.1774008

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (1)

  1. Abdelgaied, M. Y., Abdelgawad, O., Rashad, M. H., Solayman, M. H., & El-Tayebi, H. M. (2026). Efficacy and tolerability of metformin as an adjuvant therapy in patients with relapse-remitting multiple sclerosis receiving interferon beta 1a: A randomized pilot trial. Journal of Neuroimmunology, 412, 578852. https://doi.org/10.1016/j.jneuroim. 2025.578852