Dergiler / Doğu Dilleri Dergisi / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 1

HİNTÇE (HİNDĪ) İLE FARSÇANIN ORTAK SÖZ VARLIĞI: HABLÜ’L-METÎN GAZETESİ ÖRNEĞİ

THE SHARED LEXICON OF HINDI (HINDī) AND PERSIAN: THE CASE OF THE HABLÜ’L-METÎN NEWSPAPER

Ferruh Sadıkzade(ANKARA ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1614-571X
Esra Büyükbahçeci(ANKARA ÜNİVERSİTESİ, DİL VE TARİH COĞRAFYA FAKÜLTESİ, DOĞU DİLLERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ, HİNDOLOJİ ANABİLİM DALI)0000-0002-3339-0071
Sayfa
20–29
Yayın Tarihi
2026-06-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen veriler, Farsça kökenli söz varlığının idarî ve hukukî yapı, gündelik yaşam, dinî terminoloji, ekonomik ilişkiler ve basın dili gibi alanlarda yoğunlaştığını göstermektedir. ‘Hukūmat, kānūn, adālat, bāzār, dost, duā, namāz, khabar ve siyāsat’ gibi kelimelerin hem Hintçe (Hindī)’de aktif biçimde kullanılması hem de Farsça gazete metinlerinde işlevsel olarak yeniden üretilmesi iki dil arasındaki tarihsel etkileşimin sürekliliğine işaret etmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Farsça ile Hintçe (Hindī) arasındaki dilsel etkileşim, Hint alt kıtasında yüzyıllar boyunca süregelen tarihsel temasın bir sonucu olarak şekillenmiş ve özellikle Farsçanın bölgedeki prestij dili konumu aracılığıyla Hintçe (Hindī)’nin söz varlığı üzerinde belirleyici bir etki oluşturmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, söz konusu etkileşimi Kalküta’da yayımlanan Hablü’l-Metîn gazetesi üzerinden inceleyerek Hintçe (Hindī)’de yaygın olarak kullanılan Farsça kökenli söz unsurlarının Hindistan’da üretilen Farsça metinlerdeki kullanım ve yansımalarına odaklanmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen veriler, Farsça kökenli söz varlığının idarî ve hukukî yapı, gündelik yaşam, dinî terminoloji, ekonomik ilişkiler ve basın dili gibi alanlarda yoğunlaştığını göstermektedir. ‘Hukūmat, kānūn, adālat, bāzār, dost, duā, namāz, khabar ve siyāsat’ gibi kelimelerin hem Hintçe (Hindī)’de aktif biçimde kullanılması hem de Farsça gazete metinlerinde işlevsel olarak yeniden üretilmesi iki dil arasındaki tarihsel etkileşimin sürekliliğine işaret etmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Farsça · Hintçe · Hablü’l-Metîn

Özet

Farsça ile Hintçe (Hindī) arasındaki dilsel etkileşim, Hint alt kıtasında yüzyıllar boyunca süregelen tarihsel temasın bir sonucu olarak şekillenmiş ve özellikle Farsçanın bölgedeki prestij dili konumu aracılığıyla Hintçe (Hindī)’nin söz varlığı üzerinde belirleyici bir etki oluşturmuştur. Bu çalışma, söz konusu etkileşimi Kalküta’da yayımlanan Hablü’l-Metîn gazetesi üzerinden inceleyerek Hintçe (Hindī)’de yaygın olarak kullanılan Farsça kökenli söz unsurlarının Hindistan’da üretilen Farsça metinlerdeki kullanım ve yansımalarına odaklanmaktadır. Araştırmada gazetenin seçilmiş nüshaları sistematik olarak taranmıştır. Hintçe (Hindī)’de kullanılan Farsça kökenli kelimelerin Farsça metinlerdeki kullanımları etimolojik sözlükler ve karşılaştırmalı dil verileri aracılığıyla analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda söz konusu unsurların biçimsel süreklilik (doğrudan ödünçleme), anlamsal kayma ve anlam genişlemesi olmak üzere üç temel kategoride yoğunlaştığı görülmüştür. Elde edilen veriler, Farsça kökenli söz varlığının idarî ve hukukî yapı, gündelik yaşam, dinî terminoloji, ekonomik ilişkiler ve basın dili gibi alanlarda yoğunlaştığını göstermektedir. ‘Hukūmat, kānūn, adālat, bāzār, dost, duā, namāz, khabar ve siyāsat’ gibi kelimelerin hem Hintçe (Hindī)’de aktif biçimde kullanılması hem de Farsça gazete metinlerinde işlevsel olarak yeniden üretilmesi iki dil arasındaki tarihsel etkileşimin sürekliliğine işaret etmektedir. Çalışma, Farsçadan Hintçe (Hindī)’ye gerçekleşen söz varlığı aktarımının basit bir alıntılama süreci olmadığını, dil teması ve kültürel etkileşim sonucunda yeniden üretilen ve farklı işlevler kazanan bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract

The linguistic interaction between Persian and Hindi (Hindī) has been shaped by centuries of historical contact on the Indian subcontinent, and Persian, particularly through its status as a prestige language in the region, has exerted a significant influence on the vocabulary of Hindi (Hindī). This study examines this interaction through the newspaper Habl al-Matīn, published in Calcutta, and focuses on the use and reflections of Persian-derived lexical items commonly employed in Hindi (Hindī) within Persian texts produced in India. Selected issues of the newspaper were systematically examined. The uses of Persian-derived words employed in Hindi (Hindī) were analysed in Persian texts through etymological dictionaries and comparative linguistic data. The findings indicate that these lexical items are concentrated in three main categories: formal continuity (direct borrowing), semantic shift, and semantic expansion. The data further demonstrate that Persian-derived vocabulary is particularly prevalent in such domains as administrative and legal structures, everyday life, religious terminology, economic relations, and journalistic language. The active use of words such as hukūmat, kānūn, adālat, bāzār, dost, duā, namāz, khabar, and siyāsat in both Hindi (Hindī) and Persian newspaper texts points to the continuity of the historical interaction between the two languages. The study reveals that the transfer of vocabulary from Persian into Hindi (Hindī) was not a simple borrowing process but rather a process that was reconstituted through language contact and cultural interaction and acquired new functions in different contexts.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sadıkzade, F., Büyükbahçeci, E. (2026). HİNTÇE (HİNDĪ) İLE FARSÇANIN ORTAK SÖZ VARLIĞI: HABLÜ’L-METÎN GAZETESİ ÖRNEĞİ. Doğu Dilleri Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 1, 20–29. https://doi.org/10.61134/audodilder.1888395

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Alam, M. (2004). The Languages of Political Islam: India 1200–1800. University of Chicago Press.
  2. Alam, M.- Subrahmanyam, S. (1998). The Mughal State (1526-1750). Delhi: Oxford University Press.
  3. Amanat, A. (2016). Iran and the West in the 19th Century. Tehran: Markaz.
  4. Bilkan, A. F. (2007). Sebk-i Hindî çalışmaları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 5(9), 359-388.
  5. Dehkhodā, A. A. (1998). Loghat-nāmeh-ye Dehhodâ. Tehran: University of Tehran Press.
  6. Demirel, Şener (2006). 17. Yüzyıl Sebk-i Hindî şairlerinden Nâilî ve Fehîm’in şiirlerinde somutlaştırma veya alışılmamış bağdaştırmalar. H. Aynur, M. Çakır ve H. Koncu (Haz.), Sözde ve anlamda farklılaşma: Sebk-i Hindî içinde (ss. 35-88). İstanbul: Turkuaz Yayınları.
  7. Faruqi, S. R. (2003). A Long History of Urdu Literary Culture. (edits. Sheldon Pollock). London: University of California Press.
  8. Ferci, M. (1389/2010). Tārīḫ-i maṭbūʿāt-i fārsī dar Hind. Tahran: Markaz-i Naşr.
  9. Ferci, M. (1399/2020). Hablü’l-Metîn ve Terakkî-yi Îrân: Negâhî entikâdî be râh-hâ-yi ruznâme-yi Hablü’l-Metîn-i Kalkata der ḥavze-yi ʿulūm-i cedīd ve taʿlīm u terbiyet-i ʿumûmî. Tahran: Neqd-e Farhang.
  10. Ferci, M. (1399/2020). Ruznāmeye-ye Hablü’l-Matīn: Bārresī-ye tārīḫī va moẓmūnī. Tahran: Nāşir.
  11. Grierson, G. A. (1927). Linguistic Survey of India. Calcutta: Government of India Central Publication Branch.
  12. Jabbari, A. (2023). A Making Persianate Modernity: Language and Literary History between İran and India. New York: Cambridge University Press.
  13. Kaya, K. (2024). Hint Ortaçağ Tarihi ‘Türk Egemenliğinde Delhi Sultanlığı’. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
  14. Kesik, B. (2009). Koca Râgıb Paşa’nın Şiirlerinde Sebk-i Hindî Tesiri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, (2), 150-169.
  15. Lazard, G. (1992). A Grammar of Contemporary Persian. New York: Cambridge University Press.
  16. Metcalf, B. (2009). Islamic Revival in British India. USA: Princeton University Press.
  17. Okumuş, Ö. (1989). Hind üslûbu (Sebk-i Hindî). Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Bilimleri Araştırma Dergisi, (17), 107-116.
  18. Öztekin, Ö. (2009). Eski Şiire Diyalektik Gönderme: Sebk-i Hindî’nin Alışılmamış Bağdaştırmalarında Metaforik Bir Yansıma Olarak Karşıtların Birliği. Turkish Studies, 4 (1-I), 519-528.
  19. Platts, J. T. (1884). A Dictionary of Urdu, Classical Hindi, and English. London: W. H. Allen & Co.
  20. Rabino, H. L., Hâmî-zâde, C. (1377/1998). Rûznâme-hâ-yi Îrân az âğâz tâ sâl-i 1289 şemsî: bâ ezâfât u şerh-i kâmil be-hemrâh-i tasâvîr-i rûznâme-hâ. Tahran: Ettelâʿât.
  21. Şemîsâ, S. (1383). Sabk-shenâsî-yi she‘r. Tahran: Ferdows.
  22. Toker, H. (1996). Sebk-i Hindî (Hind üslûbu). İlmi Araştırmalar, (2), 141-150.
  23. Turner, R. L. (1966). A Comparative Dictionary of Indo-Aryan Languages. Oxford University Press.