Dergiler / Çankırı Karatekin Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 6 Sayı: 1 Özel Sayı

YAHUDİ TEOLOJİSİNDE FİLİSTİN

Palestine in Jewish Theology

İsmet Eşmeli(PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4551-0309
Pakize Yilmaz(Pamukkale Üniversitesi)0009-0004-1050-017X
Mehmet Kiras(Pamukkale Üniversitesi)0009-0006-9334-6204
Sayfa
43–54
Yayın Tarihi
2026-02-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak çalışma; Filistin’in Yahudi teolojisinde tarihsel hafıza, dinî kimlik ve kutsal mekân anlayışının şekillenmesinde temel bir rol oynadığını ve bu konunun dinler tarihi ve Türk ve Müslüman dünyası çalışmaları açısından önemli bir araştırma alanı sunduğunu ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Filistin coğrafyasının Yahudi teolojisindeki yerini tarihsel ve teolojik bağlamlarıyla ele almayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Makalede öncelikle Filistin’in Roma ve İslam dönemlerindeki tarihsel durumu incelenmekte; bu dönemlerde yaşanan siyasal, toplumsal ve dinî dönüşümlerin Yahudi teolojik hafızası üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak çalışma; Filistin’in Yahudi teolojisinde tarihsel hafıza, dinî kimlik ve kutsal mekân anlayışının şekillenmesinde temel bir rol oynadığını ve bu konunun dinler tarihi ve Türk ve Müslüman dünyası çalışmaları açısından önemli bir araştırma alanı sunduğunu ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dinler Tarihi · Filistin · Yahudi Teolojisi

Özet

Bu çalışma, Filistin coğrafyasının Yahudi teolojisindeki yerini tarihsel ve teolojik bağlamlarıyla ele almayı amaçlamaktadır. Yahudi dini düşüncesinde Filistin, yalnızca tarihsel bir yurt ya da siyasi bir mekân olarak değil, Tanrı ile İsrailoğulları arasında kurulan ahdin mekânsal tezahürü olarak “Arz-ı Mev‘ûd” kavramı çerçevesinde kutsal bir anlam taşımaktadır. Bu yönüyle Filistin, Yahudi kutsal metinlerinde ilahi vaat, seçilmişlik anlayışı ve kolektif kimliğin inşasıyla doğrudan ilişkilendirilen merkezî bir teolojik unsur olarak öne çıkmaktadır. Makalede öncelikle Filistin’in Roma ve İslam dönemlerindeki tarihsel durumu incelenmekte; bu dönemlerde yaşanan siyasal, toplumsal ve dinî dönüşümlerin Yahudi teolojik hafızası üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir. Roma dönemiyle birlikte ortaya çıkan yıkım ve sürgün tecrübesi, Filistin’in Yahudi düşüncesindeki kutsallığını ortadan kaldırmamış; aksine bu coğrafyaya yönelik teolojik bağlılığı güçlendirmiştir. İslam döneminde ise Filistin, çok dinli bir yapı içerisinde varlığını sürdürmüş ve Yahudi geleneğinde kutsallığını korumaya devam etmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Yahudi teolojisinde vaat edilmiş topraklar anlayışı, ahitleşme öğretisi bağlamında ele alınmakta; Tevrat metinleri, tarihsel tecrübeler ve yorum geleneği arasındaki ilişki analiz edilmektedir. Bu çerçevede Arz-ı Mev‘ûd kavramının tarih boyunca farklı bağlamlarda nasıl yeniden yorumlandığı ortaya konulmaktadır. Ayrıca bu kavram, İslam geleneğindeki yaklaşımlarla karşılaştırmalı bir perspektif içerisinde değerlendirilerek Filistin’in farklı dinî geleneklerdeki kutsallık algısına dikkat çekilmektedir. Sonuç olarak çalışma; Filistin’in Yahudi teolojisinde tarihsel hafıza, dinî kimlik ve kutsal mekân anlayışının şekillenmesinde temel bir rol oynadığını ve bu konunun dinler tarihi ve Türk ve Müslüman dünyası çalışmaları açısından önemli bir araştırma alanı sunduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract

This study aims to examine the place of Palestine in Jewish theology within its historical and theological contexts. In Jewish religious thought, Palestine is not merely regarded as a historical homeland or a political territory, but rather as a sacred space that represents the spatial manifestation of the covenant established between God and the Israelites, conceptualized through the notion of the “Promised Land” (Arz-i Mawʿūd). In this respect, Palestine emerges as a central theological concept in Jewish sacred texts, closely associated with divine promise, the idea of chosenness, and the construction of collective identity. The article first explores the historical status of Palestine during the Roman and Islamic periods and evaluates the impact of political, social, and religious transformations in these eras on Jewish theological memory. The destruction and experience of exile during the Roman period did not diminish the sacred status of Palestine in Jewish thought; on the contrary, these developments strengthened theological attachment to the land. During the Islamic period, Palestine continued to exist within a multi-religious framework and maintained its sacred significance within Jewish tradition. In the second part of the study, the concept of the Promised Land in Jewish theology is examined within the framework of covenantal doctrine, analyzing the relationship between biblical texts, historical experience, and interpretative tradition. In this context, the study demonstrates how the notion of the Promised Land has been reinterpreted throughout history in different settings. Furthermore, this concept is addressed from a comparative perspective by considering Islamic approaches, drawing attention to perceptions of sacredness attributed to Palestine in different religious traditions. The study concludes that Palestine plays a fundamental role in shaping historical memory, religious identity, and understandings of sacred space in Jewish theology, and that this subject constitutes a significant field of inquiry for the history of religions and Turkic studies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ata, E., Eşmeli, İ., Yilmaz, P., Çalışkan, E. Ş., İçen, A. Ç., Kiras, M. (2026). YAHUDİ TEOLOJİSİNDE FİLİSTİN. Çankırı Karatekin Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Cilt: 6 Sayı: 1 Özel Sayı, 43–54. https://doi.org/10.71096/cakutad.1851190

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. Adam, B. (2004). Kutsal Toprak, Mesih ve Terör. Dini Araştırmalar, 7(20), 61-72.
  2. Adam, B. (Ed.). (2018). Dinler Tarihi (5. bs). Ankara: Grafiker Yayınları.
  3. Altuntaş, H. ve Şahin, M. (Çev.). (2009a). Kur’ân-ı Kerîm Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlıǧı.
  4. Altuntaş, H., ve Şahin, M. (Çev.). (2009b). Kur’an-ı Kerim Meali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı.
  5. Asbridge, T. (2011). The Crusades: The Authoritative History of the War for the Holy Land. New York: Ecco Press.
  6. Bileydi, M. (2005). İsrail Devleti’nin Kuruluşu ve Bölgesel Etkileri (1948-2000). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  7. Brunton, J. (2023). The Mamluks: Slave Warriors of Medieval Islam. Stroud: Amberley Publishing.
  8. Çelik, E. (2025). Klasik ve Çağdaş Müfessirlerin Perspektifinden Arz-ı Mev‘ûd Meselesi: Kur’an Yahudilerin İddiasını Destekliyor Mu? Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 385-409.
  9. Demirci, K. (1998). Hıristiyanlık. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 17, ss. 328-340) içinde. İstanbul: TDV Yayınları.
  10. Duygu, Z. (2025). Vadedilmiş Topraklar. Kronik.
  11. Goffman, D. (2002). Ottoman Empire and Early Modern Europe. New York: Cambridge University Press.
  12. Güç, A. (2003). Çeşitli Dinlerde ve İslamda Kurban. Bursa: Düşünce Kitabevi.
  13. Gündüz, Ş. (Ed.). (2024). Dünya Dinleri. İstanbul: Milel Nihal Yayınları.
  14. Gürkan, S. L. (2022). Yahudilik. İstanbul: İSAM Yayınları.
  15. Harman, Ö. F. (2002). Kudüs. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 26, ss. 323-327) içinde. Ankara: TDV Yayınları.
  16. Hasanoğlu, E. (2022). Yahudilikte Ahit Anlayışı. Cihanmüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 1(2), 41-68.
  17. İbni Kesir. (1969). Tefsirü’l-Kur’ani’l-azim. Darü’l-Ma’rife.
  18. Karahan, S. (2019). Siyonizmin Teolojik Temelleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  19. Karahan, S. (2021). Siyonist Öğretide Vaat Edilmiş Topraklar. Ortadoğu Etütleri, 13(2), 177-213.
  20. Kurt, A. O. (2006). İkinci Mabed Dönemi Yahudiliğine Genel Bir Bakış. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(2), 437-454.
  21. Kutsal Kitap: Eski ve Yeni Antlaşma (Tevrat, Zebur, Incil). (2001). İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi.
  22. Küçük, A. (1991). Arz-ı Mev’ûd. (C. 3, ss. 442-444) içinde. İstanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi.
  23. Küçük, A. (1992). Yahudilikdeki Arz-ı Mev’ud Anlayışının Boyutları. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 33(3-4), 101-112.
  24. Memiç, F. (2010). Yahudilik’te ve İslam’da Arz-ı Mev’ud Anlayışı. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
  25. Meral, Y. (2021). Yahudi Kaynakları Işığında Yahudilik. İstanbul: Milel Nihal Yayınları.
  26. Özalp, M. (2019). Yahudilik’te ‘Tikkun Olam: Dünyayı Tamir Etme’ Kavramı Üzerine Bir Araştırma. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 23(1), 291-309.
  27. Özüçalışır, A. (2024). Kur’an’a Göre Arz-ı Mev’ud: İlahî Vaad ve Tarihsel Arka Plan. Genç Mütefekkirler Dergisi, 5(4), 1184-1220.
  28. Schneer, J. (2012). The Balfour Declaration: The Origins of the Arab-Israeli Conflict. London: Bloomsbury Publishing.
  29. Sebag Montefiore, S. (2016). Kudüs: Bir Şehrin Biyografisi (C. Demirkan, Çev.). İstanbul: Pegasus Yayınları.
  30. Taberi. (2017). Et-Tefsirü’t-Taberi Camial-Beyan fi te’vili’l-Kur’an tercümesi. İstanbul: Hisar Yayınları.
  31. Taşpınar, İ. (2023). Yahudi Kaynaklarına Göre Yahudilik’te Ahiret İnancı. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
  32. Tümer, G. ve Küçük, A. (2002). Dinler Tarihi. Ankara: Ocak Yayınları.
  33. Tümer, G. ve Küçük, A. (2017). Dinler Tarihi. Ankara: Berikan Yayınevi.