KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 2

SOSYAL BİR KİMLİK OLARAK “OYUNCU”: TARİHSEL BİR ÇÖZÜMLEME

“THE ACTOR” AS A SOCIAL IDENTITY: A HISTORICAL ANALYSIS

İbrahim Güngör(DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3633-8524
Sayfa
481–509
Yayın Tarihi
2026-10-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, bu üç izleğin tiyatro tarihinin hiçbir evresinde tümüyle yok olmadığı; biçim ve anlam kaymaları yaşayarak her dönemde varlığını sürdürdüğü saptanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Batılı ana akım tiyatro tarihi çerçevesinde oyuncunun sosyal kimliğinin tarihsel süreç içinde nasıl biçimlendiğini ve dönüştüğünü, özgün bir terminoloji olarak ortaya atılan üç temel kimlik izleği ekseninde ele almayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tarih öncesinden günümüze uzanan süreçte sosyal bir kimlik olarak “oyuncu” için belirlenen üç temel izlek -“toplumsal sorumluluk taşıyan”, “kutsal” ve “toplum dışı”- bu çalışmanın hem araştırma hem de tartışma başlıklarını oluşturmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, bu üç izleğin tiyatro tarihinin hiçbir evresinde tümüyle yok olmadığı; biçim ve anlam kaymaları yaşayarak her dönemde varlığını sürdürdüğü saptanmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Oyuncu · Kimlik · Tiyatro Tarihi

Özet

Bu çalışma, Batılı ana akım tiyatro tarihi çerçevesinde oyuncunun sosyal kimliğinin tarihsel süreç içinde nasıl biçimlendiğini ve dönüştüğünü, özgün bir terminoloji olarak ortaya atılan üç temel kimlik izleği ekseninde ele almayı amaçlamaktadır. Tarih öncesinden günümüze uzanan süreçte sosyal bir kimlik olarak “oyuncu” için belirlenen üç temel izlek -“toplumsal sorumluluk taşıyan”, “kutsal” ve “toplum dışı”- bu çalışmanın hem araştırma hem de tartışma başlıklarını oluşturmaktadır. Çalışma boyunca kronolojik bir akışla her bir izleğin tarihsel süreçteki anlam kaymaları, dönüşümleri ve diğer izleklerle kesişimleri izlenmiştir. Temel kimlik kuramlarından hareketle 1800 öncesi “verili kimlikler”, 1800–1980 arası “inşa kimlikler” ve 1980 sonrası “icat kimlikler” dönemleri olarak çerçevelenen bu tarihsel zeminde sosyal bir kimlik olarak “oyuncu”nun üç temel izleği, dönemsel değişimleri ve birbirleriyle etkileşimleri üzerinden çözümlenmiştir. Çalışma, kavramsal-tarihsel ve yorumsamacı bir çözümleme yaklaşımını benimsemekte; kimlik kuramı, oyunculuk kuramı ve tiyatro tarih yazımı literatürünü karşılaştırmalı bir okumaya açmaktadır. Sonuç olarak, bu üç izleğin tiyatro tarihinin hiçbir evresinde tümüyle yok olmadığı; biçim ve anlam kaymaları yaşayarak her dönemde varlığını sürdürdüğü saptanmaktadır.

Abstract

This study aims to analyze how the actor’s social identity has been shaped and transformed over time within the framework of mainstream Western theatre history, along three key identity trajectories proposed as an original conceptual terminology. Across the span reaching from prehistory to the present, these three trajectories -“bearer of social responsibility,” “the sacred,” and “the outsider”- constitute both the research focus and the discussion threads of this study. Following a chronological flow, the semantic shifts, transformations, and intersections of each trajectory with the others have been traced across the historical process. Building on foundational identity theories, the historical terrain is framed through three periods: “given identities” before 1800, “constructed identities” between 1800–1980, and “invented identities” after 1980. The three core trajectories of the actor as a social identity are analyzed through the lens of periodic shifts and their interactions with one another. The study adopts a conceptual-historical and hermeneutic analytical approach, opening the literature of identity theory, acting theory, and theatre historiography to a comparative reading. The study concludes that none of the three trajectories fully disappears at any point in theatre history; rather, each persists across every era through shifts in form and meaning.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Güngör, İ. (2026). SOSYAL BİR KİMLİK OLARAK “OYUNCU”: TARİHSEL BİR ÇÖZÜMLEME. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 2, 481–509. https://ajindex.com/articles/1606342

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (73)

  1. And, M. (1962). Bizans Tiyatrosu. Forum Yayınları.
  2. Aristoteles. (1987). Poetika (İ. Tunalı, Çev.). Remzi Kitabevi.
  3. Barish, J. (1981). The antitheatrical prejudice. University of California Press.
  4. Battoni, L. (2014a). Muhalefet ile Direnme Arasında Kalan Gösteri Dünyası, Pandomim Oyuncularının Hristiyanlığı Kabul Etmesi (L. T. Basmacı, Çev.). In Umberto Eco (Ed.), Ortaçağ (ss. 696-699). Alfa Basım Yayım.
  5. Battoni, L. (2014b). Erken Ortaçağda Gösteri Dünyasının İzleri (L. T. Basmacı, Çev.). In Umberto Eco (Ed.), Ortaçağ (ss. 699-705). Alfa Basım Yayım.
  6. Bauman, Z. (2017). Kimlik (M. Hazır, Çev.). Heretik Yayınları.
  7. Beck, J. (1993). Zor zamanlarda tiyatro: Living Theater (Y. Baykul, Çev.). In A. Çalışlar (Haz.), 20. yüzyılda tiyatro (ss. 353-358). Mitos Boyut Yayınları.
  8. Berger, P. ve Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası (V. S. Öğütle, Çev.). Paradigma Yayınları.
  9. Bilgin, N. (2007). Kimlik inşası. Aşina Kitaplar.
  10. Boal, A. (2011). Ezilenlerin tiyatrosu (N. Hasgül, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  11. Boal, A. (2012). Arzu gökkuşağı (F. Güllü, S. Yılancı, E. Aydın, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  12. Bonnard, A. (2016). İnsan ve tragedya (Y. Atan, Çev.). Evrensel Basım Yayın.
  13. Braun, E. (2013). Yönetmen ve sahne (B. S. Şener, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  14. Brecht, B. (1964). Epik Tiyatro Üzerine (K. Şipal, Çev.). de Yayınevi.
  15. Brecht, B. (1981). Epik tiyatro (K. Şipal, Çev.). Say Kitap Pazarlama.
  16. Brecht, B. (1994). Oyun sanat ve dekor (K. Şipal, Çev.). Cem Yayınevi.
  17. Brockett, O. (2000). Tiyatro tarihi. (S. Sokullu, T. Sağlam, S. Dinçel, S. Çelenk, S. B Öndül, B. Güçbilmez, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  18. Brockett, O. G. ve Ball, R. J. (2018). Tiyatronun temelleri (M. Akşehir, Çev.). Karakalem Kitabevi Yayınları.
  19. Bürger, P. (2010). Avangard Kuramı. (E. Özbek, Çev.). İletişim Yayınları.
  20. Candan, A. (2013). Öncü tiyatro ve dijital çağda gösterim. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  21. Carlson, M. (2013). Performans: bir giriş (B. Güçbilmez, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  22. Castelli, P. (2013). Rönesans estetiği (D. Kundakçı, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
  23. Chaikin, J. (2001). The presence of the actor. Theater Communication Group.
  24. Chubbuck, I. (2014). Aktörün gücü (A. E. Has ve B. C. Has, Çev.). Engin Matbaacılık.
  25. Cole, T., Chinoy, H. K. ve Kirish, J. (1997). Oyunculuk Sanatı (A. M. Balay, Çev.). Mitos Boyut Yayınları.
  26. Dalyanoğlu, D. (2009). Richard Schechner ve Çevresel Tiyatro. Mimesis Dergisi 16. 17-23.
  27. Diderot, D. (2000). Aktörlük üzerine aykırı düşünceler (S. E. Siyavuşgil, Çev.). MEB Yayınları.
  28. Dinkgrafe, D. V. (2001). Approaches to acting. Continuum.
  29. Eliade, M. (2003). Dinsel inançlar ve düşünceler tarihi 1 (A. Berktay, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
  30. Elliott, A. ve Lemert, C. (2011). Yeni bireycilik (B. Kıcır, Çev.). Sel Yayıncılık.
  31. Faulkner, N. (2014). Marksist dünya tarihi (T. Öncel, Çev.). Yordam Kitap.
  32. Fischer-Lichte, E. (2016). Performatif estetik (T. Acil, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  33. Fuchs, E. (2003). Karakterin ölümü (B. Güçbilmez, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  34. Foucault, M. (2015). Öznenin yorumbilgisi (F. Keskin, Çev.). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  35. Freire, P. (2013). Ezilenlerin pedagojisi (E. Özbek, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  36. Gleason, P. (2014). Kimliği tanımlamak: Semantik bir tarih, kimlik politikaları (F. Mollaer, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
  37. Grotowski, J. (2002). Yoksul bir tiyatroya doğru (H. Yetişkin Çev.). Tavanarası Yayıncılık.
  38. Güngör, İ. (2020). Günümüzde sosyal bir kimlik olarak oyuncunun belirleyenleri ve role yansımaları (Yayımlanmamış Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sahne Sanatları Anasanat Dalı, İzmir.
  39. Habif, V. (2008). Antik Yunan’da oyunculuk ve çağdaş uygulamalar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, dan. Kerem Karaboğa, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Anabilim Dalı, İstanbul.
  40. Hauser, A. (1984). Sanatın toplumsal tarihi 2 (Y. Gölönü, Çev.). Remzi Kitabevi.
  41. Heinich, N. (2013). Sanat sosyolojisi (T. Arnas, Çev.). Bağlam Yayıncılık.
  42. Hogg, M. A. ve Abrams, D. (1988). Social identifications: A social psychology of intergroup relations and group processes. Routledge.
  43. Hood, B. (2014). Benlik yanılsaması (E. Özdemir, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  44. İnan, A. (1986). Tarihte ve günümüzde şamanlık. Türk Tarih Kurumu.
  45. Jenkins, R. (2016). Sosyal kimlik (G. Bostancı, Çev.). Everest Yayınları.
  46. Karaboğa, K. (2008). Tragedya ile sınırları aşmak. E Yayınları.
  47. Karaboğa, K. (2012). Oyunculuk sanatında yöntem ve paradoks. Habitus Kitap.
  48. Karacabey, S. (2009). Brecht’ten sonra. DeKi Basım Yayım.
  49. Karaduman, S. (2010). Modernizmden postmodernizme kimliğin yapısal dönüşümü. Journal of Yaşar University, 17(5), 2886-2899.
  50. Kershaw, B. (2015). Radikal performans (B. S. Şener, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  51. Latacz, J. (2006). Antik Yunan tragedyaları (Y. Onay, Çev.). Mitos-Boyut Yayınevi.
  52. Meyerhold, V. (1997). Meyerhold Tiyatrosunda Yaratım Metodu Konulu Bir Tartışmadan (A. Berktay, Çev.). In A. Berktay (Der.) Tiyatro – Devrim ve Meyerhold (ss. 291-308). Mitos Boyut Yayınları.
  53. Moore, S. (2006). Stanislavski sistemi (Ö. Çiçek, B. Sezgin, C. Yalaz). Bgst Yayınları.
  54. Morris, E. ve Hotchkis, J. (1998a). Rol yapmayın lütfen (İ. Bilgin, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  55. Morris, E. (1998b). Being & doing. Ermor Enterprises.
  56. Morris, E. (2000). Acting from the ultimate consciousness. Ermor Enterprises.
  57. Morris, E. (2012). Fütursuz oyunculuk (İ. Bilgin, Çev.). ALFA Yayınları.
  58. Nutku, Ö. (1995). Oyunculuk tarihi I. Dost Kitabevi.
  59. Nutku, Ö. (2002). Oyunculuk tarihi II. Dost Kitabevi Yayınları.
  60. Pavis, P. (2000). Gösterimlerin çözümlemesi. (Ş. Aktaş, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  61. Platon. (2014). Devlet (S. Eyüboğlu ve M. A. Cimçöz, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Schechner, R. (2003). Performance theory. Routledge.
  62. Sennett, R. (2010). Kamusal insanın çöküşü (S. Durak ve A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  63. Sennett, R. (2011). Yeni kapitalizm kültürü (A. Onacak, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  64. Stanislavski, K. (2011). Sanat yaşamım (S. Taşer, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  65. Stanislavski, K. (2017). Bir aktör hazırlanıyor (T. Göbekçin, Çev.). ALFA Basım.
  66. Şener, S. (2003). Dram sanatı. Mitos Boyut Yayınları.
  67. Terzopoulos, T. (2016). Dionysos’un dönüşü (Y. Bener, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
  68. Thomson, G. (1990). Aiskhylos ve Atina (M. H. Doğan, Çev.). Payel Yayınevi.
  69. Tuna, E. (2000). Şamanlık ve oyunculuk. Okyanus Yayıncılık.
  70. Vernant, J. P. ve Naquet, P. V. (2012). Eski Yunan'da mit ve tragedya (S. Tamgüç ve R. F. Çam, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
  71. Whyman, R. (2012). Oyunculukta Stanislavski sistemi (H. Gür, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  72. Wiles, D. (2019). Neden Tiyatro Tarihi? (S. Sertabiboğlu, Çev.). In C. Dymkowski ve D. Wiles (Ed.). Tiyatro Tarihi (ss. 17-31). Ayrıntı Yayınları.
  73. Wilson, P. (2002). The musicians among the actors. In P. E. Easterling and E. Hall (Eds.). Greek and Roman actors: Aspects of an ancient profession (pp. 39–68). Cambridge University Press.