KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

DİŞLER NE ANLATIR? ANTİK TOPLULUKLARIN YAŞAM TARZLARININ ORTAYA ÇIKARILMASINDA DİŞLERİN ROLÜ

WHAT DO TEETH TELL US? THE ROLE OF TEETH IN REVEALING THE LIFESTYLES OF ANCIENT COMMUNITIES

Çilem Sönmez Sözer(Hatay Mustafa Kemal University)0000-0002-2818-5364
Sayfa
406–418
Yayın Tarihi
2026-03-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu sayede dişler antik toplumların yaşamının yeniden canlandırılmasında bütüncül bir rol oynayarak, temel materyallerden biri haline gelmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Antropolojinin temel materyalleri içerisinde yer alan dişler sağlam, korunaklı ve katmanlı bir yapıya sahiptir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tabi ki bu veriler değerlendirilirken tekli yerine çoklu göstergelerden yararlanılması elde edilen bilgilerin güvenilirliğini arttırmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu sayede dişler antik toplumların yaşamının yeniden canlandırılmasında bütüncül bir rol oynayarak, temel materyallerden biri haline gelmiştir.
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Diş · Antik toplum · Antropoloji

Özet

Antropolojinin temel materyalleri içerisinde yer alan dişler sağlam, korunaklı ve katmanlı bir yapıya sahiptir. Bu yapıları sayesinde dişler, çocukluk çağından yetişkinliğe kadar geçen sürede incelenen bireyin yaşamına dair birçok bilgiyi saklamaktadır. Bu durum dişlerin, antik toplumlar üzerine yapılan çalışmalarda materyal olarak sıklıkla tercih edilmesini sağlamıştır. Dişler üzerinde belirlenen çürük, diş taşı, aşınma gibi patolojik veriler incelenen antik toplumun beslenme düzeninin anlaşılmasında, mine hipoplazileri ve diş gelişim çizgileri fizyolojik streslerin belirlenmesinde ve diş modifikasyonları ise sosyal yapılanmanın ortaya konulmasında önemli veriler ortaya koymaktadır. Tabi ki bu veriler değerlendirilirken tekli yerine çoklu göstergelerden yararlanılması elde edilen bilgilerin güvenilirliğini arttırmaktadır. Ayrıca bu göstergelerin yeni metodolojilerle birlikte micro-CT, SEM (Scanning Electron Microscopy) veya konfokal mikroskop analizleri ile desteklenmesi ve eser element ya da kararlı izotop analizleri ile değerlendirilmesi elde edilen bilgilere hem yenilerini eklemekte hem de bilgilerin doğruluğunu ortaya koymada kanıt sağlamaktadır. Böylece dişler üzerinde yapılan ayrıntılı çalışmalar sonucunda üzerinde çalışılan antik toplum ya da toplumlar ile onları oluşturan bireylerin beslenme tarzları, besin hazırlama teknikleri, geçim stratejileri, fizyolojik stres mekanizmaları, sahip oldukları alışkanlıklar, kültürel pratikleri ve sosyal yapılanmaları gibi pek çok konu hakkında önemli bilgiler sağlanmaktadır. Bu sayede dişler antik toplumların yaşamının yeniden canlandırılmasında bütüncül bir rol oynayarak, temel materyallerden biri haline gelmiştir.

Abstract

Teeth, which are among the fundamental materials of anthropology, have a solid, protected, and layered structure. Thanks to this structure, teeth store a great deal of information about the life of the individual being studied, from childhood to adulthood. This has led to teeth being frequently preferred as material in studies on ancient societies. Pathological data identified on teeth, such as decay, tartar, and wear, provide important information for understanding the diet of the ancient society being studied. Enamel hypoplasia and tooth development lines reveal physiological stress, while tooth modifications reveal social structure. Of course, when evaluating these data, using multiple indicators rather than a single one increases the reliability of the information obtained. Furthermore, supporting these indicators with new methodologies such as micro-CT, SEM (Scanning Electron Microscopy), or confocal microscope analyses, and evaluating them with trace element or stable isotope analyses, both adds new information to the findings and provides evidence confirming the accuracy of the information. Thus, detailed studies conducted on teeth provide important information about many topics, such as the dietary habits, food preparation techniques, livelihood strategies, physiological stress mechanisms, habits, cultural practices, and social structures of the ancient society or societies studied and the individuals who comprised them. As a result, teeth play a comprehensive role in reconstructing the lives of ancient societies, becoming one of the fundamental materials for this purpose.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sözer, Ç. S. (2026). DİŞLER NE ANLATIR? ANTİK TOPLULUKLARIN YAŞAM TARZLARININ ORTAYA ÇIKARILMASINDA DİŞLERİN ROLÜ. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 1, 406–418. https://ajindex.com/articles/1606320

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. Alt, K. W., Türp, J. C., & Wächter, R. (1998). Periapical lesions-Clinical and anthropological aspects. In Dental anthropology: Fundamentals, limits and prospects (pp. 247–276). Springer.
  2. Bachmayer, F. (1982). Kulturelle Zahnveränderungen in Afrika. Anthropologischer Anzeiger, 40, 123–138.
  3. Behie, A. M., & Miszkiewicz, J. J. (2019). Enamel neonatal line thickness in deciduous teeth of Australian children from known maternal health and pregnancy conditions. Early Human Development, 137, 104821.
  4. Bonogofsky, M. (2006). A bioarchaeological study of intentional cranial and dental modification. International Journal of Osteoarchaeology, 16(2), 147–161. https://doi.org/10.1002/oa.806
  5. Boyde, A. (1963). Estimation of age at death of young human skeletal remains from incremental lines in the dental enamel. Proceedings of the Royal Society B, +158(973), 160–178. https://doi.org/10.1098/rspb.1963.0037
  6. Bromage, T. G., & Dean, M. C. (1985). Re-evaluation of the age at death of immature fossil hominids. Nature, 317, 525–527. https://doi.org/10.1038/317525a0
  7. Brothwell, D. R. (1981). Digging up bones (3rd ed.). Oxford University Press.
  8. Buikstra, J. E., & Ubelaker, D. H. (1994). Standards for data collection from human skeletal remains (Arkansas Archeological Survey Research Series No. 44).
  9. Burnett, S. E., Tiesler, V., Tremblay, K., & Willman, J. C. (2023). Intentional dental modification: Identification, distribution, and significance. In F. Manni & F. d’Errico (Eds.), The Oxford handbook of the archaeology and anthropology of body modification (pp. 155–200). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780197572528.013.14
  10. Çelik, Ç., Özgünaltay, G., & Attar, N. (2007). Diş aşınmaları (Tooth wear). H. Ü. Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 31(2), 22–30.
  11. Cohen, M. N., & Armelagos, G. J. (Eds.). (1984). Paleopathology at the origins of agriculture. Academic Press.
  12. Constantino, P., Scott, R. S., & Winn, J. A. (2021). Evidence of habitual behavior from non-alimentary dental wear in Paleolithic populations. Journal of Archaeological Science, 130, 105428. https://doi.org/10.1016/j.jas.2021.105428
  13. Corridore, D., Zumbo, G., Corvino, I., Guida, A., & Guerra, F. (2023). Psychosocial stress and periodontal disease: A systematic review. Dentistry Journal, 11(6), 150. https://doi.org/10.3390/dj11060150
  14. Cucina, A., & Tiesler, V. (2003). Dental caries and antemortem tooth loss in the northern Maya lowlands. American Journal of Physical Anthropology, 122(1), 1–13. https://doi.org/10.1002/ajpa.10262
  15. Davies, T. G. (1972). Therapeutic dental mutilation in African populations. Medical History, 16(2), 163–172. De Leeuw, R., & Klasser, G. D. (Eds.). (2018). Orofacial pain (6th ed.). Quintessence.
  16. Deter, C. A. (2009). Gradients of occlusal wear in hunter-gatherers and agriculturalists. American Journal of Physical Anthropology, 138(3), 247–254. https://doi.org/10.1002/ajpa.20905
  17. Fitzgerald, C. M., & Saunders, S. R. (2005). Test of histological methods of determining chronology of accentuated striae in deciduous teeth. American Journal of Physical Anthropology, 127(3), 277–290.
  18. Genco, R. J., Ho, A. W., Grossi, S. G., Dunford, R. G., & Tedesco, L. A. (1999).
  19. Relationship of stress to periodontal disease. Journal of Periodontology, 70(7), 711–723.
  20. Goodman, A. H., & Armelagos, G. J. (1995). The ecological perspective in biological anthropology. In A. H. Goodman & G. J. Armelagos (Eds.), The ecological perspective in biological anthropology (pp. 1–31). University of Georgia Press.
  21. Goodman, A. H., & Rose, J. C. (1990). Assessment of systemic physiological perturbations. American Journal of Physical Anthropology, 33(S11), 59–110.
  22. Handler, J. S. (1994). Determining African birth from skeletal remains. Historical Archaeology, 28(3), 113–119.
  23. Hillson, S. (1996). Dental anthropology. Cambridge University Press.
  24. Hillson, S. (2005). Teeth. Cambridge University Press.
  25. Hillson, S. (2014). Tooth development in human evolution and bioarchaeology. Cambridge University Press.
  26. Hinton, R. J. (1981). Form and patterning of anterior tooth wear. American Journal of Physical Anthropology, 54(4), 555–564.
  27. İşcan, M. Y., & Kennedy, K. A. (1989). Reconstruction of life from the skeleton. Alan R. Liss.
  28. Katzenberg, M. A., & Waters-Rist, A. L. (2018). Stable isotope analysis. In M. A.
  29. Katzenberg & A. L. Grauer (Eds.), Biological anthropology of the human skeleton (3rd ed., pp. 467–504). Wiley. Karsten, J. K., Heinsbroek, R., & Smits, E. (2017). Dental health and the transition to agriculture in prehistoric Ukraine. European Journal of Archaeology, 20(3), 456–479.
  30. Larsen, C. S. (2015). Bioarchaeology (2nd ed.). Cambridge University Press.
  31. Littleton, J., Scott, R., McFarlane, G., & Walshe, K. (2013). Hunter-gatherer variability. American Journal of Physical Anthropology, 152(2), 273–286.
  32. Lobbezoo, F., & Naeije, M. (2001). Bruxism is mainly regulated centrally. Journal of Oral Rehabilitation, 28(12), 1085–1091.
  33. Lozano, M., Subirà, M. E., Aparicio, J., Lorenzo, C., & Gómez-Merino, G. (2017). Tooth ear as indicator of non-masticatory activities. American Journal of Physical Anthropology, 164(4), 747–759.
  34. Manfredini, D., Lobbezoo, F., et al. (2013). Epidemiology of bruxism in adults. Journal of Orofacial Pain, 27(2), 99–110.
  35. Molnar, S. (1972). Tooth wear and culture. Current Anthropology, 13(5), 511–526.
  36. Molnar, S. (2011). Tooth wear and oral pathology. American Journal of Physical Anthropology, 145(3), 373–381.
  37. Ortner, D. J. (2003). Identification of pathological conditions in human skeletal remains (2nd ed.). Academic Press.
  38. Pindborg, J. J. (1970). Pathology of the dental hard tissues. Saunders.
  39. Pinhasi, R., & Mays, S. (Eds.). (2008). Advances in human palaeopathology. Wiley.
  40. Price, T. D. (1985). Affluent foragers of Mesolithic southern Scandinavia. In T. D. Price & J. A. Brown (Eds.), Prehistoric hunter-gatherers (pp. 341–363). Academic Press.
  41. Richards, M. P., & Hedges, R. E. M. (1999). A Neolithic revolution? Antiquity, 73(280), 891–897.
  42. Risnes, S. (1998). Growth tracks in dental enamel. Journal of Human Evolution, 35(4–5), 331–350.
  43. Roberts, C., & Manchester, K. (2010). The archaeology of disease (3rd ed.). Cornell University Press.
  44. Scott, G. R., & Turner, C. G. II. (1997). The anthropology of modern human teeth. Cambridge University Press.
  45. Scott, G. R., & Winn, J. R. (2011). Dental chipping as indicator of behavior. American Journal of Physical Anthropology, 145(3), 405–414.
  46. Skinner, M. F., & Goodman, A. H. (1992). Anthropological uses of developmental defects of enamel. In S. R. Saunders & M. A. Katzenberg (Eds.), Skeletal biology of past peoples (pp. 153–174). Wiley-Liss.
  47. Smith, B. H. (1984). Patterns of molar wear. American Journal of Physical Anthropology, 63(1), 39–56.
  48. Smith, B. H. (2005). Incremental development of primate dental enamel. American Journal of Physical Anthropology, 128(3), 505–517.
  49. Storey, R. (1992). Life and death in the ancient city of Teotihuacan. University of Alabama Press.
  50. Tafforeau, P., Bentaleb, I., Jaeger, J.-J., & Martin, C. (2006). Nature of laminations and mineralization of primate enamel. Journal of Human Evolution, 50(1), 1–15.
  51. Teaford, M. F. (1988). A review of dental microwear. Scanning Microscopy, 2(2), 1149–1166.
  52. Ungar, P. S. (2015). Mammalian dental function and wear. Cambridge University Press.
  53. Waldron, T. (2009). Paleopathology. Cambridge University Press.
  54. Warren, K. R., Postolache, T. T., Groer, M. E., Pinjari, O., Kelly, D. L., & Reynolds, M. A. (2014). Role of chronic stress in periodontal diseases. Periodontology 2000, 64(1), 127–138.
  55. Zumbroich, T. (2015). Teeth blackening in Oceania. Anthropologica, 57(2), 539–555.