KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türk Akademik Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi / 2025 / Cilt: 8 Sayı: 2

Borsa İstanbul Madencilik ve Taş Ocakçılığı Sektörü Şirketlerinin Finansal Performansının MEREC ve MAUT Hibrit ÇKKV Modeli Kullanılarak Değerlendirilmesi

Evaluating The Financial Performance of Mining and Quarrying Sector Companies Traded on Borsa Istanbul Using The Hybrid MEREC-MAUT MCDM Model

Arif Çilek(GIRESUN UNIVERSITY)0000-0002-9277-3953
Çağlar Sözen(GIRESUN UNIVERSITY)0000-0002-3732-5058
Onur Şeyranlıoğlu(GIRESUN UNIVERSITY)0000-0002-1105-4034
Sayfa
222–233
Yayın Tarihi
2026-01-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırmada kullanılan finansal oranların yıllara göre önem sıralamasının değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çalışmanın amacı, Borsa İstanbul (BIST) Madencilik ve Taş Ocakçılığı sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin finansal performanslarını Covid-19 küresel salgını dönemi ve sonrası olan 2020-2024 periyodunda finansal oranlar yardımıyla optimize etmek ve finansal performans sıralamalarını ortaya koymaktır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Finansal oranların ağırlıklandırılmasında MEREC (MEthod based on the Removal Effects of Criteria) yöntemi, finansal performansların sıralamasında ise MAUT (Multi-Attribute Utility Theory) yöntemi kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırmada kullanılan finansal oranların yıllara göre önem sıralamasının değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2020-2024 Verileri
⚙️Değişkenler:BİST Madencilik ve Taş Ocakçılığı Sektörü · MEREC · ÇKKV

Özet

Çalışmanın amacı, Borsa İstanbul (BIST) Madencilik ve Taş Ocakçılığı sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin finansal performanslarını Covid-19 küresel salgını dönemi ve sonrası olan 2020-2024 periyodunda finansal oranlar yardımıyla optimize etmek ve finansal performans sıralamalarını ortaya koymaktır. Finansal oranların ağırlıklandırılmasında MEREC (MEthod based on the Removal Effects of Criteria) yöntemi, finansal performansların sıralamasında ise MAUT (Multi-Attribute Utility Theory) yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan finansal oranların yıllara göre önem sıralamasının değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir. Söz konusu dönemde şirketlerin finansal performansını belirleyen en önemli kriterlerin kârlılık ve sermaye yapısı; en önemsiz kriterlerin ise faaliyet etkinliği göstergeleri olduğu görülmüştür. MAUT alternatiflerin sıralanması analizi sonuçlarına göre 2020 yılında finansal performansı en yüksek olan işletmenin KOZAA; 2021 yılında finansal performansı en yüksek olan işletmenin KOZAL; 2022 yılında finansal performansı en yüksek olan işletmenin KOZAL; 2023 yılında finansal performansı en yüksek olan işletmenin PRKME; 2024 yılında finansal performansı en yüksek olan işletmenin RUZYE olduğu belirlenmiştir.

Abstract

The aim of the present study is to optimize the financial performance of companies operating in the Borsa Istanbul (BIST) Mining and Quarrying sector during the COVID-19 global pandemic and the subsequent period (2020-2024) using financial ratios, and to determine their financial performance rankings. The MEREC (Method based on the Removal Effects of Criteria) method was used to weight the financial ratios, and MAUT (Multi-Attribute Utility Theory) was used to rank financial performance. It was observed that the importance ranking of the financial ratios changed across years; overall, profitability and capital-structure indicators were the most determinative of company financial performance during the period, whereas operational efficiency indicators were the least weighted. According to the MAUT ranking of alternatives, annual financial performance results were as follows: in 2020 the highest performing firm was KOZAL; in 2021 the highest was KOZAL; in 2022 the highest was KOZAL; in 2023 the highest was PRKME; in 2024 the highest was RUZYE.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çilek, A., Sözen, Ç., Şeyranlıoğlu, O. (2026). Borsa İstanbul Madencilik ve Taş Ocakçılığı Sektörü Şirketlerinin Finansal Performansının MEREC ve MAUT Hibrit ÇKKV Modeli Kullanılarak Değerlendirilmesi. Türk Akademik Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 2, 222–233. https://doi.org/10.59372/turajas.1808655

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (71)

  1. Akgül, Y. (2020). Şirket büyüklüğünün aktif karlılığı üzerindeki etkisi: Türk sigortacılık sektöründen kanıtlar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 993-1006.
  2. Akyüz, K. C., Yıldırım, İ., Akyüz, İ., & Tugay, T. (2017). Borsa İstanbul’da işlem gören kâğıt ve kâğıt ürünleri sanayi işletmelerinin finansal başarısızlık düzeylerinin oran analizi ve diskriminant analizi yöntemleri kullanılarak ölçülmesi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 13(1), 60-74.
  3. Ayaydın, H., & Öksüz, O. (2025). küresel dinamiklerin etkisinde ana metal sanayi şirketlerinin finansal performansının değerlendirilmesi: crıtıc-gri ilişkisel analiz yaklaşımı. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (47), 215-232.
  4. Aydın, E., & Kılıç, Y. (2021). Borsa İstanbul madencilik sektörü şirketlerinin finansal performans analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2562-2581.
  5. Azapagic, A. (2004). Developing a framework for sustainable development indicators for the mining and minerals industry. Journal of Cleaner Production, 12(6), 639-662.
  6. Baker, S. R., Bloom, N., Davis, S. J., & Terry, S. J. (2020). Covid-induced economic uncertainty. NBER Working Paper Series.
  7. Beller Dikmen, B. (2021). Elektrik enerjisi sektörünün finansal performanslarının oran analizi yöntemi ile incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(1), 912-926. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1174
  8. Benli, C. Ö., Beyaz, F. S., & Karadeniz, E. (2023). COVID-19 salgınının türk imalat sektörünün finansal performansı ve finansal başarısızlık riski üzerindeki etkisi. Mali Cözüm Dergisi, 178, 981-1010.
  9. Beycan, M. (2011). Faaliyet devir hızı rasyolarının hesaplanmasında özellikli durumlar ve uygulamada yaşanan sorunlar. Journal of Accounting and Taxation Studies, 4(1), 81-102.
  10. Brigham, E. F., & Ehrhardt, M. C. (2016). Financial Management: Theory & Practice. Cengage Learning. Çakır, H. M., & Küçükkaplan, İ. (2012). İşletme sermayesi unsurlarının firma değeri ve karlılığı üzerindeki etkisinin İMKB’de işlem gören üretim firmalarında 2000–2009 dönemi için analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 53, 69-86.
  11. Çelik, H. (2022). Kriz dönemlerinde madencilik sektöründe sürdürülebilirlik yatırımları. Sürdürülebilirlik ve Finans Dergisi, 4(2), 45-60.
  12. Çiftci, H. N., & Yildirim, B. F. (2020). Bist enerji sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin finansal performanslarinin incelenmesi: Gri sayilara dayali zaman kesiti örneği. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 22(3), 384-404.
  13. Demir, G. (2022). Hayat dışı sigorta sektöründe kurumsal performansın PSI-SD tabanlı MABAC metodu ile ölçülmesi: Anadolu Sigorta örneği. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 7(1), 112-136. https://doi.org/10.30784/epfad.1072645
  14. Ecer, F., & Pamucar, D. (2022). A novel LOPCOW‐DOBI multi‐criteria sustainability performance assessment methodology: An application in developing country banking sector. Omega, 112, 102690.
  15. Elkington, J. (1997). Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Capstone.
  16. Erdemir, Ö. K. (2019). Hayat-dışı sigorta şirketleri için finansal performans belirleyicilerinin panel veri analizi kullanılarak seçimi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 82, 251-264.
  17. Ersan, O., & Çanakçıoğlu, M. (2020). Şirket kârlılığının finansal belirleyicileri: Gıda sektörü üzerine bir araştırma. Mali Çözüm Dergisi, 30(159), 69-89.
  18. Eyüboğlu, K., & Çelik, P. (2016). Çok kriterli karar verme analizi ile elektrik üretim şirketlerinin finansal performans analizi: Entropi tabanlı Cocoso yöntemi. Business and Economics Research Journal, Uludag University, Faculty of Economics and Administrative Sciences, 7(3), 21-37. https://doi.org/10.15295/bmij.v9i2.1794
  19. Fabozzi, F. J., & Peterson, P. P. (2003). Financial management and analysis (Vol. 132). John Wiley & Sons.
  20. Friede, G., Busch, T., & Bassen, A. (2015). ESG and financial performance: Aggregated evidence. Journal of Sustainable Finance & Investment, 5(4), 210-233.
  21. Günay, F., Karadeniz, E., & Dalak, S. (2018). Türkiye’de en yüksek net satış gelirine sahip 20 şirketin finansal performanslarının gri ilişkisel analiz yöntemiyle incelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(2), 51-73.
  22. Hart, S. L., & Milstein, M. B. (2003). Creating sustainable value. Academy of Management Executive, 17(2), 56-67.
  23. Hilson, G., & Murck, B. (2000). Sustainable development in the mining industry. Resources Policy, 26(4), 227-238.
  24. Humphreys, D. (2015). The future of the global mining industry. Resources Policy, 45, 12-20.
  25. İskenderoğlu, Ö., Karadeniz, E., & Ayyildiz, N. (2015). Enerji sektörünün finansal analizi: Türkiye ve Avrupa enerji sektörü karşılaştırması. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 3(3), 86-97.
  26. Jenkins, H., & Yakovleva, N. (2006). Corporate social responsibility in the mining industry. Journal of Cleaner Production, 14(3-4), 271-284.
  27. Jianchun, Y. (2024). Effects of green mining practices on corporate sustainable development: Role of green innovation, green organizational commitment, and corporate social responsibility. Frontiers in Environmental Science, 12:1476075. https://doi.org/10.3389/fenvs.2024.1476075
  28. Juliani, D. I., Karyatun, S., & Digdowiseiso, K. (2023). The effect of current ratio, total asset turnover and debt to equity ratio on the financial performance of manufacturing companies listed on the ındonesia stock exchange for the 2016-2020 period. Jurnal Syntax Admiration, 4(4), 630-643.
  29. Kamu Aydınlatma Platformu (2025) Erişim adresi: https://kap.org.tr/tr, Erişim Tarihi: 02.10.2025
  30. Kamu Aydınlatma Platformu (2025). Erişim adresi: https://kap.org.tr/tr/Sektorler, Erişim Tarihi: 01.10.2025
  31. Karcıoğlu, R., Yalçın, S., & Gültekin, Ö. F. (2020). Sezgisel bulanık mantık ve Entropi tabanlı çok kriterli karar verme yöntemiyle finansal performans analizi: BİST’de işlem gören enerji şirketleri üzerine bir uygulama. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 360-372. https://doi.org/10.33206/mjss.535211
  32. Kavas, Y. B., Medetoğlu, B., & Öztürk, M. (2023). Finansal performans analizi: TOPSIS ve MOORA yöntemleriyle BIST elektrik gaz ve buhar sektörü üzerine bir uygulama. EKEV Akademi Dergisi, 94, 330-344. https:// doi.org/10.17753/sosekev.1233855
  33. Keeney, R. L., & Raiffa, H. (1993). Decisions with Multiple Objectives: Preferences and Value Trade-offs. Cambridge University Press.
  34. Keeney. R. L. (1974). Multiplicative utility functions. Operations Research. 22(1). 22-34.
  35. Keleş, M. K., Armağan, İ. Ü., & Özdağoğlu, A. (2021). Elektrik enerjisi üreten şirketlerin Covid-19 salgın ortamındaki finansal performanslarının ROC ve SMART bütünleşik yaklaşımı ile analizi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 227-235. https://doi.org/10.33905/bseusbed.1005798
  36. Kendirli, S., Çıtak, F., & İşleyen, A. (2021). Finansal performansın TOPSİS yöntemi ile belirlenmesi: BIST elektrik gaz ve buhar şirketlerinde uygulanması. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 56(4), 2321-2334. https://doi. org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.21.10.1644
  37. Keshavarz-Ghorabaee, M., Amiri, M., Zavadskas, E. K., Turskis, Z., & Antucheviciene, J. (2021). Determination of objective weights using a new method based on the removal effects of criteria (MEREC). Symmetry, 13(4), 525. https://doi.org/10.3390/sym13040525
  38. Kılıç, İ. (2025). Finansal tablolar yardımı ile etkinlik analizi: BİST ana metal sanayi sektörü üzerine bir uygulama. Muhasebe ve Denetime Bakış, 24(74), 209-232. https://doi.org/10.55322/mdbakis.1519964
  39. Kılıçarslan, A. (2023). Yenilenebilir enerji sektörü şirketlerinin finansal performans analizi: Borsa İstanbul’da bir uygulama. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1), 232-253.
  40. Koç, S., Yaldız, B., & Şenol, Z. (2020). Nakit Temettü Ödemelerinin Firma Değeri Üzerine Etkilerinin Panel Veri Yöntemi ile Analizi: BIST 30 Üzerine Bir Uygulama (2007-2017). Cumhuriyet Universitesi Journal of Economics&AdministrativeSciences (JEAS),21(2), 69-89.
  41. Konak, T., Elbir, G., Yılmaz, S., Karataş, B., Durman, Y., & Düzakin, H. (2018). Borsa İstanbul’da işlem gören tekstil firmalarının TOPSIS ve MOORA yöntemi ile analizi. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 11-44.
  42. Konuşkan, A., & Kılınç, Z. (2022). Kârlılığa etki eden finansal oranların panel veri analiz yöntemi ile tespiti: BIST 100 gıda sektöründe bir uygulama. Journal of Public Economy and Public Financial Management, PEPFM, 2(1), 1-18.
  43. Kumar, A., & Garg, C. P. (2020). MEREC: A new method for MCDM. International Journal of Mathematical, Engineering and Management Sciences, 5(2), 401-422.
  44. Kutlu, M., & Türkoğlu, D. (2022). Teknoloji firmalarında sermaye yapısı kararlarının karlılığa etkisi. International Academic Social Resources Journal, 7(38), 661-667.
  45. Kuvat, Ö., & Güler, G. (2020). Energy sector analysis with fuzzy TOPSIS. International Scientific and Vocational Studies Journal, 4(1), 37-48.
  46. Lodhia, S., & Hess, N. (2014). Sustainability accounting and reporting in the mining industry: Current literature and directions for future research. Journal of Cleaner Production, 84, 43–50. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.08.094
  47. Mesran. M. Kusuma. A. A. & Lubis. R. M. F. (2024). Decision Support System for Determining New Branch Location Applying the MAUT Method with ROC Weighting. Bulletin of Informatics and Data Science. 2(2). 67-76.
  48. Mirgen, Ç. (2025). Nakit yönetiminin kârlılık üzerindeki etkisi: BIST sektör endeksleri üzerine bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(53), 247-263.
  49. MTA (2021). Türkiye Madencilik Sektörü Raporu. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü.
  50. Okka, O. (2009). Finansal Yönetim (3. Baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
  51. Orçun, Ç. (2019). Enerji sektöründe WASPAS yöntemiyle performans analizi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 439-453. https://doi.org/10.11616/basbed.v19i47045.537839
  52. Orhan. B. & Şimşek. M. (2025). İnsani Kalkınmaya Yeni Bir Bakış: İnsani Gelişme Endeksi Çerçevesine Özgürlük Göstergelerinin Entegrasyonu. Kesit Akademi. 11(44). 388-413.
  53. Özbek, B. (2025). COVİD-19 pandemisinin finansal performansa etkisinin oran analizi yöntemiyle incelenmesi: SASA A.Ş. örneği. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 71-84.
  54. Özcan, N., & Gurol, B. (2020). Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının performanslarının incelenmesi: Türkiye’deki gayrimenkul yatırım ortaklıkları üzerine bir araştırma. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(Özel Sayı), 1-16. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.468166
  55. Özdemir, O., & Parmaksız, S. (2022). BIST enerji işletmelerinin finansal performanslarının çok kriterli karar verme teknikleri ile karşılaştırılması: TOPSIS ve EDAS yöntemleri ile analiz. Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 34-56.
  56. Öztürk, M., & Gençer, Ö. (2020). Firma performasını etkileyen faktörler: BIST gıda, içki ve tütün sektörü için panel veri analizi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sobider, 7(49), 119-136.
  57. Phukseng. T. Nanuam. J. & Thongnim. P. (2025). Feature Scaling Optimization for Durian Characteristic Prediction using Machine Learning. In 2025 International Technical Conference on Circuits/Systems. Computers. and Communications (ITC-CSCC) (pp. 1-6). IEEE.
  58. Porter, M. E., & van der Linde, C. (1995). Toward a new conception of the environment-competitiveness relationship. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 97-118.
  59. Rachman, S., Karyatun, S., & Digdowiseiso, K. (2023). The Effect of Current Ratio, Debt to Equity Ratio, Debt to Asset Ratio, and Total Asset Turnover on The Financial Performance of Property and Real Estate Companies Listed in The Idx For The 20162020 Period. Jurnal Syntax Admiration, 4(2), 361-377.
  60. Sakarya, Ş., & Yıldırım, H. H. (2016). Borsa istanbul’da işlem gören enerji şirketlerinin finansal performansları ile hisse senedi getirileri arasındaki ilişkinin panel veri analizi ile belirlenmesi. Journal of Economics, Finance and Accounting, 3(1), 71-88.
  61. Taşcı, M. Z. (2025). SD SPC ARTASI entegre çkkv modeli ile optimal portföy seçimi: BIST otomotiv sektöründe bir uygulama. Uluslararası Finansal Ekonomi ve Bankacılık Uygulamaları Dergisi, 6(1), 153-176.
  62. Ülger, M., & Demirtürk, S. (2024). Borsa İstanbul (BIST) sürdürülebilirlik endeksinde yer alan enerji şirketlerin finansal oranlar yardımı ile performanslarının ölçümü. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Turhal Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 1-12.
  63. Wu, H. Y., Tzeng, G. H., & Chen, Y. H. (2019). A fuzzy MCDM approach for evaluating financial performance. Expert Systems with Applications, 36(3), 4061-4070.
  64. Yanya, E., & Tanrıöven, C. (2022). BİST imalat sektöründeki şirketlerin fiyat/kazanç oranını belirleyen faktörlerin analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(1), 991-1009, https://doi.org/10.20491/isarder.2022.1423.
  65. Yaşar, M. (2025). Teknoloji ve yazılım şirketlerinde işletme değerini belirleyen ölçütler üzerine bir inceleme. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(49), 909-923.
  66. Yenilmez, B., & Geneş, G. (2025). Firmaların temettü dağıtım politikalarına etki eden faktörlerin incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(2), 1634-1652.
  67. Yılmaz Özekenci, S. (2024). Financial performance analysis of BIST energy index companies with LOPCOW CRITIC based CoCoSo methods. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(1), 48-64.
  68. Yılmaz, O., & Demir, M. (2022). Covid-19 pandemisinin Borsa İstanbul madencilik sektörü üzerindeki etkileri. Finansal Araştırmalar Dergisi, 14(1), 77-92.
  69. Mesran. M. Kusuma. A. A. & Lubis. R. M. F. (2024). Decision Support System for Determining New Branch Location Applying the MAUT Method with ROC Weighting. Bulletin of Informatics and Data Science. 2(2). 67-76.
  70. Orhan. B. & Şimşek. M. (2025). İnsani Kalkınmaya Yeni Bir Bakış: İnsani Gelişme Endeksi Çerçevesine Özgürlük Göstergelerinin Entegrasyonu. Kesit Akademi. 11(44). 388-413.
  71. Phukseng. T. Nanuam. J. & Thongnim. P. (2025). Feature Scaling Optimization for Durian Characteristic Prediction using Machine Learning. In 2025 International Technical Conference on Circuits/Systems. Computers. and Communications (ITC-CSCC) (pp. 1-6). IEEE.