Dergiler / Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 1

ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ

Halil İbrahim Haksever(ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ)
Sayfa
32–55
Yayın Tarihi
2019-01-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Verilen dua metinleri, yazma eser kütüphanelerimizde kayıtlı çeşitli münşeat nüshalarından derlenmişlerdir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk edebiyatında çeşitli niteliklerde yazılmış mektup türleri eski kaynaklarımızda kayıtlıdır.Özellikle Münşeat mecmualarımızda şair veya münşilerimizin kaleme aldığı, sanatlı nesirle yazılmış çok sayıda mektup örnekleri bulunmaktadır.Münşeatlarda kayıtlı bu metinlerde bir takım yazı usul ve kuralları kullanılmış, yazarlar bu ‘yazı edepleri’ne çok dikkat etmişlerdir.Kâtipler için gerekli bu yazışma bilgilerini öğretmek amacıyla ilk dönemlerden itibaren didaktik eserler kaleme alındığı bilinmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu makalede, eski şair/münşilerin kaleme aldığı farklı muhtevalardaki mektuplarda geçen dua cümleleri verilip kimlere, hangi üslûplarla dua edildiği gösterilecek; bu dua ibareleri dillerine göre farklı özellikleriyle tasnif edileceklerdir.Alıntı yaptığımız kişiler şairlerle sınırlı olsa da, örnekler, klasik edebiyatımızda yerleşmiş geleneği olan mektup yazma adabını temsil eder niteliktedir.
💡
Sonuç & Katkı:Verilen dua metinleri, yazma eser kütüphanelerimizde kayıtlı çeşitli münşeat nüshalarından derlenmişlerdir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:mektup · dua · münşeat

Özet

Türk edebiyatında çeşitli niteliklerde yazılmış mektup türleri eski kaynaklarımızda kayıtlıdır.Özellikle Münşeat mecmualarımızda şair veya münşilerimizin kaleme aldığı, sanatlı nesirle yazılmış çok sayıda mektup örnekleri bulunmaktadır.Münşeatlarda kayıtlı bu metinlerde bir takım yazı usul ve kuralları kullanılmış, yazarlar bu ‘yazı edepleri’ne çok dikkat etmişlerdir.Kâtipler için gerekli bu yazışma bilgilerini öğretmek amacıyla ilk dönemlerden itibaren didaktik eserler kaleme alındığı bilinmektedir. Şahıslara veya resmî makamlara hitaben yazılan bu metinler, münşeatlarda ‘inşa’ adıyla yer almışlardır. Bu mektuplar, şair/münşilerin kalemlerinden adeta sanat örnekleri olarak çıkmış, şiir kadar olmasa bile, bir hüner gösterme aracına dönüşmüşlerdir.Eski Türk edebiyatında yerleşmiş bir geleneği olan mektuplarda ihmal edilmeyen bir kural da, şekli değişmekle birlikte muhataplara yapılan dualardır.Yazılan her türden mektupta –kişilere göre değişse bile- ya Arapça-Farsça-Türkçe veya sadece Türkçe ibarelerle dua cümleleri bulunmaktadır. Bu makalede, eski şair/münşilerin kaleme aldığı farklı muhtevalardaki mektuplarda geçen dua cümleleri verilip kimlere, hangi üslûplarla dua edildiği gösterilecek; bu dua ibareleri dillerine göre farklı özellikleriyle tasnif edileceklerdir.Alıntı yaptığımız kişiler şairlerle sınırlı olsa da, örnekler, klasik edebiyatımızda yerleşmiş geleneği olan mektup yazma adabını temsil eder niteliktedir. Verilen dua metinleri, yazma eser kütüphanelerimizde kayıtlı çeşitli münşeat nüshalarından derlenmişlerdir.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Haksever, H. İ. (2019). ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, Cilt: 5 Sayı: 1, 32–55. https://doi.org/10.20322/littera.473779

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (1)

  1. KAYNAKÇAAbdülkerim.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Âşir Efendi. 321.’Âlî.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3290.Bozkurt, Nebi (2004). “Mektup”. İslâm Ansiklopedisi. C. 29. Ankara:Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 13-14.Çelebizade Âsım (1286). Münşeât. İstanbul.Durmuş, İsmail(2004).“Mektup(Arap Edebiyatı)”. C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 14-16.Haksever,Halil İbrahim(2006). “Eski Türk Edebiyatında Mektup”.Hece Dergisi Mektup Özel Sayısı(S. 114-115-116). Ankara: Hece Yay. 40-45.Haksever, Halil İbrahim(2011). “Ahmed-i Dâ’î’ninTeressülü”. Turkish Studies. Volume 6/1 Winter. 1265-1273.İbrahim Vehbî.Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.9584.Kânî.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Hacı Mahmud, 5363.Kurtuluş, Rıza (2004). “Mektup (Fars Edebiyatı)”. İslâm Ansiklopedisi. C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 16-17.Kütükoğlu,Mübahat(2004).“Mektup” (Osmanlı Bürokrasisinde). İslâm Ansiklopedisi.C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 18-21.Lâmiî Çelebi.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Kadızade, 434.Mekâtib-i Hulefâ.Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Revan.1959.Mesihî. Gül-i Sadberg.Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3351.Mustafa Âlî.Menşe’ü’l-inşâ. Bayezid Devlet Kütüphanesi. Veliyüddin Efendi. 1916.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Tarlan. 77.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Tarlan. 80.Münşeâtül-Mufassala li-Mülûkil-Osmâniyye. Topkapı Sarayı Kütüphanesi.Revan. 1939.Nabî. Münşeât. Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Revan. 1053.Nef’î. Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.3637.Nergisî.Münşeât. Topkapı Sarayı Kütüphanesi.Revan. 1056.Nesîb.Münşeât (1261).İstanbul.Nevres.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3891.Okçuzade Muhammed.Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.1526.Osmanzade Tâib.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Serez. 2771.Öngören, Reşat (2004). “Mektup(Tasavvuf)”.İslâm Ansiklopedisi.C. 29.Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 21-25.Râgıb Paşa.Münşeâtve Dîvân-ı Râgıb. Süleymaniye Kütüphanesi. Lala İsmail. 598.Râgıb Paşa.Münşe’ât (1837). Bulak.Veysî.Münşeât(1286). İstanbul.Veysî.Münşeât.Süleymaniye Kütüphanesi