Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu nedenle, bu çalışma özellikle söz dizimi ve Yetinmeci Program’ın ilke ve kuramlarına vurgu yapmaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
{-(y)AlI} eki, hem tarihî hem de bugünkü Türkçede yaygın olarak tanıklanan ve çeşitli işlevler üstlenen bir ektir. Modern Türkçenin gramerlerinde genellikle yalnızca zarf-fiil eki olarak analiz edilir. Ancak çağdaş Türk romanlarında bu ekin olay belirten cümle özne kullanımları sergilediği de düşünülebilir. Bu kullanımda ekin bağlı olduğu biçimler, zarf tümleci değil, özne işlevi gören olay cümleleri olarak ortaya çıkmaktadır. Bu, morfolojik değil, sentaktik (söz dizimsel) bir süreç gibi görünmektedir. Yetinmeci Program, dil yetisinin ekonomik ve yalın bir biçimde işleyişini açıklamayı amaçlayan; temsilî ve türetici ekonomi, Yalın Öbek Yapısı Kuramı ve Görecelendirilmiş Yetinmecilik gibi ilke ve kuramlara dayanan bir kuramsal çerçevedir. Bu çalışma, özellikle modern Türkçede söz konusu işlevleri incelemekte ve Yetinmeci Program’a dayalı söz dizimsel bir yaklaşım önermektedir. Ayrıca, söz konusu görünürde isim-fiil işlevlerini Türkçede yaygın bir başka anlatı kalıbıyla ilişkilendirir. Ekin tarihî metinler üzerinden izlenmesi, işlevsel gelişiminin anlaşılmasına katkı sağladığından, çalışma kısmen tarihî bir perspektif benimsemektedir. Tarihî Türkçe (veya Türk dilleri) gramerleri bu eki genellikle daha geniş bir işlevsel çerçevede değerlendirmiştir. Buna karşılık, hem modern hem de tarihî Türkçe gramerleri, dil bilimi kuramları ve söz dizimine yeterince odaklanmamışlardır. Ancak bir ek yan cümlelere geldiğinde, işlevi ancak söz dizimsel analiz yoluyla doğru bir şekilde belirlenebilir. Bu nedenle, bu çalışma özellikle söz dizimi ve Yetinmeci Program’ın ilke ve kuramlarına vurgu yapmaktadır.
Abstract
{-(y)AlI} is a suffix widely attested in both historical and modern Turkish and exhibits a range of functions. In grammars of modern Turkish, it is generally analyzed only as a converb suffix. However, it may be considered that the suffix also exhibits event-denoting clausal subject uses in contemporary Turkish novels. In these cases, the forms to which the suffix is attached function not as adverbial clauses but as event clauses serving as subjects. This appears to be a syntactic process rather than a morphological one. The Minimalist Program is a theoretical framework that aims to explain the functioning of language in an economical and simplified way, based on principles and theories such as representational and derivational economy, Bare Phrase Structure Theory, and Relativized Minimality. This paper focuses on the functions in question, particularly in modern Turkish, and proposes a syntax-based approach grounded in the Minimalist Program. It also relates these quasi verbal-noun uses to another common narrative pattern in Turkish. The study adopts a partially diachronic perspective, since tracing the suffix through historical texts helps clarify its functional development. Although grammars of historical Turkish (or Turkic) tend to examine this suffix within a broader functional framework than modern grammars, both modern and historical Turkish grammars are limited by their insufficient attention to syntax and linguistic theories. Yet when a suffix appears in subordinate clauses, its function can only be accurately identified through syntactic analysis. Therefore, this paper places emphasis on syntax and the principles and theories of the Minimalist Program.