Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightElde edilen bulgular, çevirmenin özellikle Aixelà’nın stratejilerinden yerlileştirme (%53), tam evrenselleştirme (%20), dilsel çeviri (%20), sınırlı evrenselleştirme (%7) oranında tercih ettiğini göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışmada, Mustafa Kutlu’nun çağdaş Türk hikâyeciliğinin önemli örneklerinden biri olan Kapıları Açmak (فتح الأبواب) adlı eserinin Muhammed İzzeddin Seyf (Muhammed Kılıç) tarafından Türkçeden Arapçaya yapılan çevirisi ele alınmaktadır. Çalışmanın odak noktası, hikâyede yer alan deyim ve atasözlerinin çeviri sürecinde hangi stratejiler aracılığıyla hedef dile aktarıldığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda araştırmada Javier Franco Aixelà’nın mikro stratejileri (tekrar, yazınsal uyarlama, dilsel çeviri, metin dışı açıklama, metin içi açıklama, öznel ekleme, eşanlamlılık, sınırlı evrenselleştirme, tam evrenselleştirme ve çıkarma) ile Lawrence Venuti’nin makro stratejileri (yerlileştirme ve yabancılaştırma) kuramsal çerçeve olarak kullanılmıştır. Metinden seçilen on deyim ve beş atasözü olmak üzere toplam on beş örnek ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, çevirmenin özellikle Aixelà’nın stratejilerinden yerlileştirme (%53), tam evrenselleştirme (%20), dilsel çeviri (%20), sınırlı evrenselleştirme (%7) oranında tercih ettiğini göstermektedir. Ele alınan örnekler genelinde başka bir stratejiye rastlanmamıştır. Bu sonuçlar, çevirmenin öncelikli amacının Arap okurun dilsel alışkanlıklarına ve kültürel beklentilerine uygun, akıcı ve anlaşılır bir metin sunmak olduğunu ortaya koymaktadır. Türkçedeki kültürel yüklü deyim ve atasözleri büyük ölçüde Arapçada yerleşik karşılıklarıyla aktarılmıştır. Venuti’nin makro stratejileri açısından bakıldığında, çeviride yerlileştirme eğiliminin baskın olduğu, yabancılaştırmanın ise yalnızca açıklamalı örneklerle sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Böylece ortaya çıkan metin, hedef kültür açısından işlevsel ve kolay okunur bir çeviri olmuştur. Ancak bu tercih, kaynak metindeki yerel renklerin, dilsel özgünlüğün ve kültürel yabancılık hissinin kısmen törpülenmesine yol açmıştır. Sonuç olarak, Kapıları Açmak’ın Arapça çevirisi, işlevsel bakımdan başarılı ve hedef odaklı bir yaklaşım sergilemekte; ancak kaynak kültürün özgünlüğünü yalnızca sınırlı ölçüde yansıtan, daha çok “okuyucu dostu” bir edebî çeviri örneği olarak değerlendirilmektedir.
Abstract
This study examines the Arabic translation of Kapıları Açmak (Opening the Doors / فتح الأبواب), one of the significant works of contemporary Turkish storytelling by Mustafa Kutlu, rendered into Arabic by Muhammed Izzeddin Seyf (Muhammed Kılıç). The primary focus of the research is to reveal the strategies employed in the transfer of idioms and proverbs into the target language during the translation process. Within this framework, Javier Franco Aixelà’s micro-strategies (Repetition, Orthographic adaptation, Linguistic Translation, Extratextual gloss, Intratextual gloss, Synonymy, Limited universalization, Absolute universalization, Naturalization, Deletion and Autonomous Creation) and Lawrence Venuti’s macro-strategies of domestication and foreignization, serve as the theoretical foundation. A total of fifteen examples—ten idioms and five proverbs—were analyzed in detail. The findings indicate that the translator predominantly relied on Aixelà’s strategies of domestication (53%), absolute universalization (20%), (Linguistic [non-cultural] Translation) (%20), limited universalization (7%). Across the analyzed cases, no additional strategy was observed. These results demonstrate that the translator’s primary objective was to produce a fluent and comprehensible text aligned with the linguistic habits and cultural expectations of the Arabic readership. Idioms and proverbs loaded with Turkish cultural specificity were largely conveyed through established equivalents in Arabic. From the perspective of Venuti’s macro-strategies, domestication emerges as the dominant tendency, whereas foreignization is restricted to a few instances involving explanatory additions. Consequently, the target text presents itself as a functionally effective and easily readable translation. However, this preference inevitably diminishes the local color, linguistic distinctiveness, and sense of cultural otherness inherent in the source text. In conclusion, the Arabic translation of Kapıları Açmak illustrates a target-oriented approach that achieves functional success and reader accessibility yet reflects the cultural uniqueness of the source text only to a limited degree, thereby positioning itself as a “reader-friendly” example of literary translation.