KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yalova Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 6 Sayı: 11

İctihad Farklılıklarının İtikâdî Boyut Kazanmasının Sonuçları Hâricîler Örneği

Hasan Gümüşoğlu
Sayfa
130–159
Yayın Tarihi
2016-10-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Son kısımda ise Hâricîlerin bu yaklaşımının Kur’an ve Sünnet’e dayalı İslam anlayışından bir kopuş olduğu ve Müslümanlar tarafından genel manada kabul görmediği ifade edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede ictihada dayalı faklılıklardan dolayı ortaya çıkan görüş ayrılıklarının itikâdî alana taşınmasının sonuçları araştırılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Konunun bütünlüğü açısından giriş kısmında ictihad hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra itikâdî alanın sınırlarına dikkat çekilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Son kısımda ise Hâricîlerin bu yaklaşımının Kur’an ve Sünnet’e dayalı İslam anlayışından bir kopuş olduğu ve Müslümanlar tarafından genel manada kabul görmediği ifade edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İctihad · İtikad · İhtilaf

Özet

Bu makalede ictihada dayalı faklılıklardan dolayı ortaya çıkan görüş ayrılıklarının itikâdî alana taşınmasının sonuçları araştırılmıştır. Konunun bütünlüğü açısından giriş kısmında ictihad hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra itikâdî alanın sınırlarına dikkat çekilmiştir. Daha sonra Hz. Osman’ın şehit edilmesiyle sonuçlanan olaylar esnasında ilk tezahürleri görülmeye başlayan günahı sebebiyle bir Müslümanın öldürülmesinin mubah olduğu anlayışının, Haricîler tarafından, kendi görüşlerine muhalif ictihatta bulunanları tekfir etme düşüncesine nasıl dönüştürüldüğü incelenmeye çalışılmıştır. Son kısımda ise Hâricîlerin bu yaklaşımının Kur’an ve Sünnet’e dayalı İslam anlayışından bir kopuş olduğu ve Müslümanlar tarafından genel manada kabul görmediği ifade edilmiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gümüşoğlu, H. (2016). İctihad Farklılıklarının İtikâdî Boyut Kazanmasının Sonuçları Hâricîler Örneği. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 6 Sayı: 11, 130–159. https://doi.org/10.17828/yalovasosbil.286953

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (90)

  1. Abdülazîz el-Buhârî, Keşfü’l-esrâr an Usûli Fahri’l-İslâm Pezdevî, nşr. Abdullah Mahmûd Muhammed Ömer, Beyrut 1997
  2. Aclûnî, İsmâil b. Muhammed, Keşfü’l-hafâ’, Kâhire 1351
  3. Ahmed Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiya ve Tevârih-ı Hulefâ, nşr. M. Muhsin Bozkurt, İstanbul ts
  4. Aliyyü’l-kârî, Şerhu’l-Fıkhı’l-ekber, Beyrut 1984
  5. Altıntaş, Ramazan, “İslam Düşüncesinde Tevhid ve Tefrika”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sy. I, 1996
  6. Âlûsî, Şihâbüddin Mahmud, Rûhu’l-Maânî, Beyrut 1998
  7. Âmidî, Seyfüddîn Ali b. Muhammed, el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm, nşr. Abdurrazzâk Afîfî, Riyad 2003
  8. Askalânî, İbn Hacer, Tehzîbü’t-tehzîb, Haydarâbât 1325
  9. Bâkıllânî, Kâdı Ebû Bekir Muhammed b. et-Tayyib, et-Temhîd, nşr. İmâdüddîn Amed Haydar, Beyrut 1987
  10. Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdulkâhir b. Tahir et-Temimî, el-Fark beyne’l-fırak, Beyrut 1990
  11. ____, Usûlü’d-dîn, Beyrut 1981
  12. Beyakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyn b. Ali, es-Sünenü’l-kübrâ, Hindistan 1355
  13. ___, Delâilü’n-nübüvve, nşr. Abdülmu’tî Kal’acî, Kahire 1988
  14. ___, el-Medhal ila’s-Süneni’l-kübrâ, nşr. Muhammed Ziyâürrahmân el-A’zamî, Riyad 1420
  15. Bozkuş, Metin, “İslâm Mezhepleri Açısından Dini Düşüncenin Geçirdiği Evreler”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sy., VI/I, 2002
  16. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî, el-Füsûl fi’l-usûl nşr. Uceyl Câsimen-Neşemî, Kuveyt 1994
  17. Cürcânî, Seyyid Şerîf, et-Ta‘rifât, nşr. Abdurrahmân Umeyra, Beyrut 1987
  18. ___, Şerhu’l Mevâkıf, İstanbul ts.
  19. Cüveynî, Ebû’l-Meâli İmâmu’l-Haremeyn Rüknüddîn, el-İrşâd ilâ kavâtı‘ı›l-edille fî usûli’l-i‘tikâd, nşr. Esad Temimî, Beyrut 1992
  20. ____, el-Gıyâsî (Gıyâsü’l-ümem fî’ltiyâsi’z-zulem), nşr. Mustafa Hilmî-Fuâd Abdülmü’min, İskenderiye 1979
  21. ___, Akîdetü’n-Nizâmiyye fi’l-erkâni’l-İslâmiyye, nşr. M. Zâhid Kevserî, Kahire 1992
  22. Dineverî, Ebû Hanîfe Ahmed b. Dâvûd, el-Ahbârü’t-tıvâl, Kahire 1330
  23. Eş’arî, Ebu’l-Hasen, el-İbâne an usûli’d-diyâne, nşr. Abbas Sabbağ, Beyrut 1994
  24. ___, Makâlâtü’l-İslâmiyyîn, nşr. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamid, Beyrut 1990
  25. Fîrûzâbâdî, Mecdüddîn Ebû Tâhir Muhammed b. Ya’kûb, Kâmus Tercemesi, trc. Asım Efendi, İstanbul 1304
  26. Gazzâlî, Ebû Hamid, el-Müstasfâ min ilmi’l-usûl, nşr. Hamza b. Züheyr Hâfız, Medine, 1993
  27. ___, Faysalü’t-tefrika, Beyrut 1994
  28. ___, Kavîdü’l-akâid, Beyrut ts.
  29. Gümüşoğlu, Hasan, İslâm Mezhepleri Tarihi, İstanbul 2013
  30. ____, “İmanın Artması-Eksilmesi Meselesi ve Amel ile İlişkisi”, Diyanet İlmi Dergi, c. 44, Sy. II (2008)
  31. İbn Abdirabbih, Ahmed b. Muhammed, el-İkdü’l-ferîd, nşr. Müfîd Muhammed Kumeyha, Beyrut 1983
  32. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn, Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr şerh Tenvîri’l- ebsâr, nşr. Âdil Ahmed Abdülmevcûd-Ali Muhmmed Muavvız, Kâhire 1994,
  33. İbn Abdilber, Ebû Ömer Yusuf, Câmiu beyâni’l-ilm ve fazlihi, nşr. Ebu’l-Eşbâl ez-Züheyrî, Demmam 1994
  34. İbn Asâkir, Ebu’l-Kâsım Ali b. Hasen, Târîhu medineti Dımaşk, Beyrut 1996
  35. İbn Ebî Ya’lâ, Ebû Hüseyn Muhammed, Tabâkâtu’l-Hanâbile, nşr. Abdurrahmân b. Süleymân, Riyad 1419
  36. İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekir, el-Musannef, Riyad 2004
  37. İbn Haldun, Abdurrahman b. Muhammed, Mukaddime, Beyrut 1992
  38. İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed, el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm, nşr. Ahmed Muhammed Şâkir, Kahire ts.
  39. ____, el-Fasl fi’l-milel ve’l-ehvâi ve’n-nihal, nşr. Muhammed İbrahim Nasr-Abdurrahmân U‘meyra, Beyrut 1977
  40. İbn Hişâm, es-Sîretü’n-Nebeviyye, nşr. Mecdî Fethî es-Seyyid, Tanta 1995
  41. İbn Kesîr, Ebû’l-Feda, İsmâil b. Ömer b. Kesîr, el-Bidâye ve’n-nihâye, Beyrut 1966
  42. İbn Kudâme, Muvaffakuddîn el-Makdisî, Lüm’atü’l-i’tikâd, Beyrut 1395
  43. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed ed-Dîneverî, Te’vîlü muhtelifi’l-hadîs, nşr. Ebû Üsâme Selîm, Kahire 2009
  44. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim, el-İmâme ve’s-siyâse, nşr. Tâha Muhammed ez-Zeynî, Kahire 1967
  45. İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, Beyrut 1994
  46. İbn Sa’d, Muhammed, et-Tabakâtü’l-kübrâ, nşr. Ali Muhammed Ömer, Kahire 2001
  47. İbn Sellâm el-İbâdî, Kitâb fîhi Bed’ul-İslâm ve Şerâiu’d-dîn, nşr. W. Schwartz, Sâlim b. Ya’kûb, Beyrut 1986
  48. İbnü’l-Arabi, Ebû Bekir, el-Avâsım mine’l-kavâsım, nşr. Mahmud Mehdî el-İstanbûlî, Beyrut 198
  49. İbnü’l-Esîr, İzzeddîn Ebi’l-Hasen Ali b. Ebi’l-Kasım eş-Şeybânî, el-Kâmil fi’ttârîh, Beyrut 1987
  50. İmam-ı Âzam, Ebu Hanife, el-Fıkhu’l-ekber, nşr. Mustafa Öz, İstanbul 1992
  51. ____, el-Fıkhu’l-ebsat, nşr. Mustafa Öz, İstanbul 1992
  52. ____, Risâle ilâ Osman el-Bettî, nşr. Mustafa Öz, İstanbul 1992
  53. İmâm-ı Rabbânî, Mektûbât, İstanbul ts.
  54. İsmail Hakkı İzmirli, Yeni İlm-i Kelâm, Dersaâdet 1330
  55. Kâdı Abdülcebbâr, Şerhu’l-usûli’l-hamse, Beyrut 2001
  56. Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed, el-Câmi‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân, Beyrut 2006
  57. Lâlekâî, Hibetullah b. el-Hasen b. Mensur, Şerhu-usûli-i’tikâdu Ehli’s-sünne ve’lcemâa, Beyrut 2007
  58. Malâtî, Ebû’l-Heseyn Muhammed b. Ahmed, et-Tenbih ve’r-red alâ ehli’l-ehvâ ve’l-bida, nşr. M. Zahid el- Kevseri, Kahire 1993
  59. Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed, Te’vîlâtü Ehli’s-sünne, nşr. Fatıma Yusuf el-Hıyamî, Beyrut 2004
  60. ____, Kitâbü’t-Tevhîd, nşr. Fethullâh Huleyf, İskenderiye ts.
  61. Mâverdî, Ebû Hasen Ali b. Muhammed b. Hatib, el-Ahkâmü’s-sultâniyye, Beyrut 1990
  62. Mekkî, Ebû Tâlib, Kûtü’l-kulûb, Beyrut 1997
  63. Mes’ûdî, Ali b. Hüseyn, Mürûcü’z-zeheb, nşr. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd, Beyrut 1988
  64. Molla Hüsrev, Mirâtü’l-Usûl, İstanbul 1310
  65. Müberred, Ebü’l-Abbâs Muhammed b. Yezîd, el-Kâmil fi’l-lüğa ve’l-edeb, nşr. Muhammed Ahmed ed-Dalî, Beyrut 1997
  66. Münâvî, Muhammed Abdurraûf, Feyzü’l-kadîr şerhu’l-Câmiu’s-sağîr, Beyrut 1994
  67. Nasr b. Müzâhim, Vak’atü Sıffîn, nşr. Abdüsselâm M. Hârûn, Beyrut 1990
  68. Nesefî, Ebü’l-Muîn Meymun b. Muhammed, Tebsıratu’l-edille fî usûli’d-dîn,nşr. Claude Salâme, Dımaşk, 1993
  69. Nevbahtî, Ebû Muhammed Hasan b. Mûsa b. Hasan, Fıraku’ş-Şîa, Necef 1936
  70. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref, el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. Haccâc,Kahire 1930
  71. Râzî, Fahreddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn, el-Mahsûl fî ilmi usûlü’l-fıkh,nşr. Tâhâ Câbir Feyyâz el-Ulvânî, Beyrut 1992
  72. ____, Mefâtihu’l-gayb, Beyrut ts
  73. Serahsî, Şemsüleimme, Ebû Bekr Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed, Usûlü’s-Serahsî, nşr. Ebu’l-Vefâ el-Efgânî, Beyrut 1993
  74. ____, el-Mebsût, Beyrut 1989
  75. Süyûtî, Celâleddîn Abdurrahmân b. Ebû Bekir, el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân, Kahire 2004
  76. Şâfiî, Ebû Abdullâh Muhammed b. İdris, el-Üm, nşr. Rif’at Fevzî Abdülmuttalib,Mensûre 2001
  77. Şa’rânî, Abdulvahhâb b. Ahmed, el-Yevâkît ve’l-cevâhîr, Kahire, 1959
  78. Şehristânî, Ebu’l-Feth Muhammed b. Abdilkerîm, el-Milel ve’n-nihal, nşr. Abdulemîr Ali Mehnâ-Ali Hasan Fâ‘ur, Beyrut 1993
  79. Şemmâhî, Ebu’l-Abbas Ahmed b. Saîd, Kitâbu Muhtasari’l-adl ve’l-insâf, Ummân 1984
  80. Şemseddîn Sâmî, Kâmus-ı Türkî, Dersaâdet 1317
  81. Tabarânî, Ebü’l-Kâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb, Mu’cemü’l-kebîr, nşr. Hamdî Abdülmecid es-Selefî, Kahire ts.
  82. et-Taberî Ebû Câfer Muhammed b. Cerir, Târihu’r-rusul ve’l-mülük, Kahire ts.
  83. Teftâzânî, Sa‘duddîn Mes‘ud b. Ömer, Şerhu’t-Telvîh, alâ’t-Tevzîh li Metni’t-
  84. Tenkîh, Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, Beyrut ty.
  85. ____, Şerhu’l-Akâid, Dersaâdet 1326
  86. ____, Şerhu’l-Makâsıd, nşr. Abdurrahman U‘meyrâ, Beyrut 1989
  87. İsmail Yiğit, “Osman”, DİA, XXXIII
  88. Yûsuf el-Iş, ed-Devletü’l-Ümeviyye, Dımaşk 1985
  89. Yücedoğru, Tevfik, “İtikâdî İlkelerin Tespiti”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. XIX, Bahar 2005
  90. Zehebî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman, Târihu’l-İslâm ve vefeyâtü’l-meşâhir ve’l-a’lâm, nşr. Ömer Abdüsselâm Tedmürî, Beyrut 1990