Dergiler / Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi / 2025 / Cilt: 11 Sayı: 2

Ağız-Diş Sağlığı Açısından Misvakın Konumu ve Misvak Literatürü

The Role of Miswak in Oral and Dental Health and Miswak Literature

Zeynep Şura Yılmaz(TOKAT GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ)0009-0008-7461-1898
Hakan Temir(TOKAT GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4142-6310
Sayfa
328–354
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuçta misvakın doğal bir temizleyici olarak işlevselliği belirlenerek günümüz toplumundaki yeri, konu ve değerinin nasıl olması gerektiği noktasında öneri türünde çıkarımlar elde edildi.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Peygamber’in kişisel bakımı ve vücut temizliği söz konusu edildiğinde ilk başlarda bahis edilen temizlik aletlerinden birisi misvaktır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Öncelikle misvak son Peygamberin ağız-dış sağlığı konusunda en güçlü sünnetlerinden birisi olması ve bunu ashabına sıklıkla tavsiye etmesiyle kitlesel bir etki elde etmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuçta misvakın doğal bir temizleyici olarak işlevselliği belirlenerek günümüz toplumundaki yeri, konu ve değerinin nasıl olması gerektiği noktasında öneri türünde çıkarımlar elde edildi.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Tarihi · Ağız-Diş Sağlığı · Temizlik

Özet

Hz. Peygamber’in kişisel bakımı ve vücut temizliği söz konusu edildiğinde ilk başlarda bahis edilen temizlik aletlerinden birisi misvaktır. Oldukça ilkel ve doğal olan misvak çubuğu genellikle bitki köklerinden ve bazen de dallardan elde edilerek ağızda kullanılacak şekilde işleme tabi tutulan temizlik aracıdır. Kullanıma elverişli hale getirilen misvak çubukları kişisel tercihe bağlı olarak işlemden geçirilerek ya da doğal halde, koruma kaplarında yahut açık halde, bir defa veya birkaç defa kullanmak kaydı ile tüketilir. Kullanımı oldukça basit olup her yaştaki insanın basit kas hareketleri ile yapması mümkündür. Ağız ve dişler lifli dokusu sayesinde zararlı maddelerden arındırılarak doğal havalarına kavuşturulur. Böylelikle kişinin günlük hayatında temiz kalması ve sosyal çevre ile sağlıklı iletişim kurması sağlanır. Tarihi oldukça eskiye dayanan bu uygulama, Hz. Peygamber’in kullanımı ile biraz daha muayyen hale gelmiştir. Zira Peygamberlerin ortak sünnetlerinden olan misvak, son Peygamber’in temizlik için sıklıkla tercih ettiği bir ürün olması, bu konuda birçok uygulama yapması ve tavsiyelerde bulunması misvak kullanımına oldukça belirgin bir çerçeve çizmiştir. Öncelikle misvak son Peygamberin ağız-dış sağlığı konusunda en güçlü sünnetlerinden birisi olması ve bunu ashabına sıklıkla tavsiye etmesiyle kitlesel bir etki elde etmiştir. Muhtemelen daha öncesinde belirli bir vakit ve şekli bulunmayan misvaka bizzat son Peygamber’in belirlemesiyle kullanım vakti, şekli ve miktarı tayin edilmiştir. Elde edilen bu tecrübe sahâbe tarafından korunarak sonraki nesillere aktarılmış ve bu etki diş fırçasının bulunup yaygınlaşmasına kadar devam etmiştir. Sanayi devriminin getirdiği mekanik hayat ve doğal şekli değiştirilmiş ürünlere olan yöneliş neticesinde misvakın konumu yapay olarak üretilen diş fırçası ve macun karşında değişmiştir. Gelinen noktada bir Arap adeti yahut ilkel bir temizlik aracı olarak değerlendirilen misvak kullanımı, misvakın asıl mahiyetinin ve sünnetteki konumunun anlaşılmasının önüne geçmiştir. Lâkin bu noktada misvakın ilkel duruşuna bakarak karar vermek yerine, bilimsel sonuçlara bakmak gerektiği açıktır. O halde misvak çağın gerisinde kalmış bir araç mıdır, temizlik konusunda tercih edilmeli midir, İslâm’la elde ettiği konum geçerli midir gibi sorulara cevap aramak yerinde olacaktır. Çağın gerisinde kaldığı düşüncesiyle misvaka bu sorularla bakıp bilimsel neticeler elde etmeyi hedefleyen çalışmaların olmayışı böyle bir araştırmayı yapmayı zorunlu kılmıştır. Dolayısıyla bahse konu bu soruları yanıtlamak için araştırmada öncelik misvakın tanımı, türleri, kullanım şekli ve sünnetteki konumu netleştirildi. Sonrasında misvakın bilimsel analizleri ile alternatif temizleyicilerin olumlu yahut olumsuz yanları kıyas edildi. Nitel araştırma yöntemleri yanında nicel araştırma yöntemlerinin de kullanılacağı bu çalışma nihayetinde bilimsel ve dinî anlamda bazı çıkarımların ortaya konması arzulandı. Sonuçta misvakın doğal bir temizleyici olarak işlevselliği belirlenerek günümüz toplumundaki yeri, konu ve değerinin nasıl olması gerektiği noktasında öneri türünde çıkarımlar elde edildi.

Abstract

When discussing the personal care and bodily hygiene of the Prophet Muhammad, one of the first cleaning tools mentioned is the miswak. The miswak stick, which is quite primitive and natural, is a cleaning tool made from plant roots and sometimes branches, which are processed for use in the mouth. Miswak sticks, once made suitable for use, are either processed according to personal preference or used in their natural state, either in protective containers or exposed, and can be used once or multiple times. Its use is quite simple, and anyone of any age can perform it with basic muscle movements. The mouth and teeth are cleansed of harmful substances thanks to the fibrous texture of the miswak, restoring them to their natural state. This ensures that the individual remains clean in their daily life and maintains healthy communication with their social environment. This practice, which dates back to ancient times, became more established with the use of the Prophet Muhammad. Since miswak is one of the common sunnahs of the prophets, the fact that the last Prophet frequently preferred it for cleaning, performed many practices in this regard, and made recommendations has drawn a clear framework for the use of miswak. Firstly, the miswak gained widespread influence as it was one of the strongest sunnahs of the final Prophet regarding oral and external health, and he frequently recommended it to his companions. The time, method, and quantity of its use were determined by the final Prophet himself, as it likely did not have a specific time or method prior to this. This experience was preserved by the companions and passed on to subsequent generations, and this influence continued until the invention and widespread use of the toothbrush. With the advent of the Industrial Revolution and the shift toward mechanized life and products with altered natural forms, the position of the miswak changed in the face of artificially produced toothbrushes and toothpaste. At this point, the use of the miswak, which is regarded as an Arab custom or a primitive cleaning tool, has prevented an understanding of the true nature of the miswak and its position in the Sunnah. However, it is clear that instead of making a decision based on the primitive nature of the miswak, one should look at the scientific results. Therefore, it would be appropriate to seek answers to questions such as whether the miswak is an outdated tool, whether it should be preferred for cleaning, and whether its position in Islam is valid. The absence of studies that aim to obtain scientific results by examining the miswak with these questions in mind, based on the idea that it is outdated, has made such research necessary. Therefore, in order to answer these questions, the study first clarified the definition, types, method of use, and position of the miswak in the Sunnah. Subsequently, the scientific analyses of the miswak were compared with the positive and negative aspects of alternative cleansers. This study, which will utilize both qualitative and quantitative research methods, ultimately aims to present scientific and religious conclusions. Ultimately, the functionality of the miswak as a natural cleanser was determined, and recommendations were made regarding its place, subject, and value in today's society.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yılmaz, Z. Ş., Temir, H. (2025). Ağız-Diş Sağlığı Açısından Misvakın Konumu ve Misvak Literatürü. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 2, 328–354. https://doi.org/10.32955/neu.istem.2025.11.2.03

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah eş-Şeybânî el-Mervezî. Müsned. thk. Şuayib Arnavûd. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1421/2000.
  2. Al-Mostehy, M Ragaii vd. “Siwak-As an Oral Health Device (Preliminary Chemical and Clinical Evaluation)”. Bullention of Islamic Medicine 1 (1981), 344-352.
  3. Apaydın, Elif. “Salvadora Persica (misvak) bitkisinden elde edilen uçucu yağın antioksidan ve antimikrobiyal aktivitelerinin araştırılması”. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 22/3 (2018), 1001-1006.
  4. Arı, Simay. Diş Macunlarının İçerikleri Ve Etken Maddelerinin Etki Mekanizmaları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Lisans Tezi, 2020.
  5. Baytop, Turhan. “Misvak”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 190-191. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
  6. Dağ, Canan - Özalp, Nurhan. “Ağız-Diş Sağlığının Vazgeçilmezi: Diş Macunları” 30/3 (2013), 149-156.
  7. Dımaşkī, Abdülganî el-Guneymî ed-. Tuhfetü’n-nüssâk fî fazli’s-sivâk. çev. Mehmet Çetin - Burak Kızıldaş. thk. Ebû Zâhid Abdülfettâh b. Muhammed b. Beşîr Ebî Gudde el-Kureşî el-Mahzûmî Abdülfettâh Ebî Gudde. Ankara: Takdim Yayınları, 2021.
  8. Doğan, Buğra. Diş Fırçalarının Teknik Özellikleri ve Diş Fırçalama Teknikleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Lisans Tezi, 2020.
  9. Ebu Ali el-Kaysi, Ebu Ali El-Hasan b. Abdullah El-Kaysi. İzahu Şevahidil-İzah. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Garb el-İslami, 1408/1978.
  10. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî. el-Merâsil. thk. Şuayb el-Arnevût. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1408/1987.
  11. Ebû Şâme el-Makdisî, Ebü’l-KāsımŞihâbüddîn Abdurrahmân b. İsmâîl b. İbrâhîm el-. Kitâbü’s-Sivâk vemâ eşbehe za’k. thk. Ahmed el-İsevî-İbrahim b. Muhammed. Tanta: Dâru’s-Sahâbe li’t-Turâs, 1410/1990.
  12. Himyerî, Ebû Saîd Neşvân b. Saîd (b. Neşvân) b. Sa‘d b. Ebî Himyer b. Ubeydillâh el-. Şemsü’l-ʿulûm ve devâʾü kelâmi’l-ʿArab mine’l-külûm. thk. Hüseyin b. Abdullah el-Ömerî. 11 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1420/1999.
  13. İbn Düreyd, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen. el-Cemhere. thk. Remzi Münîr el-Ba’lebekî. 3 Cilt. Beyrût: Dâru İlmi’l-Melâyîn, 1987.
  14. İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed el-Absî el-Kûfî. el-Musannef. thk. Kamil Yusuf el-Hut. 7 Cilt. Beyrût: Dârü't-Tac, 1409/1989.
  15. İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed el-Absî el-Kûfî. el-Musannef. çev. Fikret Güneş - Yaşar Güngör. İstanbul: Ocak Yayınları, 2009.
  16. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. Mücmelü’l-luga. thk. Züheyr Abdülmuhsin Sultâ. Beyrut: Muasasat Al Risala, 1406/1986.
  17. İbn Kayyim el-Cevzîyye, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr. et-Tıbbü’n-nebevî. Beyrût: Dâru Hilâl, ts.
  18. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-ʿArab. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’s-Sadr, 3. Basım, 1414/1993.
  19. İbn Saʿd, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Kâtib el-Hâşimî el-Basrî el-Bağdâdî. et-Tabakâtü’l-kübrâ. çev. Adnan Demircan. thk. Ali Muhammed Ömer. İstanbul: Siyer Yayınları, 2014.
  20. İbn Sînâ, Ebû Alî el-Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. el-Kânûn fî’t-tıb. thk. Muhammed Emin ed-Danavî, Beyrût: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1420/1999.
  21. İbnü’l-Enbârî, Ebû Bekr Muhammed b. el-Kāsım b. Muhammed. Kitâbü’l-Ezdâd. thk. Muhammed Abdülkādir Saîd er-Râfiî - Ahmed eş-Şinkītî. Kahire: el-Hüseyniye, 1325/1907.
  22. Kâhirî, Ebu Muhammed Hasan bin Ali bin Süleyman el-Bedir el-Fayyûmi. Fetih el- Karib el-Mucib ala’t-Terğib ve’t-Terhib. Riyâd: Mektebetü Dârü’s-Selâm, 1439/2018.
  23. Kazvînî, Ahmed b. İsmâil b. Yûsuf et-Tâlkânî. Hasâisü’s-sivâk. thk. Ebû Yusuf Seyid b. Muhammed, b.y.: y.y., ts.
  24. Kettânî. ed-Dirâk fîmâ yeteallak bi’s-sivâk. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 1424/2004.
  25. Miloğlu, Özkan vd. “Salvadora Persıca Misvak ve Ağız Sağlığına Etkileri: Derleme”. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi 28/3 (2018), 410-414.
  26. Muhammed Revvâs - Hamid Sadık, Kunibi. Mu’cem’u Lûgat’il – Fukahâ. Beyrut: Dar Al-Nafaes, 1408/1988.
  27. Mukaddem, Muhammed Ahmet İsmail el-. Kitâbü’s-Sivâk ve süneni’l-fıtra. b.y.: eş-Şebeketül-İslamiyye, 1432/2011.
  28. Önal, Ramazan. “Hz. Peygamber’in Hayatında Kişisel Bakım”. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 1/1 (Ekim 2020), 54-63.
  29. Önal, Ramazan. Hz. Peygamber’in Kişisel Bakımı. İstanbul: Siyer Yayınları, 2020.
  30. Özel, Ahmet. “Misvak”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 191-192. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
  31. Özer, Mustafa. Tabiat Eczanesi. İstanbul: İpek, 2013.
  32. Rispler-Chaim, Vardit. “The Siwâk: A Medieval Islamic Contribution to Dental Care”. Journal of the Royal Asiatic Society 2/1 (1992), 13-20.
  33. Sanânî, Ebû İbrâhîm İzzüddîn Muhammed b. el-İmâm Emî es-. Tenvîr Şerhu Câmiʿi’s-Sagîr. thk. Muhammed İshak Muhammed İbrahim. Riyâd: Mektebetü Dâru’s-Selâm, 1422/2001.
  34. Suayd, Abdullah Abdürrezak Mes‘ûd. es-Sivâk ve’l-inâyeti’l-insân. Cidde: Dâru’s-Suudiyye, 1402/1982.
  35. Suyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr. el-Câmiʿu’ s-sagīr. thk. Muhammed Nâsıruddin Elbânî. b.y.: y.y., 1431/2010.
  36. Taberânî, Ebü’l Kāsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b.Ahmed b. Eyyûb et-. el-Muʿcemü’l-evsat. thk. Ebu Muaz Tarık Abdullah bin Muhammed - Ebu’l-Fadl Abdulmuhsin İbrahim el- Hüseyni. Kahire: Daru’l Haremeyn, 1415/1995.
  37. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî. Tarih-i Taberî. çev. M. Faruk Gürtunca. İstanbul: Sağlam Yayınevi, ts.
  38. Veşşâ, Ebü’t-Tayyib Muhammed b. Ahmed b. İshâk b. Yahyâ. Kitâbü’l-Müveşşâ. thk. Kemal Mustafa. Kahire: Mektebetu Hancî, 2. Basım, 1371/1953.
  39. Vicdân Mühennâ Muhammed. "Ahkâmü’s-Sivâk Ru’yetü Şer’iyyetü ve Tıbbiyyetü". Mecelletü Küllüyetetü’l-Âdâb 103 (2013), 337-360.
  40. Zâhid, Ahmed b. Muhammed b. Süleyman. Tuhfetü’s-sülâk fî fadâilü’s-sivâk. thk. Râşid b. Âmir b. Abdullah el-Gufeylî. Beyrût: Dârü’l-Beşâirü’l-İslâm, 1403/1983.
  41. Lotus News, “Yemenliler misvak satarak hayatta kalma mücadelesi veriyor”, Lotus News. 04 Temmuz 2021. https://www.youtube.com/watch?v=ZMhqBlMvDuU