KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / ViraVerita E-Dergi / 2025 / Sayı: 22

Maske Olarak Hukuki Kişilik: Arendt’in Politik Fenomenolojisiyle İnsan Haklarını Yeniden Düşünmek

Legal Personhood as Mask: Rethinking Human Rights through Arendt’s Political Phenomenology

Özgür Soysal(EGE ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7948-3364
Sayfa
124–154
Yayın Tarihi
2025-11-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu nedenle çalışma, Arendt’in yaklaşımıyla insan haklarının hem hukuki hem varoluşsal boyutlarını birlikte ele alarak, insan haklarını kozmopolit bir “yeryüzü yasası” olarak yeniden düşünmenin imkânını sunmaya çalışmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, çağdaş insan hakları söyleminde merkezî hale gelen hukuki tanınma temelli yaklaşımı, Hannah Arendt’in “haklara sahip olma hakkı” formülasyonu üzerinden ele alarak, hakların dayandığı hukuki kişi (persona) anlayışını fenomenolojik bir perspektiften yeniden düşünmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Günümüzde hak öznesi, giderek tanınabilir bir hukuki maskeye (persona) indirgenmekte; bu durum dışlanmış gruplara görünürlük kazandırırken, aynı zamanda belirli normlara bağlı tanınmanın dışlayıcı etkilerini de beraberinde getirmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu nedenle çalışma, Arendt’in yaklaşımıyla insan haklarının hem hukuki hem varoluşsal boyutlarını birlikte ele alarak, insan haklarını kozmopolit bir “yeryüzü yasası” olarak yeniden düşünmenin imkânını sunmaya çalışmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hukuki Kişilik · İnsan Hakları · Biyopolitika

Özet

Bu çalışma, çağdaş insan hakları söyleminde merkezî hale gelen hukuki tanınma temelli yaklaşımı, Hannah Arendt’in “haklara sahip olma hakkı” formülasyonu üzerinden ele alarak, hakların dayandığı hukuki kişi (persona) anlayışını fenomenolojik bir perspektiften yeniden düşünmeyi amaçlamaktadır. Günümüzde hak öznesi, giderek tanınabilir bir hukuki maskeye (persona) indirgenmekte; bu durum dışlanmış gruplara görünürlük kazandırırken, aynı zamanda belirli normlara bağlı tanınmanın dışlayıcı etkilerini de beraberinde getirmektedir. Reformist yaklaşımlar bu tanınmayı genişletmeyi savunurken, biyopolitik eleştiriler (özellikle Agamben ve Esposito) hukuki kişiliği yaşamı düzenleyen bir iktidar tertibatı olarak görerek insan haklarını temelden reddetmektedir. Arendt’in politik fenomenolojisi ise bu iki yönelimi aşan özgün bir imkân sunar: Ona göre “kişi”, yalnızca hukuken tanınan bir özne ya da doğal bir birey değil; doğarlık (natalite) yoluyla dünyaya katılan, konuşma ve eylemle kamusal alanda görünürlük kazanan bir varlıktır. Hukuki persona, bu bağlamda sadece temsil eden değil; eşitlik ve özgürlüğün mümkün olduğu ortak dünyayı kuran bir eylem zemini olarak düşünülmelidir. Arendt’in doğarlık kavrayışı da zoē ile bios arasındaki ayrım temelli biyopolitik analizleri aşarak, bu ayrımı çoğul, ilişkisel ve politik bir düzlemde yeniden düşünmeye çağırır. Bu nedenle çalışma, Arendt’in yaklaşımıyla insan haklarının hem hukuki hem varoluşsal boyutlarını birlikte ele alarak, insan haklarını kozmopolit bir “yeryüzü yasası” olarak yeniden düşünmenin imkânını sunmaya çalışmaktadır.

Abstract

This study reconsiders the legal person (persona) underlying human rights from a phenomenological perspective, engaging Hannah Arendt’s formulation of the “right to have rights.” In today’s discourse, legal recognition has become central, reducing the rights-bearing subject to a recognizable legal mask. While this offers visibility to marginalized groups, it also conceals the exclusionary nature of recognition grounded in normative criteria. Reformist approaches aim to broaden this recognition, whereas biopolitical critiques—especially those of Agamben and Esposito—reject legal personhood as a power dispositif that regulates life. Arendt’s political phenomenology offers a unique alternative beyond these positions. For her, the “person” is neither a legal construct nor a purely natural being, but one who enters the world through natality and becomes visible in the public realm through speech and action. Legal persona is not merely a representational device but a political space enabling the construction of a shared world rooted in equality and freedom. Her notion of natality further disrupts the biopolitical divide between zoē and bios, urging us to rethink it in relational and plural terms. Accordingly, this study explores how Arendt’s thought enables a reimagining of human rights as a cosmopolitan “law of the earth,” encompassing both legal and existential dimensions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Soysal, Ö. (2025). Maske Olarak Hukuki Kişilik: Arendt’in Politik Fenomenolojisiyle İnsan Haklarını Yeniden Düşünmek. ViraVerita E-Dergi, Sayı: 22, 124–154. https://doi.org/10.47124/viraverita.1701736

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (65)

  1. Agamben, G. (2000). Means without end: Notes on politics (1. baskı). (V. Binetti ve C. Casarino, Çev.). University of Minnesota Press. (Özgün eser basım 1996)
  2. Agamben, G. (2001). Kutsal insan: Egemen iktidarın çıplak hayatı (1. baskı). (İ. Türkmen, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser basım 1995)
  3. Agamben, G. (2012). Gelmekte olan ortaklık (1. baskı). (B. Parlak, Çev.). Monokl Yayınları. (Özgün eser basım 1990)
  4. Arendt, H. (1994). İnsanlık durumu (1. baskı). (B. S. Şener, Çev.). İletişim Yayınları. (Özgün eser basım 1958)
  5. Arendt, H. (2005). The promise of politics (1. baskı). (J. Kohn, Ed.). Schocken Books.
  6. Arendt, H. (2007). We refugees. J. Kohn ve R. H. Feldman (Ed.), The Jewish writings: Hannah Arendt (1. baskı, ss. 264– 275) içinde. Schocken Books.
  7. Arendt, H. (2012). Devrim üzerine (1. baskı). (O. E. Kara, Çev.). İletişim Yayınları. (Özgün eser basım 1963)
  8. Arendt, H. (2014a). Totalitarizmin kaynakları I: Antisemitizm (5. baskı). (B. S. Şener, Çev.). İletişim Yayınları. (Özgün eser basım 1951)
  9. Arendt, H. (2014b). Totalitarizmin kaynakları II: Emperyalizm (4. baskı). (B. S. Şener, Çev.). İletişim Yayınları. (Özgün eser basım 1951)
  10. Arendt, H. (2014c). Totalitarizmin kaynakları III: Totalitarizm (1. baskı). (İ. Serin, Çev.). İletişim Yayınları. (Özgün eser basım 1951)
  11. Arendt, H. (2018). Sorumluluk ve yargı (1. baskı). (M. Serin, Çev.). Sel Yayınları. (Özgün eser basım 2003)
  12. Arendt, H. (2022). Zihnin yaşamı (2. baskı). (İ. Ilgar, Çev.). İletişim Yayınları. (Özgün eser basım 1978)
  13. Barbour, C. (2012). Between politics and law: Hannah Arendt and the subject of rights. M. Goldoni ve C. McCorkindale (Ed.), Hannah Arendt and the law (1. baskı, ss. 307–321) içinde. Hart Publishing.
  14. Beiner, R. (1984). Action, natality and citizenship: Hannah Arendt’s concept of freedom. Z. Pelczynski ve J. Gray (Ed.), Conceptions of liberty in political philosophy (1. baskı, ss. 349–375) içinde. St. Martin’s Press.
  15. Benhabib, S. (1996). The reluctant modernism of Hannah Arendt (1. baskı). Sage Publications.
  16. Benhabib, S. (2006). Ötekilerin Hakları: Yabancılar, Yerliler, Vatandaşlar (1. baskı). (B. Akkıyal, Çev.). İletişim Yayınları. (Özgün eser basım 2004)
  17. Benhabib, S. (2011). Dignity in adversity: Human rights in troubled times (1. baskı). Polity Press.
  18. Bernstein, R. J. (2015). Rethinking the social and the political. Philosophical profiles: Essays in a pragmatic mode (1. baskı, ss. 238–260) içinde. University of Pennsylvania Press.
  19. Birmingham, P. (2006). Hannah Arendt and human rights: The predicament of common responsibility (1. baskı). Indiana University Press.
  20. Bowen-Moore, P. (1989). Hannah Arendt's philosophy of natality (1. baskı). St. Martin’s Press.
  21. Breen, K. (2012). Law beyond command? An evaluation of Arendt’s understanding of law. M. Goldoni ve C. McCorkindale (Ed.), Hannah Arendt and the law (1. baskı, ss. 15–34) içinde. Hart Publishing.
  22. Brown, W. (2004). “The most we can hope for”: Human rights and the politics of fatalism. The South Atlantic Quarterly, 103(2–3), 451–463. https://doi.org/10.1215/00382876-103-2-3-451
  23. Brunkhorst, H. (2000). Equality and elitism in Arendt. D. Villa (Ed.), The Cambridge companion to Hannah Arendt (1. baskı, ss. 178–198) içinde. Cambridge University Press.
  24. Canovan, M. (1974). The political thought of Hannah Arendt (1. baskı). Harcourt Brace Jovanovich.
  25. Cavarero, A. (2005). For more than one voice: Toward a philosophy of vocal expression (1. baskı). Stanford University Press.
  26. Cistelecan, A. (2011). Which critique of human rights? Evaluating the postcolonialist and the post-Althusserian alternatives. International Journal of Žižek Studies, 5(1), 1–13.
  27. Cohen, J. L. (1999). The modern form of the social: Toward a cultural theory of civil society. Constellations, 6(2), 185–200.
  28. Crisp, R. (Ed.). (2014). Griffin on human rights (1. baskı). Oxford University Press.
  29. Douzinas, C. (2000). The end of human rights: Critical thought at the turn of the century (1. baskı). Hart Publishing.
  30. Douzinas, C. (2007). Human rights and empire: The political philosophy of cosmopolitanism (1. baskı). Routledge.
  31. Durst, M. (2004). Birth and natality in Hannah Arendt. A.-T. Tymieniecka (Ed.), Does the world exist?: Plurisignificant ciphering of reality (1. baskı, ss. 777–799) içinde. Kluwer Academic Publishers.
  32. Esposito, R. (2008). Bios: Biopolitics and philosophy (1. baskı). (T. Campbell, Çev.). University of Minnesota Press. (Özgün eser basım 2004)
  33. Esposito, R. (2012). The third person (1. baskı). (Z. Hanafi, Çev.). Polity Press. (Özgün eser basım 2007)
  34. Foucault, M. (2003). Cinselliğin tarihi I–II–III (1. baskı). (H. U. Tanrıöver, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser basım 1976-1984)
  35. Foucault, M. (2007). Security, territory, population: Lectures at the Collège de France, 1977–1978 (1. baskı). (G. Burchell, Çev.). Palgrave Macmillan. (Özgün eser basım 2004)
  36. Foucault, M. (2023). Toplumu savunmak gerek (10. baskı). (Ş. Aktaş, Çev.). YKY. (Özgün eser basım 1997)
  37. Fraser, N. (2008). Scales of justice: Reimagining political space in a globalizing world (1. baskı). Polity Press.
  38. Gündoğdu, A. (2015). Rightlessness in an age of rights: Hannah Arendt and the contemporary struggles of migrants (1. baskı). Oxford University Press.
  39. Gündoğdu, A. (2021). At the margins of personhood: Rethinking law and life beyond the impasses of biopolitics. Constellations, 28(4), 570–587. https://doi.org/10.1111/1467-8675.12593
  40. Habermas, J. (1994). Hannah Arendt’s communications concept of power. L. P. Hinchman ve S. K. Hinchman (Ed.), Hannah Arendt: Critical essays (1. baskı, ss. 211–231) içinde. SUNY Press.
  41. Hardt, M. ve Negri, A. (2023). İmparatorluk (10. baskı). (A. E. Pilgir, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser basım 2000)
  42. Hoover, J. (2013). Towards a politics for human rights: Ambiguous humanity and democratizing rights. Philosophy & Social Criticism, 39(9), 935–961. https://doi.org/10.1177/0191453713498390
  43. Honneth, A. (1995). The struggle for recognition: The moral grammar of social conflicts (1. baskı). (J. Anderson, Çev.). Polity Press. (Özgün Eser Basım 1992)
  44. Hunt, A. (2017). Nonpersons. J. Weinstein ve C. Colebrook (Ed.), Posthumous life: Theorizing beyond the posthuman (1. baskı, ss. 179–209) içinde. Columbia University Press.
  45. Ignatieff, M. (2003). Human rights as politics and idolatry (1. baskı). (A. Gutmann, Ed.). Princeton University Press. İnsan Hakları Derneği. (t.y.). İnsan hakları evrensel beyannamesi. https://www.ihd.org.tr/insan-haklari-evrensel-beyannamesi/
  46. Kurki, V. (2019). A theory of legal personhood (1. baskı). Oxford University Press.
  47. Lindahl, H. (2006). Give and take: Arendt and the nomos of political community. Philosophy & Social Criticism, 32(7), 881–901. https://doi.org/10.1177/0191453706066979
  48. Loidolt, S. (2018). Phenomenology of plurality: Hannah Arendt on political intersubjectivity (1. baskı). Routledge. McAuliffe, M. ve Oucho, L. A. (Ed.). (2024). World migration report 2024. International Organization for Migration. https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2024
  49. Moruzzi, N. C. (2000). Speaking through the mask: Hannah Arendt and the politics of social identity (1. baskı). Cornell University Press.
  50. Moyn, S. (2017). Son ütopya: Tarihte insan hakları (1. baskı). (E. Kılınç, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları. (Özgün eser basım 2010)
  51. Mullender, R. (2003). Hegel, human rights and particularism. Journal of Law and Society, 30(4), 554–567.
  52. Mussawir, E. ve Parsley, C. (2017). The law of persons today: At the margins of jurisprudence. Law and Humanities, 11(1), 44–63. https://doi.org/10.1080/17521483.2017.1320041
  53. Owens, P. (2021). “How dangerous it can be to be innocent”: War and the law in the thought of Hannah Arendt. M. Goldoni ve C. McCorkindale (Ed.), Hannah Arendt and the law (1. baskı, ss. 251–269) içinde. Hart Publishing.
  54. Pitkin, H. F. (1998). The attack of the blob: Hannah Arendt’s concept of the social (1. baskı). University of Chicago Press.
  55. Rancière, J. (2002). Who is the subject of the rights of man? The South Atlantic Quarterly, 103(2–3), 297–310. https://doi.org/10.1215/00382876-103-2-3-297
  56. Rancière, J. (2006). Uyuşmazlık: Politika ve felsefe (1. baskı). (E. Hünler, Çev.). Ara-lık Yayınları. (Özgün eser basım 1995)
  57. Schaap, A. (2010). Enacting the right to have rights: Jacques Rancière’s critique of Hannah Arendt. European Journal of Political Theory, 10(1), 22–45. https://doi.org/10.1177/1474885110386004
  58. Stewart, M. (2021). A new law on Earth: Hannah Arendt and the vision for a positive legal framework to guarantee the right to have rights. Virginia Journal of International Law, 62(1). http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3791785
  59. Totschnig, W. (2017). Arendt’s notion of natality: An attempt at clarification. Ideas y Valores, 66(165), 327–346. https://doi.org/10.15446/ideasyvalores.v66n165.55202
  60. Van der Walt, J. (2012). Law and the space of appearance in Arendt's thought. M. Goldoni ve C. McCorkindale (Ed.), Hannah Arendt and the law (1. baskı, ss. 63–88) içinde. Hart Publishing.
  61. Vatter, M. (2014). The republic of the living: Biopolitics and the critique of civil society (1. Baskı). Fordham University Press.
  62. Welsh, T. (2022). Feminist existentialism, biopolitics, and critical phenomenology in a time of bad health (1. Baskı). Routledge.
  63. Wolin, S. S. (1996). Fugitive democracy. Constellations, 1(1), 11–25.https://doi.org/10.1111/j.1467-8675.1994.tb00002.x
  64. Zembylas, M. ve Bozalek, V. (2014). A critical engagement with the social and political consequences of human rights: The contribution of the affective turn and posthumanism. Acta Academica, 46(4), 29–47. https://doi.org/10.38140/aa.v46i4.1471
  65. Žižek, S. (2005). Against human rights. New Left Review, 34, 115–131.