Dergiler / Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Sayı: 17

Eğitime Adanmış Bir Hayat: Prof. Dr. Feriha Handan Balkış Baymur

A Life Dedicated to Education: Prof. Dr. Feriha Handan Balkış Baymur

Zeynep Mercan(VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1459-6904
Sayfa
57–68
Yayın Tarihi
2026-07-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Baymur, yalnızca bir akademisyen olarak değil eğitim sistemine yön veren politikalara katkısı ile bir sosyal dönüşüm öncüsü olarak da tarihe geçmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Feriha Handan Balkış Baymur’un psikoloji biliminin Türkiye’de yerleşmesine ve gelişmesine rehberlik eden katkılarının bir özetini içermektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Talim ve Terbiye Kurulundaki görevi sırasında eğitim reformlarına imza atan Baymur etkili eğitim için bütüncül bir yaklaşımın önemini vurgulamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Baymur, yalnızca bir akademisyen olarak değil eğitim sistemine yön veren politikalara katkısı ile bir sosyal dönüşüm öncüsü olarak da tarihe geçmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Psikoloji · Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik · Aile Eğitimi

Özet

Bu makale Prof. Dr. Feriha Handan Balkış Baymur’un psikoloji biliminin Türkiye’de yerleşmesine ve gelişmesine rehberlik eden katkılarının bir özetini içermektedir. Osmanlı İmparatorluğu’nda doğmuş olan Baymur ve ailesi Cumhuriyet’in kuruluşunda ve sonrasında ülkenin gelişimi için önemli çabalar sarf etmiştir. Baymur, Gazi Eğitim Enstitüsünde pedagoji eğitimi alan ilk kadın öğrencidir. Cumhuriyet döneminin reformları ile paralel olarak gelişen akademik kariyeri, aile ve çocuk eğitiminin önemini vurgulamıştır. Baymur, dönemin önemli dergilerindeki yazılarında ebeveynleri çocuk gelişimi hakkında bilgilendirmiştir. Psikoloji biliminin Türkiye’de sınırlı olan eğitim olanakları sebebiyle yüksek lisans ve doktora eğitimlerini Amerika Birleşik Devletleri’nde tamamlamıştır. Türkiye’nin ilk psikologlarından biri olarak tarihe geçmiş, Genel Psikoloji kitabı ve çocuk psikolojisi alanında yaptığı çevirilerle psikoloji biliminin Türkçeleşmesine katkıda bulunmuştur. Talim ve Terbiye Kurulundaki görevi sırasında eğitim reformlarına imza atan Baymur etkili eğitim için bütüncül bir yaklaşımın önemini vurgulamıştır. Geliştirdiği anket ve ölçeklerin günümüzde hala kullanımda olması ileri görüşlülüğünün bir ifadesidir. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümünün kurucu üyesi ve ilk bölüm başkanlığını yapmıştır. 1971 yılında profesör unvanını alan Baymur, Türkiye’de psikolojik danışmanlık ve rehberlik biliminin kurucularından biri olarak anılmaktadır. Kız çocuklarının eğitime katılımlarının kısıtlı olduğu bir dönemde eğitimci bir kadın olan Baymur, eğitimde fırsat eşitliğinin önemini vurgulayan çalışmalar yapmıştır. Eğitimin aileden bağımsız değerlendirilemeyeceğine değinen Baymur; bireyin sosyal, bilişsel ve duygusal gelişiminin dengeli bir şekilde desteklendiği ortamlarda en verimli eğitimi alabileceğini savunmuştur. Baymur, yaşamı boyunca psikoloji bilimini kullanarak Cumhuriyet’in çağdaş eğitim ideallerinde destekleyici politikalar geliştirilmesine yardımcı olmuştur. Çalışmalarıyla Türkiye’de psikoloji biliminin yaygınlaşmasına ve rehberlik hizmetlerinin kurumsallaşmasına katkıda bulunmuştur. Baymur, yalnızca bir akademisyen olarak değil eğitim sistemine yön veren politikalara katkısı ile bir sosyal dönüşüm öncüsü olarak da tarihe geçmiştir.

Abstract

This article provides a summary of the contributions of Prof. Dr. Feriha Handan Balkış Baymur. She played a leading role in establishing and developing psychology as a scientific discipline in the Republic of Turkiye since its foundation. Born during the Ottoman Empire, Baymur and her family made significant efforts toward the country's progress during and after the establishment of the Republic. She was the only female student to pass the exam to study pedagogy at the Gazi Institute of Education. Her academic career, which developed in parallel with the reforms of the Republican era, emphasized the importance of family and child education. Baymur contributed to public knowledge by informing parents about child development in prominent journals of the time. Due to the limited educational opportunities for psychology in Turkiye, she completed her Master’s and Doctoral studies in the United States. As one of the first psychologists in Turkiye, she made notable contributions to the local adaptation of the discipline through her General Psychology textbook and translations of works on child psychology. During her tenure at the Board of Education and Discipline, she took part in significant educational reforms and emphasized the importance of a holistic approach to effective education. The continued use of the questionnaires and scales she developed is a testament to her foresight. Baymur was one of the founding members of the Department of Psychology at Hacettepe University and served as its first chairperson. In 1971, she was awarded the title of professor and is still recognized as one of the founders of the field of psychological counseling and guidance in Turkiye. As a female educator during a period when girls’ access to education was limited, Baymur conducted studies highlighting the importance of equal educational opportunities. She argued that education should not be considered independently of the family and advocated for environments that support the social, cognitive, and emotional development of individuals in a balanced manner. Throughout her life, Baymur contributed to the development of supportive policies aligned with the Republic's contemporary educational ideals by drawing on psychology. Her work played a significant role in the widespread adoption of psychology in Turkiye and the institutionalization of guidance services. Baymur went down in history not only as an academic but also as a pioneer of social transformation through her contributions to shaping policies that shaped the education system.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Mercan, Z. (2026). Eğitime Adanmış Bir Hayat: Prof. Dr. Feriha Handan Balkış Baymur. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 17, 57–68. https://doi.org/10.55089/yyuvasad.1803854

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (49)

  1. Atatürk Ansiklopedisi, “Gazi Eğitim Enstitüsü (1926 1980).”, Atatürk Ansiklopedisi, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/479/Gazi-E%C4%9Fitim-Enstit%C3%BCs%C3%BC-(1926-1980), son erişim tarihi: 20 Aralık 2025.
  2. Avar, Banu, “Kaçın Demokrasi Geliyor: ‘Arap Baharı ve Suriye’de Kış!”, Banu Avar Resmi Sitesi, https://www.banuavar.com.tr/kacin-demokrasi-geliyor-arap-bahari-ve-suriyede-kis-banu-avar/, 17 Ağustos 2011, son erişim tarihi: 20 Eylül 2025
  3. Batur, Sertan, Muzafer Sherif in FBI files, Norms, Groups, Conflict, and Social Change, ed. Ayfer Dost-Gözkan, Doga Sönmez Keith, Routledge, Londra, 2015, s. 139-157.
  4. Baymur, Feriha. Gençlik çağı, Türk Kadını 2, 11, 1946, s. 5-7. Baymur, Feriha, Çocukluk ve gençlik ruhbilimi notları, Doğuş Matbaası, İstanbul, 1946b.
  5. Baymur, Feriha, Çocukta kıskançlık - Okul-Aile Birlikleri Yayını No. 18, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1947.
  6. Baymur, Feriha, Çocukta korku - Okul-Aile Birlikleri Yayını No. 4, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1948.
  7. Baymur, Feriha, Yeni Doğmuş Çocuk ve Süt Çağında Eğitim - Okul-Aile Birlikleri Yayını No. 16, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1949.
  8. Baymur, Feriha, Süt Çocuklarında Ağlama Nöbetleri - Okul-Aile Birlikleri Yayını No. 18, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1949.
  9. Baymur, Feriha. Küçük Çocuklarda Yaramazlık - Okul-Aile Birlikleri Yayını No. 12, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1952.
  10. Baymur, Feriha, A Study of the Effectiveness of Some Methods of Counseling in Helping Underachieving High School Students, University of Illinois at Urbana-Champaign, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Urbana, 1958.
  11. Baymur, Feriha, - Patterson, Cecil Holden. A Comparison of Three Methods of Assisting High School Underachievers, Journal of Counseling Psychology, S. 7-2, 1960, s. 83–90.
  12. Baymur, Feriha, Lise ve Dengi Okullara Devam Eden Öğrencilerin Problemleri, Talim ve Terbiye Dairesi, Test ve Araştırma Bürosu, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1961.
  13. Baymur, Feriha, Yurtlarda Kalan Yüksek Öğrenim Gençlerinin Başlıca Problemleri, Hacettepe Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, S.1-1, 1969, s. 58–73.
  14. Baymur, Feriha, Kabiliyetleri Ölçüsünde Başarı Gösteremeyen Öğrencilere Yapılan Üç Türlü Yardım Şekli, Hacettepe Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, S.2,-2 1970, s. 911-912.
  15. Baymur, Feriha, Okullarımızda Önemli Bir Sorun: Rehberlik, Hacettepe Üniversitesi Basımevi, Ankara, 1971.
  16. Baymur, Feriha, Çocuklarda Okul Başarısızlığının Nedenleri Paneline Katılım, VII. Millî Nöro Psikiyatri Kongresi Bilimsel Çalışmaları, Editör: R. Cebiroğlu https://drkirbas.com/wpcontent/uploads/2015/05/Turkiye_Noroloji_Kongreleri_-8.pdf. 1971, son erişim tarihi: 20 Aralık 2025.
  17. Baymur, Feriha, Genel Psikoloji, İnkılap ve Aka Kitabevi, İstanbul, 1972.
  18. Baymur, Feriha, Psychological Services in the Schools of Turkey, School Psychology Review, S. 3- 2 1974, s. 51–54.
  19. Baymur, Feriha, Rehberlik nedir? (Rehberliğin anlamı, ilkeleri, türleri ve başlıca görevleri), Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1975.
  20. Baymur, Feriha, Türkiye’de Rehberlik Çalışmalarının Başlangıcı, Gelişimi ve Bugünkü Sorunları, Eğitimde Rehberlik Araştırmaları, AÜ Eğitim Fakültesi Eğitim Araştırmaları Merkezi, Ankara, 1980, s. 5–10.
  21. Baymur, Feriha, Eğitimimizde Psikolojik Hizmetleri Nasıl Daha Etkili ve Verimli Duruma Getirebiliriz?, Eğitimde Psikolojik Hizmetler ve Sorunlar: Türk Eğitim Derneği X. Eğitim Toplantısı (20–21 Kasım 1986) panel transkriptleri, ed. N. Koç - O. N. Poyrazoğlu, Türk Eğitim Derneği Yayınları, Ankara, 1986, 243–312,https://form.ted.org.tr/wp-content/uploads/2019/04/ted_egitimde_psikolojik_hizmetler_ve_sorunlar_ocr.pdf, son erişim tarihi: 10 Aralık 2025
  22. Baymur, Feriha, The Importance of Human Relations Education for Promotion of Health and Well-Being Among People and Nations of the World, Konferans Konuşması, ERIC, https://eric.ed.gov/?id=ED131478, 1988, son erişim tarihi: 10 Aralık 2025
  23. Baymur, Feriha, Çağımızda İnsan İlişkilerinin Artan Önemi ve Bu Hususun Eğitimde Dikkate Alınması, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, S. 1-1, 1990, s. 16-26.
  24. Baymur, Feriha, Tensel Açıdan Kendini Tanıma-Psikoterapide Üçüncü Boyut, Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, S. 1-3, 1992, s. 7-10.
  25. Baymur, Feriha, Feriha Baymur ile sözlü Tarih Görüşmesi, Sözlü tarih görüşmesi, Danışman Mine Göğüş Tan, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Çocukluk Tarihi ve Toplumsal Tarihte Çocuk Projesi, http://hdl.handle.net/20.500.11834/978, son erişim tarihi: 18 Eylül 2025
  26. Bayrakçı, Mustafa, - Serdar Dizbay, Ortaöğretim Kurumlarında Okul-Aile Birliklerinin Okul Yönetimine Katılım Düzeyleri, Sakarya University Journal of Education, S. 3-1, 2013, s. 98–112.
  27. Beşiktaş Jimnastik Kulübü, Beşiktaşın Gizli Kahramanlarından Biri, Beşiktaş Dergisi, S. 198, Haziran–Temmuz 2018, s.36.
  28. Binbaşıoğlu, Cavit, Öğretmen Yetiştirme Açısından Türkiye’de Eğitim Bilimleri Tarihi Üzerine Bir Araştırma, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1995.
  29. Çetinkaya, Bünyamin, Üniversite Öğrencilerinin Kendini Açma Davranışları ile Bağlanma Stilleri Arasındaki İlişki, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış doktora tezi, Erzurum, 2005.
  30. Dinç, Sait, Türk Eğitim Tarihinde Yapılan Millî Eğitim Şûraları ve Uygulamaları (1939 1960), Akademisyen Kitabevi, Ankara, 2015.
  31. Doğan, Ayşenur, Osmanlı Devleti’nde Çerkes Muhacirlerin Eğitim Faaliyetleri ve Ğuaze Gazetesinde Eğitime Dair Yazılar, Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 4-1, 2019, s. 154–172.
  32. Erdoğan, İrfan, Millî Eğitim Bakanlığı sisteminin kuvvetler ayrılığından kuvvetler birliğine doğru dönüştürülmesi, Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, S. 4-2, 2014, s. 329 340.
  33. Fulbright Türkiye, Feriha Baymur, https://70th.fulbright.org.tr/?page_id=1090, son erişim tarihi: 20 Eylül 2025.
  34. Güner, İlker, Sınavla öğrenci alan devlet lisesi öğrencilerinin problemleri, İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Elazığ, 2001, s.3.
  35. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü, “Tarihçe ve Genel Bilgiler”, https://psikoloji.hacettepe.edu.tr/tr/menu/-203, son erişim tarihi: 10 Kasım 2025.
  36. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü, “Prof. Dr. Feriha Baymur - Kurucu Bölüm Başkanı”, Profil fotoğraf, https://psikoloji.hacettepe.edu.tr/tr/menu/-207, son erişim tarihi: 10 Kasım 2025.
  37. Halıcı, Şaduman, II. Meşrutiyet döneminde Trablusgarp mebusları, Osmanlı Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, İstanbul, 2008.
  38. Karakaya Sancar, Gülbin – Girgin, Ayşe Mirza. Türk Kadını dergisi: Millî Şef dönemi kadınlık kurgusu. Federasyon Eğitim ve Araştırma Dergisi S. 17-1, 2025, s. 288–325.
  39. Millî Eğitim Bakanlığı, VIII. Millî Eğitim Şûrası (28 Eylül–3 Ekim 1970): Esaslar, Raporlar, Kararlar, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara, https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/29165001_8_sura.pdf, 1970, son erişim tarihi:10 Kasım 2025.
  40. Milliyet, Acı Bir Kayıp, 30 Ağustos 1974, 2.
  41. Milliyet, Hatice Munis Balkış, 17 Nisan 1977, 10.
  42. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, (ÖERHGM), Prof. Dr. Feriha Baymur (1915-2010), Armağan Cumhuriyet’in 100. yılında özel eğitim ve rehberlik hizmetlerinin öncüleri, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara, 2023, s. 49-50.
  43. Poyraz, Cengiz, Türkiye’deki rehberlik hizmetlerinin tarihsel gelişimi, Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, S. 2, 2006, s. 187–209.
  44. Prof. Dr. Feriha Baymur’un Anısına, İstanbul 2013 Dünya Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi Özet Kitabı, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği, 2013.
  45. Rockefeller Arşiv Merkezi, Eğitim Felsefesi ve İnsan Gelişimi: Baymur, Feriha Handan Naci, Arşiv kaydı, Sleepy Hollow, Rockefeller Arşiv Merkezi, New York, https://www.empireadc.org/search/catalog/nnttr_fa244_617d0dceb4fd44fbb83d75be657a0366, 1952. son erişim tarihi:10 Kasım 2025. Soyadı Kanunu, Resmî Gazete, S. 2525, 21 Haziran 1934.
  46. Turkish-American Association, Statutes of the Turkish-American Association, https://www.taa-ankara.org.tr/cms-uploads/tuzuk-eng.pdf 2013, son erişim tarihi: 20 Ekim 2025.
  47. Türk Eğitim Derneği, “1985 Yılı Eğitim Hizmet Ödülü Töreni”, https://educationandscience.ted.org.tr/download, 31 Mayıs 1985. son erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
  48. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği, Psikolojik Danışma ve Rehberlik Alanında Çalışanlar İçin Etik Kurallar, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği, Ankara, https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/44163/mod_resource/content/0/PDR%20Etik.pdf, 1995, son erişim tarihi: 10 Kasım 2025.
  49. Uyar, Çağhan – Ertuğrul, Esen, Türkiye’de Kadinlarin Yükseköğrenim Hakkini Elde Etmesi: Darülfünun’da Kadin ve İnas Darülfünunu, ESOGÜ Tarih Dergisi, S. 3-1, 2020, s. 66-92