KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi / 2026 / Sayı: 22

İbn Arabşâh’ın “Zaman Dönen Bir Dolaptır” Adlı Şiirinde Öne Çıkan Bazı Temalar

The Major Themes of Ibn Arabshah’s Poem Time is a Turning Wheel

Ahmet Gemi(MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4124-5525
Osman Aslanoglu(Dicle Üniversitesi)0000-0001-6534-3125
Sayfa
420–445
Yayın Tarihi
2026-04-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada uzunluğu sebebiyle bahse konu olan kasidenin sadece dikkat çeken beyitleri ele alınmış ve kasidede öne çıkan bazı söz sanatlarına da değinilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma IV. yüzyılda yaşamış ünlü bir âlim olan İbn Arabşâh’ın Zaman Dönen Bir Dolaptır/ed-Dehru Dûlâbun Yedûr adlı kasidesinde öne çıkan bazı temaları ve imgeleri konu almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Arabşâh el-Ensârî ed-Dimaşkî el-Hanefî erRûmî olan İbn Arabşâh, Timurluların himayesinde Orta Asya’da birçok yerde uzun süre bulunduktan sonra Osmanlı’nın maiyetine geçmiş ve Edirne’de Osmanlı sarayında 10 yıl katiplik yapmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada uzunluğu sebebiyle bahse konu olan kasidenin sadece dikkat çeken beyitleri ele alınmış ve kasidede öne çıkan bazı söz sanatlarına da değinilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili ve Edebiyatı · Arap Şiiri · İbn Arabşâh

Özet

Bu çalışma IV. yüzyılda yaşamış ünlü bir âlim olan İbn Arabşâh’ın Zaman Dönen Bir Dolaptır/ed-Dehru Dûlâbun Yedûr adlı kasidesinde öne çıkan bazı temaları ve imgeleri konu almaktadır. Tam adı, Ebu’l-Abbâs Şihâbuddîn Ahmed b. Muhammed b. Abdillah b. İbrahim b. Arabşâh el-Ensârî ed-Dimaşkî el-Hanefî erRûmî olan İbn Arabşâh, Timurluların himayesinde Orta Asya’da birçok yerde uzun süre bulunduktan sonra Osmanlı’nın maiyetine geçmiş ve Edirne’de Osmanlı sarayında 10 yıl katiplik yapmıştır. Farklı alanlarda olmak üzere Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesiyle eser kaleme almıştır. Eserlerinin büyük çoğunluğu günümüze ulaşmış ve baskıları yapılmıştır. İbn Arabşâh tarihçi olarak bilinmesine rağmen edebiyatçı kimliğiyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmada onun dil ve edebiyat alanında kaleme aldığı eserlere değinilmiş ve ‘Acâibu’l-Makdûr fî Ahbâri Teymûr adlı tarih konulu eserindeki 110 beyitlik kasidesi ele alınmıştır. Zaman Dönen Bir Dolaptır adlı bu kaside, Timur’un ölümü üzerine söylenen bir mersiye olduğu halde burada Timur’un İslam âleminde yapmış olduğu zulümlere değinilmiştir. Şiirde Timur’un ölümüne karşı duyulan mutluluk ortaya konulmuş ve bu kişi yerilmiştir. Bu çalışmada uzunluğu sebebiyle bahse konu olan kasidenin sadece dikkat çeken beyitleri ele alınmış ve kasidede öne çıkan bazı söz sanatlarına da değinilmiştir.

Abstract

This paper examines prominent themes and literary images in the qasida titled Time is a Turning Wheel (al-Dahru Dūlābun Yadūr), composed by the renowned 14th-century scholar Ibn Arabshah. His full name was Abū al-ʿAbbās Shihāb alDīn Aḥmad ibn Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Ibrāhīm ibn Arabshāh al-Anṣārī al-Dimashqī al-Ḥanafī al-Rūmī. After spending a significant period in various parts of Central Asia under Timurid patronage, he later entered the service of the Ottoman Empire, working for ten years as a scribe at the Ottoman seraglio in Edirne. He produced works in Arabic, Persian, and Ottoman Turkish, across a variety of fields. A large portion of his works have survived and have been published in modern editions. Although Ibn Arabshah is primarily recognized as a historian, his literary talents also deserve considerable attention. This study focuses on his contributions to literature and language, with particular emphasis on a 110-verse qasida included in his historical work ʿAjāʾib al-Maqdūr fī Akhbār Tīmūr (The Wonders of Fate in the Accounts of Timur). Although the poem formally takes the shape of an elegy written upon the death of Timur, it diverges from the conventions of the genre by criticizing Timur and highlighting the suffering he caused in the Islamic world. Rather than mourning, the poem expresses a sense of relief and even joy at Timur’s passing. Due to the length of the poem, this paper focuses only on selected significant verses, analyzing their thematic importance and examining notable literary devices and rhetorical figures employed throughout the text.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gemi, A., Aslanoglu, O. (2026). İbn Arabşâh’ın “Zaman Dönen Bir Dolaptır” Adlı Şiirinde Öne Çıkan Bazı Temalar. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, Sayı: 22, 420–445. https://doi.org/10.47994/usbad.1928616

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (25)

  1. Aktaş, H. (2002). Edebî Sanatlar, Çizgi Kitabevi.
  2. Çögenli, M. S. (2012). Ayet ve Hadis Örnekli Belâgat. Eser Ofset Matbaa.
  3. Değirmençay, V. (2014). Fünûn-i Belâğat ve Sınâât-ı Edebî. Aktif Yayınevi.
  4. Durmuş, İ. (2012). Tezat. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt. 41, s. 58-60). TDV Yayınları.
  5. Ebû Gudde, A. (2006). İslam Alimlerinin Gözüyle Zamanın Kıymeti. Rağbet Yayınları.
  6. Ferrûh, Ö. (1989). Târîhu’l-edebi’l-Arabî. Dâru’l-ilm li’l-melâyîn.
  7. Gemi, A. (2019). Siyasetname: İbn Arabşâh’ın Fâkihetu’l-Hulefâ Adlı Eseri Üzerine Bir İnceleme. İlâhiyat Yayınları.
  8. Gemi, A. (2020). Bir Edebiyatçı Olarak İbn Arabşâh. Serdar Öztürk (Ed.). Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Teori ve Araştırmalar II içinde (Cilt. 4, s. 285-306). Gece Kitaplığı.
  9. H. Hüsnü: İbn Arabşâh. (1935). Türkiyât Mecmuası içinde (Cilt: 3, s. 157-183). Türkiyat.
  10. İbn Arabşâh, Ş. (1868). ‘Acâibu’l-Makdûr fî Ahbâri Timûr. Vâdî Nil Yayınları.
  11. İbn Arabşâh, Ş. (2001). Fâkihetu’l-Hulefâ ve Mufâkehetu’z-Zurefâ. (Eymen Abdulcabir el-Buhayri, thk.). Dâru’l-âfaki’l-Arabiyye.
  12. İbn Arabşâh, Ş. (2012). ‘Acâibu’l-Makdûr (Bozkırdan Gelen Bela). (D. Ahsen Batur, Çev.). Selenge Yayınları.
  13. İbn Arabşâh, İ. (2001). el-Atval. Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye.
  14. İbn Tağriberdî, Y. (1984). el-Menhelu’s-Sâfî ve’l-Mustevfî Ba‘de’l-Vâfî. (Muhammed Muhammed Emin vd., thk.). el-Mektebu’l-mensûbeti’l-hamme li’l-kuttâb.
  15. İbnu’l-İmâd, Ş. (1993). Şezerâtu’z-Zeheb fî Ahbâri Men Zeheb. thk. Abdulkadir Arnavut-Mahmut Arnavut. Dâru İbni Kesîr.
  16. Kafesoğlu, İ: İbn Arabşâh. (2001). İslam Ansiklopedisi içinde (Cilt. 5/2, s. 698). Etam A.Ş. Matbaa Tesisleri.
  17. el-Makrizî, A. (2009). Dureru’l-‘ukûdi’l-ferîde fî terâcimi’l-a‘yâni’l-mufîde. (Muhammed Osman, thk.). Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye.
  18. Pala, İ. (2009). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İstanbul, Kapı Yayınları.
  19. es-Sehâvî, M. (2005). Kitâbu’t-Teberi’l-Mesbûk fî Zeyli’s-Sulûk. (Lebîbe İbrahim Mustafa-Necvâ Mustafa Kâmil, thk.). Matba‘âtu Dâri’l-kutubi’l-vesâiki’l-kavmiyye.
  20. es-Suyûtî, C. (?). Nazmu’l-‘Ukyân fî A‘yâni’l-A‘yân. el-Mektebetu’l-İlmiyye.
  21. eş-Şevkânî, M. (?). el-Bedru’t-Tâlî‘ bi Mehâsin-i Men Ba‘de’l-Karni’s-Sabi‘. Dâru’l-kitabi’l-İslâmî.
  22. Toprak, M. F. (2004). Mersiye. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt. 29, s. 215-217). TDV Yayınları.
  23. Yazar, S. (2022). Tercüme-i Câmi’u’l-Hikâyât (İbn Arabşâh). Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü.
  24. Http://Tees.Yesevi.Edu.Tr/Madde-Detay/Tercume-İ-Cami-U-L-Hikayat-İbn-Arabsah, Erişim Tarihi: 16 Temmuz 2024.
  25. Yuvalı, A. (1999). İbn Arabşâh, Şehâbeddîn. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt. 19, s. 314-315). TDV Yayınları.