KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 1

Haberin Kısa Tarihi: Ekonomi Politik Bir Değerlendirme

A Brief History of News: A Political Economic Assessment

Tamer Ataç(İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2970-5322
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-09-16
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma, haberlerin metalaşma tarihini yeniden inşa ederek gazetecilik etiği ile sermaye mantığı arasındaki yapısal gerilimi görünür kılmayı ve gazeteciliğin eleştirel bir anlayışının tarihsel temelini oluşturmayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, haberleri tarihsel bir süreklilik içinde bir meta olarak ele alarak, erken modern dönemden yapay zeka çağına kadar bilgi üretiminin dönüşümünü ekonomi politik perspektiften incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Buna göre, çalışma, Marx’ın meta teorisi ve Mosco’nun iletişim politik ekonomisi çerçevesinden hareketle, 16. yüzyıl Venedik’inin ticari bilgi pazarından endüstriyel kapitalizmin kitle basınına, ardından dijital çağın platform kapitalizmine ve günümüzün üretken yapay zeka sistemlerine kadar uzanan tarihsel süreci analiz etmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, haberlerin metalaşma tarihini yeniden inşa ederek gazetecilik etiği ile sermaye mantığı arasındaki yapısal gerilimi görünür kılmayı ve gazeteciliğin eleştirel bir anlayışının tarihsel temelini oluşturmayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:haber · medya · gazetecilik tarihi

Özet

Bu çalışma, haberleri tarihsel bir süreklilik içinde bir meta olarak ele alarak, erken modern dönemden yapay zeka çağına kadar bilgi üretiminin dönüşümünü ekonomi politik perspektiften incelemektedir. Araştırmanın temel tezi, haberlerin her zaman bir meta olarak var olduğu ve değişen tek şeyin meta haline getirilme biçimi olduğudur. Buna göre, çalışma, Marx’ın meta teorisi ve Mosco’nun iletişim politik ekonomisi çerçevesinden hareketle, 16. yüzyıl Venedik’inin ticari bilgi pazarından endüstriyel kapitalizmin kitle basınına, ardından dijital çağın platform kapitalizmine ve günümüzün üretken yapay zeka sistemlerine kadar uzanan tarihsel süreci analiz etmektedir. Tarihsel materyalist bir yönteme dayanan araştırma, haberlerin her dönemin egemen üretim ilişkilerinin şekillendirdiği bir meta olarak varlığını sürdürdüğünü, teknolojik koşulların değişmesinin ise metalaşmanın derinliğini ve biçimini dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. İzleyiciyi reklamcılara satan endüstriyel kapitalizmin reklam modeli, dijital çağın dikkat ekonomisi ve haber arşivlerini eğitim verilerine dönüştüren yapay zeka çağındaki sermaye tahsis uygulamaları, metalaşmanın bu sürekliliğinin ardışık aşamaları olarak analiz edilmektedir. Çalışma, haberlerin metalaşma tarihini yeniden inşa ederek gazetecilik etiği ile sermaye mantığı arasındaki yapısal gerilimi görünür kılmayı ve gazeteciliğin eleştirel bir anlayışının tarihsel temelini oluşturmayı amaçlamaktadır.

Abstract

This study examines the transformation of information production from the early modern period to the age of artificial intelligence from political economy perspective, treating news as a commodity within a historical continuum. The central thesis of the research is that news has always existed as a commodity, and that what has changed is only the form of commodification. Accordingly, the study analyzes the historical trajectory from the commercial information market of 16th-century Venice to the mass press of industrial capitalism, then to the platform capitalism of the digital age and today’s productive artificial intelligence systems, through the lens of Marx’s commodity theory and Mosco’s framework of the political economy of communication. Based on a historical materialist method, the research reveals that news continues to exist as a commodity shaped by the dominant production relations of each period, while changing technological conditions transform the depth and form of commodification. The advertising model of industrial capitalism, which sells the audience to advertisers, the attention economy of the digital age, and the practices of capital appropriation in the age of artificial intelligence, which transform news archives into training data, are analyzed as successive stages of this continuity of commodification. The study aims to make visible the structural tension between journalistic ethics and the logic of capital by reconstructing the history of news commodification and to establish a historical basis for a critical understanding of journalism.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ataç, T. (2026). Haberin Kısa Tarihi: Ekonomi Politik Bir Değerlendirme. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 1. https://doi.org/10.46442/intjcss.1922673

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Arblaster, P. (2001). Policy and publishing in the Habsburg Netherlands, 1585-1690. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 179-198). Routledge.
  2. Arblaster, P. (2005). Posts, newsletters, newspapers: England in a European system of communications. Media History, 11(1-2), 21-36. https://doi.org/10.1080/1368880052000342398
  3. Curran, J., & Seaton, J. (2018). Power without responsibility: Press, broadcasting, and the internet in Britain (8th ed.). Routledge.
  4. Dooley, B. (2001a). Introduction. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 1-16). Routledge.
  5. Dooley, B. (2001b). News and doubt in early modern culture. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 275-290). Routledge.
  6. Espejo, C. (2011). European communication networks in the early modern age. Media History, 17(2), 189-202. https://doi.org/10.1080/13688804.2011.554730
  7. Ettinghausen, H. (2001). Politics and the press in Spain. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 199-215). Routledge.
  8. Fuchs, C. (2009). Some theoretical foundations of critical media studies: Reflections on Karl Marx and the media. International Journal of Communication, 3, 369-402. https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/view/336
  9. Garnham, N. (1990). Capitalism and communication: Global culture and the economics of information. Sage.
  10. Habermas, J. (2003). Kamusallığın yapısal dönüşümü [The structural transformation of the public sphere] (T. Bora & M. Sancar, Trans.; 5th ed.). İletişim Yayınları. (Original work published 1962)
  11. Infelise, M. (2001). The war, the news and the curious: Military gazettes in Italy. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 216-236). Routledge.
  12. Kuai, J. (2024). Unravelling copyright dilemma of AI-generated news and its implications for the institution of journalism: The cases of US, EU, and China. New Media & Society, 26(9), 5150-5168. https://doi.org/10.1177/14614448241251798
  13. Lankhorst, O. (2001). Newspapers in the Netherlands in the seventeenth century. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 151-159). Routledge.
  14. Marx, K. (2013). Kapital: Kapitalist üretimin eleştirel bir tahlili [Capital: A critical analysis of capitalist production] (Vol. I, A. Bilgi, Trans.). Sol Yayınları. (Original work published 1867)
  15. Mosco, V. (2009). The political economy of communication (2nd ed.). Sage.
  16. Murdock, G. (1978). Blindspots about western Marxism. Canadian Journal of Political and Social Theory, 2(2), 109-119.
  17. Nerone, J. C. (1987). The mythology of the penny press. Critical Studies in Mass Communication, 4(4), 376-404. https://doi.org/10.1080/15295038709360146
  18. Porlezza, C., & Schapals, A. K. (2024). AI ethics in journalism (studies): An evolving field between research and practice. Emerging Media, 2(3), 356-370. https://doi.org/10.1177/27523543241288818
  19. Raymond, J. (1996). The invention of the newspaper: English newsbooks, 1641-1649. Clarendon Press.
  20. Schröder, T. (2001). The origins of the German press. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 123-150). Routledge.
  21. Smythe, D. W. (1977). Communications: Blindspot of western Marxism. Canadian Journal of Political and Social Theory, 1(3), 1-27.
  22. Tracey, M. (1998). The decline and fall of public service broadcasting. Oxford University Press.
  23. Vittu, J.-P. (2001). Instruments of political information in France. In B. Dooley & S. A. Baron (Eds.), The politics of information in early modern Europe (pp. 160-178). Routledge.