Dergiler / Turkish Journal of Forest Science / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

Deprem sonrası yok olan geleneksel bir konut bahçesinin özgün mekânsal temsili: Hasan Arıkan evi örneği

An original spatial representation of a traditional residential garden lost after the earthquake: The case of Hasan Arikan House

Esra Abacıoğlu Gitmiş(KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ, ORMAN FAKÜLTESİ)0000-0002-8327-6111
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-03-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular, Hasan Arıkan Evi’ne ait avlu ve bahçe düzeninin yapı-avlu/bahçe-sokak ilişkisi üzerinden şekillenen özgün bir tipoloji sunduğunu ve depremlerle birlikte sahip olduğu mekânsal ve bitkisel bileşenlerin büyük ölçüde yok olduğunu ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kentlerin en hassas varlıklarından biri olan kültür mirasları, doğal afetler ve beşeri müdahalelerden kaynaklı tehditlere karşı oldukça savunmasızdırlar.
📊
Temel Bulgular & Veri:Benzer durum 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında Kahramanmaraş’ın sivil mimarlık eserleri için de yaşanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular, Hasan Arıkan Evi’ne ait avlu ve bahçe düzeninin yapı-avlu/bahçe-sokak ilişkisi üzerinden şekillenen özgün bir tipoloji sunduğunu ve depremlerle birlikte sahip olduğu mekânsal ve bitkisel bileşenlerin büyük ölçüde yok olduğunu ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Kültürel miras · kültürel peyzaj · kültür varlıkları

Özet

Kentlerin en hassas varlıklarından biri olan kültür mirasları, doğal afetler ve beşeri müdahalelerden kaynaklı tehditlere karşı oldukça savunmasızdırlar. Özellikle şiddetli depremlere maruz kalan kültür varlıklarında meydana gelen fiziksel yıkımlar, yapıların kendileri ile birlikte bu yapılara eşlik eden mekânsal ve bitkisel bileşenleri de enkaz altında bırakarak ağır biçimde tahrip etmektedir. Kentlerde yürütülen deprem sonrası yeniden yapılanma süreçlerinde kültür varlıkları, çoğunlukla ikinci plana atılmakta ve uygulama kararlarında yeterince yer bulamamaktadır. Bu durum ise kültür miraslarının daha hızlı yok olmasına, yıkımın mekânda süreklileşmesine ve kültürel belleğin kaybına neden olmaktadır. Benzer durum 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında Kahramanmaraş’ın sivil mimarlık eserleri için de yaşanmıştır. Bu nedenle çalışmada, kentin mekânsal kültürünü ve geleneksel peyzaj karakterini en belirgin biçimde yansıtan ve söz konusu depremlerde yıkılan bir sivil mimarlık eseri olan Hasan Arıkan Evi çalışmaya değer bulunmuştur. Çalışmada konutun deprem öncesine ait mekânsal ve bitkisel verileri temel alınarak, açık alan düzenine ilişkin dijital ortamda özgün mekânsal bir bahçe temsili oluşturulmuştur. Araştırmanın ana materyalini; Hasan Arıkan Evi’ne ait deprem öncesi survey çalışmaları, saha gözlemleri ve arşiv fotoğrafları oluşturmaktadır. Çalışmanın yöntemi, literatür incelemesi, çoklu veri kaynaklarının değerlendirilmesi ve bahçenin özgün mekânsal temsilinin üretilmesi olmak üzere üç aşamada kurgulanmıştır. Elde edilen bulgular, Hasan Arıkan Evi’ne ait avlu ve bahçe düzeninin yapı-avlu/bahçe-sokak ilişkisi üzerinden şekillenen özgün bir tipoloji sunduğunu ve depremlerle birlikte sahip olduğu mekânsal ve bitkisel bileşenlerin büyük ölçüde yok olduğunu ortaya koymaktadır. Üretilen bahçe temsili, tamamen yok olmuş bir geleneksel konut bahçesinin belgelenmesine ve deprem sonrası yeniden inşa süreçlerinde katkı sağlaması açısından önemli bir araçtır. Bu yönüyle çalışma, Kahramanmaraş’ın geleneksel konut bahçelerine özgü mekânsal karakterlerinin görünür kılınmasını sağlayarak, benzer nitelikteki sivil mimarlık eserlerinin yeniden inşa süreçlerine referans oluşturmayı amaçlamaktadır.

Abstract

Cultural heritages, as the most fragile components of cities, are highly vulnerable to threats arising from natural disasters and human-induced interventions. In particular, the physical destruction caused by severe earthquakes not only affects the structures themselves but also severely damages the associated spatial and plant components, often leaving them buried under rubble. In post-earthquake reconstruction processes carried out in cities, cultural heritage assets are often relegated to a secondary position and fail to receive adequate consideration in planning and implementation decisions. A similar situation was experienced by the civil architectural heritage of Kahramanmaraş following the February 6, 2023 earthquakes. Accordingly, this study considers the Hasan Arıkan House -one of the civil architectural examples that most clearly reflects the city’s spatial culture and traditional landscape character and was destroyed during these earthquakes- as a case worthy of investigation. Based on the spatial and plant-related data of the house prior to the earthquakes, a digital spatial representation of its open-space garden layout was produced. The main materials of the research consist of pre-earthquake garden survey studies of the Hasan Arıkan House and archival photographs. The methodology was structured in three stages: a literature review, the evaluation of multiple data sources, and the production of the garden’s original spatial representation. The findings reveal that the courtyard and garden layout of the Hasan Arıkan House presented a distinctive typology shaped through the building -courtyard/garden- street relationship, and that the spatial and plant components were largely lost as a result of the earthquakes. The garden representation produced in this study constitutes an important tool for documenting a traditional residential garden that has been completely lost and for contributing to post-earthquake reconstruction processes. In this respect, the study aims to make the spatial characteristics of Kahramanmaraş’s traditional residential gardens visible and to provide a reference for the reconstruction of similar civil architectural heritage sites.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gitmiş, E. A. (2026). Deprem sonrası yok olan geleneksel bir konut bahçesinin özgün mekânsal temsili: Hasan Arıkan evi örneği. Turkish Journal of Forest Science, Cilt: 10 Sayı: 1. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.1845187

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. Abacıoğlu Gitmiş, E. (2021). Bitki materyali ile kent kimliği arasındaki ilişkinin kentleşme süreci kapsamında incelenmesi: Kahramanmaraş tarihî kent dokusu örneği (Doktora tezi). Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
  2. Abacıoğlu Gitmiş, E. & Altunkasa, M.F. (2023). Investigation of heritage plants representing urban identity and the change in the urbanization process. Turkish Journal of Forestry, 24(4), 436-451. https://doi.org/10.18182/tjf.1331900
  3. Alıç, S. (2024). Orta çağlardan XX. yüzyıla kadar Maraş ve çevresini etkileyen depremler. (In: Maraş Araştırmaları – 5: Deprem özel, Nobel Yayıncılık. Editor: Solak İ., Alıç S., Çelik M.E., 259 p.), 33-64. ISBN: 978-625-371-920-3
  4. Al-Nammari, F.M. & Lindell, M.K. (2009). Earthquake recovery of historic buildings: Exploring cost and time needs. Disasters, 33(3), 457–481. https://doi.org/10.1111/j.1467-7717.2008.01083.x
  5. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD] (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TAMP.pdf
  6. Blair-Tyler, M. & Kristiansson, K. (1999). Decision to demolish: Case studies of the fate of earthquake-damaged buildings. Spangle Associates, Portola Valley, CA.
  7. Bozkurt, S.G. (2023). Kahramanmaraş depremi sonrasında Hatay’da kaybolan kültürel peyzaj değerlerinin analizi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 8 (Special Issue), 124-141. DOI: https://doi.org/10.30785/mbud.1331367
  8. Clemente, M. & Salvati, L. (2017). ‘Interrupted’ Landscapes: Post-earthquake reconstruction in between urban renewal and social ıdentity of local communities. Sustainability, 9(11), 2015. https://doi.org/10.3390/su9112015
  9. Çebi Buğdaycı, M.Ö. (2023). Deprem sebebiyle zarar gören taşınmaz kültür varlıkları bakımından idarenin yükümlülükleri. Ankara Barosu Dergisi, 81(Deprem Özel Sayısı-I Kamu Hukuku Eki), 307–333. https://doi.org/10.30915/abd.1380964
  10. Daly, P., Ninglekhu, S., Hollenbach, P., McCaughey, J.W., Lallemant, D. & Horton, B.P. (2023). Rebuilding historic urban neighborhoods after disasters: Balancing disaster risk reduction and heritage conservation after the 2015 earthquakes in Nepal. International Journal of Disaster Risk Reduction, 94, 103564. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103564
  11. Demir, H.A. & Hamamcıoğlu Turan, M. (2025). Interventions in historic urban sites after earthquake disasters. Architecture, 5, 96. https://doi.org/10.3390/architecture5040096
  12. Duman, A. & Güneş, S.G. (2023). Depremlerin Kültür Varlıkları Üzerindeki Etkileri. In C. Ünüsan, M. Sezgin, & A. Köseoğlu (Eds.), Deprem ve turizm: Maraş depremi sonrası turizm sektörü değerlendirmeleri (s. 74–104). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Eğitim Yayınevi.
  13. Eadie, C. (1991). Phases of earthquake response and recovery planning. Santa Cruz Redevelopment Agency, Santa Cruz, CA.
  14. Eadie, C. (1998). Earthquake case study: Loma Prieta in Santa Cruz and Watsonville, California’. In J. Schwab, K.C. Topping, C.C. Eadie, R.E. Deyle and R.A. Smith (eds.) Planning for post-disaster recovery and reconstruction. American Planning Association, Chicago, IL.
  15. Eichenfield, J. (1996). 20 Tools that protect historic resources after an earthquake. California Preservation Foundation, Oakland, CA.
  16. Ertürk Atmaca, E., Genç, A.F., Altunışık, A.C., Yılmaz, S., Yavru, T.E., İmamoğlu Yılmaz, E., Adanur, S., Günaydın, M. & Sunca, F. (2025). Damage assessment of regional cultural heritage assets following the February 6, 2023, Kahramanmaraş–Türkiye earthquakes: Habib-i Neccar Mosque with numerical validation. Results in Engineering, 27, 106306. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.106306
  17. Eyüpgiller, K.K. (2023). Hatay İlindeki Kültür Varlığı Yapıların 6 Şubat Depremi Sonrasındaki Yapısal Durumlarının Tespiti.https://deprem.tubitak.gov.tr/assets/pdf/05_Sabah%20Oturumlar%C4%B1/SabahSalonG/OzetKontrolSabahG/G4-1002C-KemalKutg%C3%BCnEyy%C3%BCbagiller.pdf
  18. Giovinazzi, S., Marchili, C., Di Pietro, A., Giordano, L., Costanzo, A., La Porta, L., Pollino, M., Rosato, V., Lückerath, D., Milde, K. & Ullrich, O. (2021). Assessing earthquake impacts and monitoring resilience of historic areas: Methods for GIS Tools. ISPRS International Journal of Geo-Information, 10(7), 461. https://doi.org/10.3390/ijgi10070461
  19. Google LLC. (2025). Google Earth Pro. https://www.google.com/earth/ Accessed 12.11.25
  20. Howard, P. (Ed.). (2016). The routledge research companion to heritage and identity (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315613031
  21. International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property [ICCROM] (2016). A guide to risk management of cultural heritage. International centre for the study of the preservation and restoration of cultural property. https://www.iccrom.org/sites/default/files/Guide-to-Risk-Managment_English.pdf
  22. International Council on Monuments and Sites [ICOMOS] (1965). International charter for the conservation and restoration of monuments and sites (The Venice Charter). Paris: ICOMOS.
  23. International Council on Monuments and Sites [ICOMOS] Türkiye Milli Komitesi. (2023). Kültür varlıkları ve deprem: Görüş, değerlendirme ve öneriler. http://www.icomos.org.tr/?Sayfa=Duyuru&sira=111&dil=tr
  24. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi [KBB] 2013. Kahramanmaraş Beylik ve Osmanlı Dönemi Sivil Mimarlık Eserleri. Kahramanmaraş Belediyesi Yayınları, Kahramanmaraş.
  25. Kocaman İ., Mercimek Ö., Gürbüz M., Erbaş Y. & Anıl Ö. (2024). The effect of Kahramanmaraş earthquakes on historical Malatya Yeni Mosque. Engineering Failure Analysis, 161, 108310. https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2024.108310
  26. Kısakürek Ş. & Abacıoğlu Gitmiş, E. (2022). Geleneksel sokak karakterini oluşturan fiziksel bileşenlerin Bahtiyar Yokuşu ve Hacı Osman Sokak üzerinden değerlendirilmesi. Kent Akademisi, 15(3), 1246-1267. https://doi.org/10.35674/kent.1012116
  27. Maio, R., Ferreira, T.M. & Vicente, R. (2018). A critical discussion on the earthquake risk mitigation of urban cultural heritage assets. International Journal of Disaster Risk Reduction, 27, 239–247. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.10.010
  28. Merritt, J. (1990). History at risk, Loma Prieta: Seismic safety and historic buildings. California Preservation Foundation, Oakland, CA.
  29. Moscaritolo, G.I. (2020). Reconstruction as a long-term process: Memory, experiences and cultural heritage in the Irpinia post-earthquake. Geosciences, 10(8), 316. https://doi.org/10.3390/geosciences10080316
  30. Oktay, S., Taş, N. & Taş, M. (2020). Kültürel miras alanlarının korunması ve afet yönetimi ilişkisi. Resilience, 4(2), 305-321. https://doi.org/10.32569/resilience.710387
  31. Ölçer, S., Önal, M., Kuloğlu Yüksel, F.S., Pişkin, N. & Çiftçi, S. (2024). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin Şanlıurfa taşınmaz kültür varlıklarına etkileri ve deprem enkaz kazı çalışmaları. Tüba-Ked Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi (30), 87-110. https://doi.org/10.22520/Tubaked.1417063
  32. Özkarcı, M. (2007). Türk kültür varlıkları envanteri: Kahramanmaraş 46. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  33. Shrestha, R. (2021). Community-led post-earthquake heritage reconstruction in Patan – issues and lessons learned. Progress in Disaster Science, 10, Article 100156. https://doi.org/10.1016/j.pdisas.2021.100156
  34. Solak İ. (2024). 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş depremi. (In: Maraş Araştırmaları – 5: Deprem özel, Nobel Yayıncılık. Editor: Solak İ., Alıç S., Çelik M.E., 259 p.), 65-70. ISBN: 978-625-371-920-3
  35. Şengör, A.M.C. & Yılmaz, Y. (1981). Tethyan evolution of Turkey: A plate tectonic approach. Tectonophysics, 75(3–4), 181–241. https://doi.org/10.1016/0040-1951(81)90275-4
  36. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı [SBB] (2023). Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
  37. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO] (1972). Convention concerning the protection of the world cultural and natural heritage. Paris: UNESCO. https://whc.unesco.org/en/conventiontext
  38. UNESCO World Heritage Centre, ICCROM, ICOMOS, & IUCN. (2010). Managing disaster risks for world heritage. UNESCO. https://whc.unesco.org/document/104522
  39. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO] (2013). The historic urban landscape approach explained [Brochure]. https://whc.unesco.org/uploads/news/documents/news-1026-1.pdf
  40. Varnacı Uzun, F. & Somuncu, M. (2023). Depremler sonrası Antakya kentsel kültürel mirası hakkında değerlendirme. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 10(1), 9-23
  41. Yurtlu, F.B., Öztürk, B., Güven, E. & Eren, T. (2024). Afet sonrası ilk 72 saatte yapılacak faaliyetlere ilişkin stratejiler: Türkiye. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 10(2), 504–522. https://doi.org/10.21324/dacd.1429668