KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / TESAM Akademi Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Tarihin Ulus Devlet İçin Gerekliliği: Karabağ Örneği

The Necessity of History for the Nation-State: The Case of Karabakh

Burcu Temür(Khazar University)0000-0002-9149-2236
Orkhan Valıyev(Khazar University)0000-0002-6125-9062
Sayfa
47–76
Yayın Tarihi
2026-02-18
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak yapay tarihin, gerçekte var olanı yenmesinin mümkün olmayacağı vurgulanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Milliyetçilik kuramlarından biri olan modernist yaklaşıma göre modern devletler 18.yy’de moderniteyle birlikte ortaya çıkmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu kıstasta, millet, milliyetçilik, egemenlik, toprak kavramları, modern anlamda ulus-devletlerin ayrılamaz bileşenleridir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak yapay tarihin, gerçekte var olanı yenmesinin mümkün olmayacağı vurgulanmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Milliyetçilik · Ulus-Devlet · Tarih

Özet

Milliyetçilik kuramlarından biri olan modernist yaklaşıma göre modern devletler 18.yy’de moderniteyle birlikte ortaya çıkmıştır. Bu kıstasta, millet, milliyetçilik, egemenlik, toprak kavramları, modern anlamda ulus-devletlerin ayrılamaz bileşenleridir. Bu çalışmada ulus-devletin inşasında tarihin rolüne vurgu yapılmakta ve genel anlamda Azerbaycan’ın, özelinde ise Karabağ’ın tarihi ele alınmaktadır. Ruslar, kendi çıkarları doğrultusunda Ermenileri kullanmış ve uygulamış oldukları iskân politikası sonucu bölgede demografik değişimin onların lehine evrilmesine sebep olmuşlardır. Ermenilerin, Azerbaycan toprakları üzerindeki talepleri hususundaki baskıları bu olgu üzerinden şekillenmiştir. Tarihi gerçeklerin yardımıyla birlikte, Azerbaycan’ın yoğun mücadelesi zaferle sonuçlanmıştır. Bu çalışma, Karabağ savaşında Azerbaycan milliyetçiliğinin neden Ermenistan milliyetçiliği karşısında başarılı olduğunu sorgulamaktadır. Sonuç olarak yapay tarihin, gerçekte var olanı yenmesinin mümkün olmayacağı vurgulanmaktadır. Çalışmada konuyla ilgili literatür taraması yöntemi kullanılmış, akademik kitaplar, hakemli dergiler ve medya arşivlerinden yararlanılmıştır.

Abstract

According to the modernist approach, which is one of the theories of nationalism, modern states emerged in the 18th century with modernity. In this context, nation, nationalism, sovereignty and territory are indivisible components of modern nation-states. In this research, the importance of history in the formation of the nation-state are highlighted and in a broader context, the history of Azerbaijan; in particular, the history of Nagorno-Karabakh is focused. The Russians utilized Armenians for their own interests, and they implemented the settlement policy that resulted in demographic changes in the region in favor of Armenians. The Armenians’ demands regarding their territorial claims on Azerbaijani lands was shaped by this fact. With the help of historical evidence, Azerbaijan’s tenacious effort resulted in triumph. This study aims to investigate why Azerbaijani nationalism prevailed over Armenian nationalism during the Nagorno-Karabakh war. Consequently, it is emphasized that the fabrication of artificial history cannot overcome genuine historical realities. In this study, literature review method has been employed, and academic books, peer-reviewed journals, and media archives have been utilized.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Temür, B., Valıyev, O. (2026). Tarihin Ulus Devlet İçin Gerekliliği: Karabağ Örneği. TESAM Akademi Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 1, 47–76. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.1779293

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (77)

  1. Abasov, F. (2007). Garabagskoe hanstvo. Takhsil.
  2. Abdurrahmanlı, E. (2021). Azerbaycan-Türkiye ilişkileri. Y. E. Tansü (Ed.). Yûnus Emre anısına Türkiye ve Türk Dünyası araştırmaları-IX içinde (ss. 439-468). İKSAD.
  3. Abilov, S. (2018). OSCE Minsk Group: Proposals and failure, the view from Azerbaijan. Insight Turkey, 20(1), 143-163. doi:10.25253/99.2018201.09
  4. Acar, D. Ş., ve Çemrek, M. (2005). Kafkasya'nın kronikleşen çatışma alanı: Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi. Karadeniz Araştırmaları, 8(8), 114-136. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/106202.
  5. Akçay, D. (2020). Dağlık Karabağ uyuşmazlığında self-determinasyon tezlerinin göreceliği. Ermeni Araştırmaları(65), 101-129. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1081270.
  6. Alexander, M. J. (2001). Encyclopedia of nationalism: Leaders, movements and concepts. Academic Press. Alkan, N. ve Mehdizadehyoushanlouei, M. (2023). Birinci ve İkinci Karabağ savaşlarında Türkiye-Azerbaycan ilişkileri. UPA Strategic Affairs, 4(2), 204-227. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3375597.
  7. Asker, A. (2021). Azerbaycan'ın son hamlesi ve çatışmanın askeri-siyasi çözümü. H. Çakmak (Ed.), Dünden bugüne Karabağ sorunu içinde (ss. 115-129). Ankara: Yenisey Kitap.
  8. Asker, A. ve Şeyban, S. (2021). Kürekçay Anlaşması'nın tarihi arka planı, hukuki niteliği ve siyasi sonuçları. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(1), 34-50. doi:10.46849/guiibd.876453
  9. Aslan Yaşar, G. (2011). Ortaçağ'dan günümüze modernite. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (7), 10-26. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/15262.
  10. Aslanlı, A. (2020, 17 Ekim). Agit Minsk Grubu nasıl oluştu, ne işe yaradı?. Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 05.05.2024, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/-agit-minsk-grubu-nasil-olustu-ne-ise-yaradi/2008339
  11. Ateş, H. ve Banazılı, M. A. (2022). Milliyetçilik duygusu: Türkiye ve İran örneklerinin karşılaştırmalı analizi (1999-2004). Tesam Akademi Dergisi, 9(2), 465-501. doi:http://dx.doi. org/10.30626/tesamakademi.1026369
  12. Belgi, F. (2021). Tarih, bilgi ve tarihsel bilgi: Tarih epistemolojisi üzerine bir deneme. Journal of Historiography, 3(1), 24-43. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1831225.
  13. Britannica (t.y.). Irredantism. Britannica içinde. Erişim tarihi: 08.01.2026, https://www.britannica.com/topic/irredentism
  14. Carr, E. H. (2011). Tarih nedir?. (M. G. Gürtürk, Çev.). İletişim Yayınları.
  15. Celac, S. (2000). The Nagorno-Karabakh question: An update. Caucasian Regional Studies, 5(1 & 2). https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/crs/crs_2000/crs00_ces01.html
  16. Çapraz, H. (2012). 19. yüzyılda Rusya’nın Karabağ politikası. Belgi Dergisi(3), 231-240. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/417276.
  17. Çelik, D. (1996). XIX ve XX. yüzyıllarda Azerbaycan. Bilig, (3), 60-79. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/234754.
  18. De Waal, T. (2010). Remaking the Nagorno-Karabakh peace process. Survival: Global Politics and Strategy, 52(4), 159-176. doi:http://dx.doi.org/10.1080/00396338.2010.506830
  19. Dede, K. (2021). Edebiyatın ulusu ulusun edebiyatı. Nika Yayınevi.
  20. Ertuğrul, Ü. E. (2022). 2020 Azerbaycan-Ermenistan ateşkesine göre yerinden edilenlerin Dağlık Karabağ’a geri dönüşü. Bilig, (101), 57-86. https://doi.org/10.12995/bilig.10103
  21. Gellner, E. (1983). Nations and nationalism. Billing & Sons Ltd.
  22. Gökçe, M. (2011). Yukarı Karabağ sorunu ve Türkiye-Ermenistan ilişkileri üzerine bir değerlendirme. Turkish Studies, 6(1), 1139-1154. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1972.
  23. Gürbüz, Y. E. (2022). Türk dünyasında tarih eğitimi ve ulus inşası. M. Y. Alptekin ve Z. Çevik (Ed.), Türk dünyasında ulus inşası içinde (ss. 485-519). Nobel.
  24. Gürses, E. (2001). Kafkasya’da uluslararası rekabet. Avrasya Dosyası, 7(1), 250-273. https://21yyte.org/assets/uploads/files/250-273%20emin.PDF.
  25. Hardt, M. & Negri, A. (2000). Empire. Harvard University Press.
  26. Həsənov, H. (2024). Top gürültüsü altında diplomatiya. (S. Əhmədova, Çev.). Teas Press.
  27. Hobsbawm, E. (2020). Milletler ve milliyetçilik. (7. bs.). (O. Akınhay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  28. Hunter, S. T. (1993). Azerbaijan: Search for industry and new partners. I. Bremmer ve R. Taras (Ed.), Nation and politics in the Soviet successor states içinde (ss. 225-260). Cambridge Press.
  29. Iskenderova, M. (2023). K istorii Rossiyskoy politiki v Azerbaydzhanevo II polovine XVIII-nach. XIX vv. Tarix, İnsan və Cəmiyyət, 1(38), 41-53. https://www.anl.az/down/meqale/adpu-tic/2023/01/803386(meqale).pdf.
  30. İsmailov, M. (2014). İlk çağlardan XX. yüzyıl başlarına kadar Azerbaycan tarihi. (V. Kurban, Çev.). IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
  31. Işıklar, C. (2008). Günümüz Türkiye'sinde ordunun askeralma sisteminin korunması meselesi ve milli devlet (ulus-devlet) anlayışı ile ilgisi. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(1), 797-821. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/789741.
  32. Jafarov, T. (2023). Bişkek Protokolü (12 Mayis 1994) örneğinde uluslararası sözleşmelerin geçersizliği üzerine bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27(4), 365-390. doi:https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1270390
  33. Kedourie, E. (1971). Avrupa'da milliyetçilik. (H. M. Timurtaş, Çev.). Milli Eğitim Basımevi.
  34. Koç, H. ve Tarcan, B. H. (2020). 19. yüzyıldan günümüze Ermenistan-Azerbaycan ilişkileri. Uluslararası Bankacılık Ekonomi Ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 87-116. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1319951.
  35. Krüger, H. (2010). The Nagorno-Karabakh conflict: A legal analysis. Springer.
  36. Mahmudov, Y. ve Najafli, G. (2021). İgrı velikih derzhav po sozdaniyu Armyanskogo gosudarstva na territorii Azerbayddzhana. Uluu Toolor.
  37. Mehdiyev, N. (2019). Bir bilme teorisi. Dergah.
  38. Mehmetov, İ. (2009). Türk Kafkası’nda siyasi ve etnik yapı: Eski çağlardan günümüze Azerbaycan tarihi. (N. N. Ekber ve Ş. Necefov, Çev.). Ötüken Neşriyat.
  39. Moore, M. (2001). The Ethics of nationalism. Oxford University Press.
  40. Mustafayev, B. (2011). Ermeni devlet terörünün eseri: 26 Şubat 1992 Hocalı Soykırımı üzerine. Karadeniz Araştırmaları, (29), 23-41. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/105907.
  41. Mustafayev, Ş. (2015). XVIII.-XX. yüzyıllarda tarihi Azerbaycan toprağı - İrevan Hanlığı’nın arazisine Ermenilerin göç ettirilme politikası. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, (91), 69-92. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/675405.
  42. Necefli, G. (t.y.). Çarlık Rusyası’nın Ermenileri Azerbaycan topraklarına göç ettirmesi (Rusya arşiv kaynakları ışığında). Türk Tarih Kurumu. Erişim tarihi: 10.06.2024, https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/02-GuntekinNecefli.pdf
  43. Neocleous, M. (2015). Devleti tahayyül etmek. (2. bs.). (A. Sarı, Çev.). NotaBene Yayınları.
  44. Nesibli, N. L. (2021). Azerbaycan tarihi: Millet-devlet-siyaset. (2. bs.). Altınordu Yayınları.
  45. Özbey, K. (2020). Sınır, ideoloji ve milliyetçilik: Yöntemsel milliyetçilik ideolojisinin inşasında sınırlar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(2), 1231-1250. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1529487.
  46. Özçelik, İ. (2017). Karabağ’daki Hocalı Soykırımının tarihi arka planı. VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 2, 417-456. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.356288.
  47. Özkırımlı, U. (2000). Theories of nationalism: A critical introduction. Macmillan Press LTD.
  48. Özyılmaz, E. V. (2013). Geçmişten günümüze Dağlık Karabağ. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 191-208. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/287257.
  49. Parliamentary Assembly. (2005, 25 Ocak). The conflict over the Nagorno-Karabakh region dealt with by the OSCE Minsk Conference. Erişim tarihi: 05.07.2024, https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=17289&lang=en
  50. Sadık, R. (2022). Kısa Azerbaycan tarihi. Yeditepe Yayınevi.
  51. Sapmaz, A. ve Sarı, G. (2012). Dağlık Karabağ sorununda Azerbaycan tarafından kuvvet kullanım olasılığının analizi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 8(15), 1-32. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/84502.
  52. Sarıkaya, Y. (2020). 44 Gün Savaşı: Azerbaycan'ın Karabağ zaferi. Ankara: Türk Akademisi Siyasi Sosyal Stratejik Araştırmalar Vakfı (Tasav). https://www.tasav.org/media/k2/attachments/TASAV-Rapor_44GunSavasi-AzerbaycaninKarabagZaferi_Aral%C4%B1k2020.pdf.
  53. Sarıkaya, Y. ve Aslanlı, A. (2024). Kürekçay Anlaşmasından Şuşa Beyannamesine Karabağ. Kripto Basım Yayım Dağıtım.
  54. Sarısaman, S. (2018). Güney Azerbaycan'da kurulan Azerbaycan Milli Hükümeti ve Türk kamuoyu. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 25, 163-184. doi:10.18220/kid.482219
  55. Schmitt, C. (2023). Somut ve çağa bağlı bir kavram olarak devlet. C. B. Akal (Ed.), Devlet kuramı (6 bs.) içinde (ss. 245-254). Dost Yayınevi.
  56. Schnapper, D. (2017). Community of citizens on the modern idea of nationality. Routledge.
  57. Smith, A. D. (1991). National identity. Penguin Books.
  58. Smith, A. D. (1994). The problem of national identity: Ancient, medieval and modern? Ethnic and Racial Studies, 17(3), 375-399. doi:http://dx.doi.org/10.1080/01419870.1994.9993832
  59. Smith, A. D. (1996). Anthony D. Smith’s opening statement: Nations and their pasts. Nations and Nationalism, 2(3), 358-365. https://doi.org/10.1111/j.1469-8219.1996.tb00002.x.
  60. Şener, B. (2023). The topology of nation-state: Borders, territoriality, sovereignty and war. Akademik Bakış, 16(32), 315-337. https://doi.org/10.19060/gav.1315212.
  61. Şıhaliyev, E. ve Mustafayev, B. (2016). Armenia-Azerbaijan, Nagorno-Karabakh conflict: Obstacles to resolution and analysis of force usage. Journal of History Studies, 8(3), 135-150. doi:10.9737/hist.2016322072
  62. Tokluoğlu, C. (2013). Azerbaijani elite opinion on the resolution of the Nagorno-Karabakh conflict (1991 and 2002). Bilig, 64, 317-342. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/234354.
  63. Toksoy, A. (2017). Revan’dan Erivan’a. VAKANÜVİS - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 2, 576-586. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.356295.
  64. Tuncel, T. K. (2016). Güney Kafkasya’da 2-5 Nisan 2016’da yaşanan 4 Gün Savaşı. Ermeni Araştırmaları, (53), 301-338. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/638586.
  65. Valiyev, O. (2020). Milletini ve devletini arayan bir etnik grup: Azerbaycan örneği (1850-1920). Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 6(1), 1-15. doi:10.25272/j.2149-8539.2020.6.1.01
  66. Valiyev, O. (2022a). Sekülerleşme ve milliyetçilik teorileri ışığında I. ve II. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin karşılaştırmalı tahlili. M. Y. Alptekin ve Z. Çevik (Ed.), Türk dünyasında ulus inşası içinde (ss. 55-70). Nobel Yayınları.
  67. Valiyev, O. (2022b). Nebi Mehdiyev’in bir bilme teorisi bağlamında milliyetçiliğin epistemik tahlili. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları, 45, 153-170. http://dspace.khazar.org/bitstream/20.500.12323/6407/1/Nebi%20Mehdiyevin%20bir%20bilme%20teorisi%20ba%c4%9flam%c4%b1nda%20milliyet%c3%a7ili%c4%9fin%20epistemik%20tahlili.pdf.
  68. Valiyev, O. (2023). Azerbaycan milliyetçiliği: Azerbaycan’ı cumhuriyete götüren süreç. Nobel.
  69. Veliyev, A. (2014, 14 Mayıs). Karabağ sorunu ve Kürekçay Anlaşması. 1905.az. Erişim tarihi: 05.25.2024, https://1905.az/tr/karabag-sorunu-ve-kurekcay-anlasmasi/
  70. Verdiyeva, H. (2015). İrevan (Revan) vilayetindeki demografik değişiklikler üzerine. Yeni Türkiye, 716-723.
  71. Virtual Qarabağ İnformasiya. (t.y.). Kürekçay Anlaşması. Kommunikasiya Texnologiyaları Mərkəzi. Erişim tarihi: 01.06.2024, https://www.virtualkarabakh.az/tr/post-item/32/52/kurekcay-anlasmasi.html
  72. Virtual Qarabağ İnformasiya. (t.y.). Türkmençay Anlaşması. Kommunikasiya Texnologiyaları Mərkəzi. Erişim tarihi: 01.06.2024, https://www.virtualkarabakh.az/tr/post-item/32/117/turkmencay-anlasmasi.html
  73. White, G. W. (2000). Nationalism and territory: Constructing group identity in Southeastern Europe. Rowman & Littlefield Publishers.
  74. Yeşilot, O. (2008). Türkmençay Antlaşması ve sonuçları. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 14(36), 187-199. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/33200.
  75. Yılmaz, R. (2010). Azerbaycan dış siyasetinde bağımsızlık sonrası yıllar ve Karabağ problemi. Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi, 5(2), 69-93. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/802119.
  76. Koç, H. ve Tarcan, B. H. (2020). 19. yüzyıldan günümüze Ermenistan-Azerbaycan ilişkileri. Uluslararası Bankacılık Ekonomi Ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 87-116. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1319951.
  77. Nesibli, N. L. (2021). Azerbaycan tarihi: Millet-devlet-siyaset. (2. bs.). Altınordu Yayınları.