Dergiler / Tarsus Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 2

KENTSEL GELİŞME PARADİGMALARI ÜZERİNE BİR İNCELEME

A Review of Urban Development Paradigms

Aygül Kılınç(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2566-042X
Sayfa
1–22
Yayın Tarihi
2026-07-14
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada ilgili dönemlerin politik ve ekonomik konjonktürüne bağlı kalınarak söz konusu paradigmaların kentsel mekâna ve kentsel gelişmeye ilişkin değişen algısı ve kent aktörlerinin değişen rolleri üzerine kuramsal ve betimsel bir kent okuması yapılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kentsel gelişme politik, ekonomik ve sosyokültürel alanlarda gerçekleşen toplumsal dönüşümlerden doğrudan etkilenir. 20. yüzyılın ilk çeyreğinden bu yana toplumsal yapıyı doğrudan etkileyen önemli gelişmeler yaşanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu gelişmeler ışığında devlet, özel sektör, yerel topluluklar gibi toplumsal düzenin aktörlerinin kentsel gelişme üzerindeki belirleyiciliği de anlamlı biçimde değişmiştir. 'Devlet merkezli kentsel gelişme dönemi', 'piyasa merkezli kentsel gelişme dönemi' ve 'yönetişim merkezli kentsel gelişme dönemi' bu anlamda bir değerlendirme yapma olanağı sağlayan üç farklı paradigma olarak belirmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada ilgili dönemlerin politik ve ekonomik konjonktürüne bağlı kalınarak söz konusu paradigmaların kentsel mekâna ve kentsel gelişmeye ilişkin değişen algısı ve kent aktörlerinin değişen rolleri üzerine kuramsal ve betimsel bir kent okuması yapılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kentsel Gelişme · Kent Paradigmaları · Kent Aktörleri.

Özet

Kentsel gelişme politik, ekonomik ve sosyokültürel alanlarda gerçekleşen toplumsal dönüşümlerden doğrudan etkilenir. 20. yüzyılın ilk çeyreğinden bu yana toplumsal yapıyı doğrudan etkileyen önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu gelişmeler ışığında devlet, özel sektör, yerel topluluklar gibi toplumsal düzenin aktörlerinin kentsel gelişme üzerindeki belirleyiciliği de anlamlı biçimde değişmiştir. 'Devlet merkezli kentsel gelişme dönemi', 'piyasa merkezli kentsel gelişme dönemi' ve 'yönetişim merkezli kentsel gelişme dönemi' bu anlamda bir değerlendirme yapma olanağı sağlayan üç farklı paradigma olarak belirmiştir. Farklı dönemlerde belirginlik kazanan söz konusu bu paradigmaların kent algısı, kentsel alana ilişkin pratikleri ve bu pratiklerin sonuçları önemli farklılıklar içermektedir. Benzer biçimde her bir dönemde kent aktörlerinin rolleri ve kentsel gelişme üzerindeki etkisi anlamlı biçimde farklılaşmaktadır. Bu çalışmada ilgili dönemlerin politik ve ekonomik konjonktürüne bağlı kalınarak söz konusu paradigmaların kentsel mekâna ve kentsel gelişmeye ilişkin değişen algısı ve kent aktörlerinin değişen rolleri üzerine kuramsal ve betimsel bir kent okuması yapılmıştır.

Abstract

Urban development is directly influenced by social transformations occurring in the political, economic, and sociocultural spheres. Significant developments that have directly impacted social structure have taken place since the first quarter of the 20th century. In light of these developments, the influence of actors in the social order—such as the state, private sector, and local communities—on urban development has also changed significantly. The ‘state-centered urban development period’, the ‘market-centered urban development period’, and the ‘governance-centered urban development period’ have emerged as three different paradigms that enable an assessment in this sense. These paradigms, which gained prominence in different periods, contain significant differences in terms of their perception of the city, practices related to the urban area, and the results of these practices. Similarly, the roles of urban actors and their impact on urban development have changed significantly in each period. This study provides a theoretical and descriptive urban reading, focusing on the changing perceptions of the urban space and urban development within these paradigms, as well as the changing roles of urban actors, while adhering to the political and economic context of the relevant periods.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kılınç, A. (2026). KENTSEL GELİŞME PARADİGMALARI ÜZERİNE BİR İNCELEME. Tarsus Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 2, 1–22. https://doi.org/10.56400/tarsusiibfdergisi.1894997

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (49)

  1. Aktüre, S. (1987). 19. yüzyıl sonunda Anadolu kenti mekânsal yapı çözümlemesi. Ankara: ODTÜ Mimarlık Fakültesi Basım İşliği.
  2. Balamir, M. (2008). Küresel gelişmeler, neoliberal politikalar, risk toplumu ve planlama [Tam metin bildiri]. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 31. Kolokyumu (7-8 Kasım 2007). Planlama meslek alanı: geçmişten geleceğe bildiriler kitabı içinde (ss.167- 194). Ankara: TODAİE.
  3. Bayramoğlu, S. (2005). Yönetişim zihniyeti: Türkiye’de üst kurullar ve siyasal iktidarın dönüşümü. Ankara: İletişim Yayınları
  4. Beaud, M. (2003). Kapitalizmin tarihi. Ankara: Dost Kitabevi.
  5. Corbin, J. ve Strauss, A. (2012). Basics of qualitative research techniques and procedures for developing grounded theory (third edition). Los Angeles, USA: Sage.
  6. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. London: SAGE Publications.
  7. Creswell, J. W. (2023). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. Ankara: Siyasal Kitabevi.
  8. Çavuşoğlu, E. (2010). Hegemonik bir süreç olarak Türkiye kentleşmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
  9. Demirer, G. N., Demirer, T., Duran, M. (1999). Neoliberal saldırı kriz ve insanlık. Ankara: Ütopya Yayınları.
  10. Dilaveroğlu, A. (2022). Kamu yönetiminde paradigma değişimi ve ortak üretim: fahri trafik müfettişliği örneği. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 40(3), 587-604. https://doi.org/10.17065/huniibf.990332
  11. Doğan, A. E. (2001). Türkiye kentlerinde yirmi yılın bilançosu. Praksis Dergisi, Bahar 2001, (2), 97-123.
  12. Eroğul, C. (2002). Devlet nedir?. Ankara: İmge Kitabevi.
  13. Ertürk, H. ve Sam, N. (2009). Kent ekonomisi. İstanbul: Ekin Yayınları.
  14. Eryılmaz, B. (2015). Kamu yönetimi: Düşünceler-yapılar-fonksiyonlar-politikalar. Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
  15. Foster, J. B. (2008). Kapitalizmin malileşmesi ve kriz. Ç. Çidamlı (Çev.). İstanbul: Kalkedon Yayınları.
  16. Galbraith, J. K. (2004). İktisat tarihi. Ankara: Dost Kitabevi.
  17. Güler, B. A. (2003). Yönetişim: tüm iktidar sermayeye. Praksis Dergisi, Kış-Bahar 2003, (9), 93-116.
  18. Harvey, D. (2012). Sermayenin sınırları. U. Balaban (Çev.). Ankara: Tan Kitabevi.
  19. Kara, U. (2004). Sosyal devletin yükselişi ve düşüşü. Ankara: Maki Basın Yayın.
  20. Kazgan, G. (2005). Türkiye ekonomisinde krizler (1921-2001). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  21. Keleş, R. (2022). Kent ve çevre değerleri bağlamında kamu yararı kavramı. M. Ersoy ve H. Ç. Keskinok (Der.). Kentsel rantlar planlama ve kamu yararı içinde (ss. 21-36). Ankara: İmge Kitabevi
  22. Keleş, R. (2023). Kentleşme politikası. Ankara: İmge Kitabevi.
  23. Keleş, R. ve Mengi, A. (2017). Kent hukuku. Ankara: İmge Kitabevi.
  24. Kepenek, Y. (1998). Gelişmede devletin ‘yeni’ yeri sorunu [Tam metin bildiri]. I. Planlama Kongresi (.). ‘Planlamanın meşruiyeti ve plancıların konumları içinde (ss.51-55). TMMOB Şehir Plancıları Odası.
  25. Keskinok, H. Ç. (2007). Planlama ve siyaset ilişkisi üzerine: kimin için siyaset, kimin için planlama? [Tam metin bildiri). 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 6. Türkiye Şehircilik Kongresi 6-8 Kasım 2006). Planlama siyaset siyasalar içinde (ss.97-100. Dokuz Eylül Üniversitesi.
  26. Kılınçaslan, İ. (2010). Kent ekonomisi. İstanbul: Ninova Yayınları.
  27. Kloby, J. (2005). Küreselleşmenin sefaleti. Ankara: Güncel Yayınları.
  28. Luxemburg, R. (2004). Sermaye birikimi. T. Ertan (Çev.). İstanbul: Belge Uluslararası Yayıncılık.
  29. Lynch, K. (2022). Kent imgesi. İ. Başaran (Çev.). İstanbul: Türkiye İşbankası Kültür Yayınları.
  30. Mitchell, D. (2020). Kent hakkı: sosyal adalet ve kamusal alan mücadelesi. A. Çavdar (Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
  31. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar-2. Ankara: Siyasal Kitabevi.
  32. Öksüz, A. M., Beyazlı, D. Ş. ve Türk, Y. A. (2007). Planlamada yer seçimi kararlarının politik içeriği ve politikalara yansıması [Tam metin bildiri]. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 6. Türkiye Şehircilik Kongresi (6-8 Kasım 2006). Planlama siyaset siyasalar içinde (ss.255-271). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
  33. Özdemir, S. (2004). Küreselleşme sürecinde refah devleti. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası Yayını.
  34. Özer, M., A. (2005). Yeni kamu yönetimi: teoriden uygulamaya. İstanbul: Platin Yayınları.
  35. Özgen, L. (2007). Küreselleşmiş dünyada planlama, devlet, hükümet üzerine: Türkiye örneği [Tam metin bildiri]. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 6. Türkiye Şehircilik Kongresi (6-8 Kasım 2006). Planlama siyaset siyasalar içinde (ss. 161-174). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
  36. Sezen, S. (1999). Devletçilikten özelleştirmeye Türkiye’de planlama. Ankara: TODAİE.
  37. Şahin, Y., E. (2004). Sosyal devlet modelinden ‘good governance’ modeline geçiş sürecinde kalkınma ve planlama anlayışında gerçekleşen değişim [Tam metin bildiri]. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 27. Kolokyumu (6-8 Kasım 2003). Şehircilikte reform içinde (ss.113-126). Mersin: Mersin Üniversitesi-TMMOB Şehir Plancıları Odası.
  38. Şaylan, G. (2003). Değişim küreselleşme ve devletin yeni işlevi. Ankara: İmge Kitabevi.
  39. Şengül, H., T. (2003). Yerel devlet sorunu ve yerel devletin dönüşümünde yeni eğilimler. Praksis Dergisi, Kış-Bahar 2003, (9), 183-220.
  40. Şengül, H., T. (2009). Kentsel çelişki ve siyaset. Ankara: İmge Kitabevi.
  41. Tankut, G. (2002). Kentler. Bilim ve Teknik Dergisi, Aralık 2002, http://www.biltek.tubitak.gov.tr/bdergi/yeniufuk/icerik/kentler.pdf.
  42. Tekeli, İ. (2001). Her geçen gün geleceği yeniden yaratıyor ve yeniden kavrıyoruz [Tam metin bildiri]. 8 Kasın Dünya Şehircilik Günü 24. Kolokyum (6-8 Kasım 2000). Geleceği planlamak: yeni planlama yöntemi, dili, yasal geleceği içinde (ss.27-32). Ankara: TMMOB Şehir Plancıları Odası.
  43. Tekeli, İ. (2007). Siyaset ve planlama ilişkisi yeniden tanımlanırken [Tam metin bildiri]. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 6. Türkiye Şehircilik Kongresi (6-8 Kasım 2006). Planlama siyaset siyasalar içinde (ss.37-51). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
  44. Tekeli, İ. (2010). Mekansal ve toplumsal olanın bilgibilimi yazıları. Ankara: Tarih Vakfı Yayınları.
  45. TÜBA-Türkiye Bilimler Akademisi (2006). Yerleşme bilimleri/çalışmaları için öngörüler. İ. Tekeli vd. (Çalışma grubu). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
  46. Yeldan, E. (2002). Neoliberal küreselleşme ideolojisinin kalkınma söylemi üzerine değerlendirmeler. Praksis Dergisi, Yaz 2002, (7), 19-34.
  47. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  48. Yırtıcı, H. (2009). Çağdaş kapitalizmin mekânsal örgütlenmesi. İstanbul: Bilgi Üniversitesi.
  49. Kepenek, Y. (1998). Gelişmede devletin ‘yeni’ yeri sorunu [Tam metin bildiri]. I. Planlama Kongresi (.). ‘Planlamanın meşruiyeti ve plancıların konumları içinde (ss.51-55). TMMOB Şehir Plancıları Odası.