Dergiler / Tarihyazımı / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

Thomas Carlyle’ın kahramanlar isimli eseri ve tarihçiliği üzerine bazı değerlendirmeler

Reading the text of a former calvinist: some reflections on Thomas Carlyle’s on heroes and his historiography

Müjdat Namdar(MUGLA SITKI KOCMAN UNIVERSITY, INSTITUTE OF SOCIAL SCIENCES)0000-0002-6981-7356
Sayfa
119–129
Yayın Tarihi
2025-12-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu hususa ek olarak eserdeki Pozitivist, Marksist/Materyalist ve Döngüsel tarih anlayışlarından izlere değinecek ve müellifin hangi tarih anlayışına yakın olduğunu tartışacak, günümüzün tarihçilik ve tarih anlayışı ile XIX. yüzyılın tarihçilik ve tarih anlayışı arasında bir değerlendirme yapmaya çalışacağız.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma; sabık bir Kalvinist olan ve tarihin önemli kişiler tarafından şekillendirildiğini öne sürerek “Büyük Adamlar” fikrini ortaya atan İskoç Thomas Carlyle’ın 1840’larda verdiği bir dizi konferansın çıktılarının derlenmesiyle yayımlanmış On Heroes Hero-Worship And The Heroic In History isimli kitabı ve bu kitap üzerinden Carlyle’ın tarihçilik anlayışını incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Müellifin literatüre hâkimiyetini ve bu hâkimiyet yoluyla elde ettiği veriyi temel alarak yaptığı sosyolojik, etnografik ve antropolojik tespitlere değinerek yazarın modern tarihçiler tarafından hâlâ tartışılan tarihin çağlara ayrılması meselesine yaptığı katkıyı tartışacağız.
💡
Sonuç & Katkı:Bu hususa ek olarak eserdeki Pozitivist, Marksist/Materyalist ve Döngüsel tarih anlayışlarından izlere değinecek ve müellifin hangi tarih anlayışına yakın olduğunu tartışacak, günümüzün tarihçilik ve tarih anlayışı ile XIX. yüzyılın tarihçilik ve tarih anlayışı arasında bir değerlendirme yapmaya çalışacağız.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Thomas Carlyle · Kahramanlar · Büyük Adamlar

Özet

Bu çalışma; sabık bir Kalvinist olan ve tarihin önemli kişiler tarafından şekillendirildiğini öne sürerek “Büyük Adamlar” fikrini ortaya atan İskoç Thomas Carlyle’ın 1840’larda verdiği bir dizi konferansın çıktılarının derlenmesiyle yayımlanmış On Heroes Hero-Worship And The Heroic In History isimli kitabı ve bu kitap üzerinden Carlyle’ın tarihçilik anlayışını incelemeyi amaçlamaktadır. Kalvinist-Protestan bir aile geçmişine sahip olan fakat bu inancını terk eden Carlyle’ın metnine yansıttığı bakış açısının arka planında hangi fikirleri barındırdığını ve eserin yazıldığı çağın tarih anlayışından ne gibi izler taşıdığını, yazarın biyografisi üzerinden irdelemeye çalışacağız. Müellifin literatüre hâkimiyetini ve bu hâkimiyet yoluyla elde ettiği veriyi temel alarak yaptığı sosyolojik, etnografik ve antropolojik tespitlere değinerek yazarın modern tarihçiler tarafından hâlâ tartışılan tarihin çağlara ayrılması meselesine yaptığı katkıyı tartışacağız. Yazar acaba kahramanların tasnifi vasıtasıyla tarihi çağlara ayırmak mı istemiştir? Yoksa bu sıradan bir ayrım mıdır? Bu hususa ek olarak eserdeki Pozitivist, Marksist/Materyalist ve Döngüsel tarih anlayışlarından izlere değinecek ve müellifin hangi tarih anlayışına yakın olduğunu tartışacak, günümüzün tarihçilik ve tarih anlayışı ile XIX. yüzyılın tarihçilik ve tarih anlayışı arasında bir değerlendirme yapmaya çalışacağız.

Abstract

This study aims to examine the historical perspective of the Scottish thinker Thomas Carlyle, a former Calvinist who introduced the idea of "Great Men" by asserting that history is shaped by significant individuals. The analysis focuses on his book On Heroes, Hero-Worship and The Heroic in History, which is a compilation of a series of lectures he delivered in the 1840s. We will try to analyze, through the author's biography, what ideas lie behind the perspective reflected in Carlyle's text, who had a Calvinist-Protestant family background but abandoned this belief, and what traces the work bears of the historical understanding of the age in which it was written. The study also discusses Carlyle's sociological, ethnographic, and anthropological observations, emphasizing how he utilized his command of the literature to make unique contributions to debates on the periodization of history a topic still discussed among modern historians. We will investigate whether Carlyle intended to divide historical eras through the classification of heroes, or if such distinctions were merely incidental. Additionally, traces of Positivist, Marxist/Materialist, and cyclical understandings of history in the text will be examined. Finally, Carlyle’s proximity to particular historical schools of thought will be discussed in comparison with the historiographical approaches of the 19th century and those of the present day.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Namdar, M. (2025). Thomas Carlyle’ın kahramanlar isimli eseri ve tarihçiliği üzerine bazı değerlendirmeler. Tarihyazımı, Cilt: 7 Sayı: 2, 119–129. https://doi.org/10.17497/tarihyazimi.1734684

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Braudel, F. (2016). Tarih üzerine yazılar (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ankara: Doğu Batı.
  2. Burke, P. (2014). Annales Okulu (M. Küçük, Çev.). Ankara: Doğu Batı.
  3. Carlyle, T. (2004). Kahramanlar (B. Tanç, Çev.). İstanbul: Ötüken.
  4. Cihan, M. (2015). Giambattista Vico: Tarihsel bilgi ve insan doğası sorunu. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 4(3), 1339–1352.
  5. Cockshut, A. O. J. (2023, Eylül 14). Thomas Carlyle. Encyclopedia Britannica. 11.11.2023 tarihinde https://www.britannica.com/biography/Thomas-Carlyle adresinden erişilmiştir.
  6. Dinç, U. (2016). Thomas Carlyle'ın Türk düşünce hayatına etkisi ve Mahmud Esad Seydişehrî (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  7. Durgun, F. (2019). Aydınlanma Dönemi Avrupa tarihçiliği. M. Y. Ertaş (Ed.), Tarih bilimi ve metodolojisi (pp. 47–53). İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
  8. Heffer, S. (2012). Moral desperado: A life of Thomas Carlyle. London: Phoenix Giant.
  9. Herodotos. (2015). Tarih (M. Ökmen, Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür.
  10. Hesiodos. (2014). İşler ve günler: Tanrıların doğuşu (F. Akderin, Çev.). İstanbul: Say.
  11. Kitab-ı Mukaddes Şirketi Yayınları. (2014). Kutsal Kitap: Eski ve Yeni Antlaşma (Tevrat, Zebur ve İncil). İstanbul: Kitab-ı Mukaddes Şirketi.
  12. Momigliano, A. (2020). Modern tarihçiliğin klasik temelleri (G. Ayaz, Çev.). İstanbul: İthaki.
  13. Popper, K. R. (1998). Tarihselciliğin sefaleti. İstanbul: İnsan.
  14. Simmel, G. (2020). Kültür kavramı ve kültürün trajedisi. T. Birkan (Çev.), Bireysellik ve kültür (pp. 337–360). İstanbul: Metis.
  15. Thukydides, (1874). History of the Peloponnesian War (R. Crawley, Çev.), London: Temple.
  16. Uygur, U. E. (2017). Viktorya dönemi düz yazısında epistemolojik gerçeklik. Batı kültür ve edebiyatlarında yüzyıl dönümü (pp. 245–325). Ankara.
  17. Vico, G. (2007). Yeni bilim (S. Önal, Çev.). Ankara: Doğu Batı.
  18. Heffer, S. (2012). Moral desperado: A life of Thomas Carlyle. London: Phoenix Giant.