Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightDünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık %15'i bir tür engellilik durumu ile yaşamakta olup bu oran yaşlanan nüfus ile birlikte artış eğilimi göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Rekreatif etkinlikler, kişilerin fiziksel sağlıklarını korumanın yanı sıra psikolojik iyilik halleri, öznel iyi oluşları ve toplumsal açıdan kaynaşmaları bakımından oldukça önemlidir. Özel gereksinimli bireyler, fiziksel, zihinsel, duyusal veya gelişimsel farklılıkları nedeniyle rekreatif etkinliklere erişim ve katılımda çeşitli engellerle karşılaşmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık %15'i bir tür engellilik durumu ile yaşamakta olup bu oran yaşlanan nüfus ile birlikte artış eğilimi göstermektedir. Alanyazında özel gereksinimli bireylerin rekreatif faaliyetlere katılımını etkileyen faktörler boş zaman engelleri kavramı çerçevesinde incelenmekte olup bu engeller içsel, kişilerarası ve yapısal faktörleri kapsamaktadır. Ancak Türkiye'de özel gereksinimli bireylerin rekreatif faaliyetlere katılımı ile yaşam doyumu arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar sınırlı sayıdadır. Bu araştırmanın amacı, özel gereksinimli bireylerin rekreatif faaliyetlere katılımını etkileyen unsurların yaşam doyumu düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek ve yaşam doyumunu yordayan faktörleri tespit etmektir. Araştırma, ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın örneklemini, Karaman ili ve ilçelerinde bulunan özel eğitim okulları ve rehabilitasyon merkezlerinden amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen 221 özel gereksinimli birey oluşturmaktadır. Katılımcıların %41,2'si kadın, %58,8'i erkektir. Yaş dağılımı incelendiğinde katılımcıların %19,5'inin 18-25 yaş, %27,1'inin 26-35 yaş, %14,5'inin 36-45 yaş ve %38,9'unun 46 yaş ve üzerinde olduğu belirlenmiştir. Refah düzeyi açısından katılımcıların %76,9'unun düşük, %15,8'inin orta ve %7,2'sinin yüksek refah düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, Rekreasyon Faaliyetlerine Katılım Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon ve çoklu regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde, yaşam doyumu ile ruhsal nedenler, alanların durumu, organizasyonel unsurlar ve fizyolojik özellikler arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Negatif içsel deneyimler, ekonomik durum ve yan nedenler ile yaşam doyumu arasında ise anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Çoklu regresyon analizi sonuçları, ruhsal nedenlerin yaşam doyumunun en güçlü yordayıcısı olduğunu ortaya koymuştur (β=.384). Alanların durumu yaşam doyumunu pozitif yönde (β=.215), negatif içsel deneyimler ise negatif yönde (β=-.164) anlamlı düzeyde yordamaktadır. Kurulan model, yaşam doyumundaki toplam varyansın %19'unu açıklamaktadır. Bu araştırma, özel gereksinimli bireylerin yaşam doyumlarının artırılmasında içsel motivasyonun ve psikolojik ihtiyaçların karşılanmasının en belirleyici faktör olduğunu ortaya koyarak öz-belirleme kuramını desteklemektedir. Araştırma bulguları, rekreasyon alanlarının erişilebilirliğinin ve kalitesinin yaşam doyumunu olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca bireylerin rekreatif etkinliklere katılım sürecinde yaşadıkları olumsuz deneyimlerin azaltılmasının yaşam doyumunun artırılmasında önemli bir rol oynadığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar, özel gereksinimli bireylere yönelik rekreasyon hizmetlerinin planlanmasında hem psikolojik hem de çevresel faktörlerin birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir. Uygulamaya yönelik olarak rekreasyon alanlarının erişilebilirliğinin artırılması, içsel motivasyonu destekleyen programların geliştirilmesi ve psikolojik destek hizmetlerinin sunulması önerilmektedir. Gelecek araştırmalarda boylamsal ve deneysel tasarımların kullanılması ile farklı engellilik türlerinin ayrı ayrı incelenmesi önerilmektedir.
Abstract
Recreational activities are essential not only for maintaining physical health but also for promoting psychological well-being, subjective well-being, and social integration. Individuals with special needs frequently encounter various barriers to accessing and participating in recreational activities due to physical, cognitive, sensory, or developmental differences. According to the World Health Organization, approximately 15% of the global population experiences some form of disability, a proportion that continues to increase with population aging. In the literature, factors influencing the participation of individuals with special needs in recreational activities are examined within the framework of leisure barriers, encompassing intrapersonal, interpersonal, and structural dimensions. However, research investigating the relationship between recreational participation and life satisfaction among individuals with special needs in Turkey remains limited. The purpose of this study is to examine the effect of factors affecting recreational participation on life satisfaction levels among individuals with special needs and to identify the predictors of life satisfaction. The study employed a correlational survey design. The sample consisted of 221 individuals with special needs, selected through purposive sampling from special education schools and rehabilitation centers in Karaman province and its districts. Among the participants, 41.2% were female and 58.8% were male. Regarding age distribution, 19.5% were between 18–25 years, 27.1% were between 26–35 years, 14.5% were between 36–45 years, and 38.9% were 46 years or older. In terms of socioeconomic status, 76.9% reported low, 15.8% reported moderate, and 7.2% reported high socioeconomic levels. Data were collected using a demographic information form, the Recreation Activity Participation Scale, and the Satisfaction with Life Scale. Pearson correlation and multiple regression analyses were conducted. The findings revealed significant positive correlations between life satisfaction and psychological factors, facility conditions, organizational factors, and physiological characteristics. No significant relationships were found between life satisfaction and negative internal experiences, economic circumstances, or ancillary factors. Multiple regression analysis indicated that psychological factors were the strongest predictor of life satisfaction (β=.384). Facility conditions positively predicted life satisfaction (β=.215), whereas negative internal experiences negatively predicted it (β=-.164). The model accounted for 19% of the total variance in life satisfaction. This study provides empirical support for self-determination theory by demonstrating that intrinsic motivation and satisfaction of basic psychological needs are the most critical determinants of life satisfaction among individuals with special needs. The findings indicate that accessibility and quality of recreational facilities positively influence life satisfaction. Furthermore, minimizing negative experiences during recreational participation was found to play a significant role in enhancing life satisfaction. These results underscore the importance of considering both psychological and environmental factors in the planning of recreational services for individuals with special needs. Practical implications include improving accessibility of recreational facilities, developing programs that foster intrinsic motivation, and providing psychological support services. Future research should utilize longitudinal and experimental designs and examine different disability types separately.